Bệnh tiểu đường có chữa được không? Giải đáp theo từng tuýp

1. Bệnh tiểu đường có chữa được không?

Tiểu đường (đái tháo đường) là bệnh mạn tính, xảy ra khi tuyến tụy không sản xuất đủ insulin hoặc cơ thể không sử dụng insulin hiệu quả. Insulin là hormone giúp đưa đường từ máu vào tế bào để tạo năng lượng. Khi lượng đường trong máu tăng cao kéo dài, tim, mắt, thận và hệ thần kinh có thể bị tổn thương dần theo thời gian.

Với y học hiện nay, Bệnh tiểu đường có chữa được không vẫn là câu hỏi chưa có câu trả lời “có” cho tuýp 1 và tuýp 2. Nói cách khác, hai tuýp bệnh này chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn. Dù vậy, khả năng kiểm soát bệnh ở mỗi tuýp khá khác nhau.

1.1. Tiểu đường tuýp 1

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tiểu đường tuýp 1 xảy ra do cơ thể thiếu hụt sản xuất insulin. Người bệnh cần bổ sung insulin hằng ngày. Đến nay, nguyên nhân chính xác và cách phòng ngừa loại bệnh này vẫn chưa được xác định. Ở nhiều trường hợp, hệ miễn dịch tấn công nhầm vào các tế bào beta sản xuất insulin của tuyến tụy.

Năm 2023, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt liệu pháp tế bào đảo tụy lấy từ người hiến. Liệu pháp này dành cho người trưởng thành mắc tiểu đường tuýp 1 thường xuyên bị hạ đường huyết nặng dù đã điều trị tích cực. Sau khi ghép, người bệnh phải dùng thuốc ức chế miễn dịch để duy trì tế bào ghép. Nhóm thuốc này có thể gây nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng. Nếu phải ngừng thuốc, tế bào ghép có thể mất chức năng và người bệnh lại cần tiêm insulin. Vì vậy, phương pháp này chưa được xem là cách chữa khỏi cho đa số người bệnh.

Người bệnh tiểu đường tuýp 1 cần bổ sung insulin hằng ngày theo hướng dẫn của bác sĩ.

1.2. Tiểu đường tuýp 2

Tuýp 2 là dạng tiểu đường phổ biến nhất. Bệnh liên quan đến tình trạng kháng insulin, tức là cơ thể vẫn tạo ra insulin nhưng đáp ứng kém với hormone này. Theo thời gian, chức năng tiết insulin của tuyến tụy cũng suy giảm dần. Thừa cân, ít vận động, tuổi cao và tiền sử gia đình là những yếu tố nguy cơ thường gặp.

Khi tìm hiểu bệnh tiểu đường có chữa được không, người mắc tuýp 2 thường nghe đến khái niệm “thuyên giảm”. Một số người, nhất là người mới được chẩn đoán và đang thừa cân, có thể đưa đường huyết về gần mức bình thường mà không cần dùng thuốc. Tuy nhiên, đây không phải là khỏi bệnh vĩnh viễn.

1.3. Tiểu đường thai kỳ

Tiểu đường thai kỳ xuất hiện hoặc được phát hiện lần đầu khi mang thai. Phần lớn trường hợp, đường huyết của mẹ trở về bình thường sau sinh. Dù vậy, người từng bị tiểu đường thai kỳ có nguy cơ mắc tiểu đường tuýp 2 cao hơn về sau. Mẹ nên kiểm tra lại đường huyết trong khoảng 4-12 tuần sau sinh, thường bằng nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống 75g, sau đó tầm soát định kỳ mỗi 1-3 năm theo hẹn của bác sĩ.

2. Thuyên giảm tiểu đường tuýp 2 khác gì “khỏi bệnh”?

2.1. Thế nào được gọi là thuyên giảm?

Năm 2021, nhóm chuyên gia quốc tế đại diện cho Hiệp hội đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), Hiệp hội Nghiên cứu Đái tháo đường châu Âu (EASD), Hội Nội tiết (Endocrine Society) và Diabetes UK đã thống nhất cách hiểu về thuyên giảm. Theo đó, người bệnh được xem là thuyên giảm khi chỉ số HbA1c dưới 6,5%. Kết quả này cần được đo ít nhất 3 tháng sau khi ngừng toàn bộ thuốc hạ đường huyết. HbA1c là xét nghiệm phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2–3 tháng gần nhất.

Thuyên giảm không có nghĩa là bệnh đã biến mất. Đường huyết có thể tăng trở lại nếu người bệnh tăng cân hoặc thay đổi lối sống. Vì vậy, người đạt thuyên giảm vẫn nên xét nghiệm HbA1c định kỳ, mỗi lần cách nhau không quá 12 tháng. Bạn cũng nên tiếp tục khám mắt, thận và bàn chân theo hướng dẫn của bác sĩ.

2.2. Yếu tố liên quan đến khả năng thuyên giảm

Giảm cân đáng kể là yếu tố được nghiên cứu nhiều nhất. Trong nghiên cứu DiRECT tại Anh, gần một nửa số người theo chế độ ăn ít năng lượng đạt thuyên giảm sau một năm. Ở nhóm giảm được từ 15 kg trở lên, tỷ lệ này lên tới 86%. Chế độ ăn trong nghiên cứu thay thế bữa ăn thông thường bằng sản phẩm công thức năng lượng thấp (khoảng 825-853 kcal mỗi ngày) trong khoảng 12-20 tuần và có nhân viên y tế theo dõi chặt chẽ.

Giảm cân đáng kể dưới sự theo dõi của nhân viên y tế có thể giúp một số người đạt thuyên giảm tiểu đường tuýp 2.

Khả năng thuyên giảm thường cao hơn ở người mới mắc bệnh trong vài năm đầu. Chương trình thuyên giảm của Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS) chủ yếu dành cho người được chẩn đoán trong vòng 6 năm. Ở người béo phì có chỉ định phù hợp, phẫu thuật giảm béo cũng có thể giúp đạt thuyên giảm.

Bạn không nên tự áp dụng chế độ ăn rất ít năng lượng tại nhà. Điều này càng quan trọng với người đang dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết, vì nguy cơ hạ đường huyết có thể tăng lên.

3. Người bệnh tiểu đường được điều trị và kiểm soát như thế nào?

Điều trị tiểu đường hướng đến việc giữ đường huyết ở mức phù hợp với từng người, hạn chế biến chứng và duy trì chất lượng cuộc sống. Kế hoạch điều trị thường kết hợp các yếu tố sau:

• Dinh dưỡng: bạn nên ưu tiên rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu đạm nạc. Đồng thời, hạn chế đồ ngọt, nước uống có đường và tinh bột tinh chế.
• Vận động: hoạt động thể lực đều đặn giúp cơ thể sử dụng insulin hiệu quả hơn. Cường độ tập nên phù hợp với thể trạng và các bệnh lý đi kèm.
• Thuốc: người bệnh tuýp 1 cần dùng insulin. Người bệnh tuýp 2 có thể được chỉ định thuốc uống, thuốc tiêm hoặc insulin, tùy mức đường huyết, cân nặng và các bệnh tim mạch, thận đi kèm.
• Theo dõi định kỳ: người bệnh nên đo đường huyết, xét nghiệm HbA1c, kiểm tra huyết áp, mỡ máu, chức năng thận, khám mắt và bàn chân theo lịch hẹn.

Người bệnh nên xây dựng chế độ ăn nhiều rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế đồ ngọt để hỗ trợ kiểm soát đường huyết.

4. Những hiểu lầm thường gặp về “chữa dứt điểm” tiểu đường

Một số người cho rằng khi đường huyết đã về mức bình thường thì có thể ngừng thuốc. Trên thực tế, ở nhiều người, đường huyết ổn định là nhờ thuốc đang phát huy tác dụng. Tự ý ngừng thuốc có thể khiến đường huyết tăng trở lại, đôi khi tăng cao hơn trước. Vì vậy, mọi thay đổi về thuốc nên có sự đồng ý của bác sĩ điều trị.

Ngược lại, cũng có người nghĩ rằng bệnh không chữa khỏi thì điều trị không còn ý nghĩa. Thực tế, kiểm soát đường huyết tốt giúp giảm nguy cơ biến chứng ở tim, thận, mắt và thần kinh. Nhiều người bệnh vẫn học tập, làm việc và sinh hoạt bình thường nhờ tuân thủ điều trị lâu dài.

5. Khi nào cần đi khám?

Bạn nên đi khám và xét nghiệm đường huyết nếu thường xuyên khát nước, đi tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi, nhìn mờ hoặc có vết thương lâu lành. Người đang trong giai đoạn thuyên giảm cũng nên tái khám sớm khi thấy chỉ số đường huyết đo tại nhà tăng trở lại.

Một số dấu hiệu cần được đưa đến cơ sở y tế ngay bao gồm:

• Buồn nôn, nôn, đau bụng, thở nhanh, hơi thở có mùi trái cây hoặc lơ mơ.
• Vã mồ hôi, run tay, là dấu hiệu sớm của hạ đường huyết. Nếu còn tỉnh táo và tự nuốt được, bạn nên dùng ngay thực phẩm có đường hấp thu nhanh (ví dụ bánh, kẹo ngọt, nước ngọt có đường). Tiếp theo là đo lại đường huyết sau 15 phút và báo cho bác sĩ. Nếu lú lẫn nặng, co giật, ngất hoặc không tự xử trí được, người nhà cần gọi cấp cứu ngay, nhất là ở người đang dùng insulin hay thuốc hạ đường huyết.

Bạn nên đi khám sớm nếu thường xuyên khát nước, tiểu nhiều hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

Bệnh tiểu đường có chữa được không phụ thuộc vào từng tuýp bệnh. Hiện y học chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn tiểu đường tuýp 1 và tuýp 2. Tuy nhiên, một số người mắc tuýp 2 có thể đạt thuyên giảm khi giảm cân đáng kể dưới sự theo dõi của bác sĩ. Dù ở giai đoạn nào, việc duy trì điều trị và tái khám định kỳ vẫn rất quan trọng. Bạn nên đi khám sớm khi cơ thể xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại đây, người bệnh có thể khám chuyên khoa và thực hiện các xét nghiệm cần thiết. Kết quả giúp bác sĩ theo dõi đường huyết và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.