Đờm đặc là dấu hiệu gì? Nguyên nhân và khi nào cần đi khám

1. Đờm đặc là gì?

Đờm là chất nhầy do niêm mạc đường hô hấp dưới tiết ra, chủ yếu từ phế quản và phổi. Chất nhầy này hình thành ở phổi và họng, thường quánh hơn dịch tiết ở mũi và xoang. Khi cơ thể khỏe mạnh, chất nhầy khá loãng nên bạn hầu như không nhận ra.

Khi có nhiễm trùng, chất nhầy trở nên dính hơn và có thể chuyển sang màu trắng, vàng hoặc xanh. Như vậy, đờm đặc là một triệu chứng chứ không phải một bệnh riêng biệt. Ho khạc được đờm ra ngoài cũng giúp cơ thể đào thải chất kích thích, dị nguyên và tác nhân gây nhiễm trùng.

Đờm dính, khó khạc có thể khiến bạn luôn có cảm giác vướng ở cổ họng. 

2. Nguyên nhân khiến đờm trở nên đặc, khó khạc

Độ quánh của đờm có thể thay đổi vì nhiều lý do, từ nhiễm trùng thông thường đến bệnh lý kéo dài. Một số nhóm nguyên nhân thường gặp bao gồm:

2.1. Nhiễm trùng đường hô hấp

Viêm xoang và nhiễm trùng hô hấp là nguyên nhân phổ biến nhất khiến chất nhầy ở mũi, họng tăng tiết và đặc lại. Cảm lạnh, cúm và viêm phế quản cấp thường gây ho kèm khạc đờm. Đờm được ho ra cũng có thể là biểu hiện của viêm phế quản hoặc viêm phổi.

Phần lớn nhiễm trùng gây nhiều đờm là do virus và có thể tự khỏi, dù người bệnh có thể thấy mệt trong vài tuần. Viêm phổi thường nặng hơn, có thể kèm sốt, đau ngực hoặc khó thở, nên cần được bác sĩ thăm khám.

2.2. Viêm xoang, dị ứng và chảy dịch mũi sau

Cơ thể có thể tăng tiết chất nhầy khi bạn bị cảm lạnh, viêm xoang, dị ứng hoặc hít phải khói và chất độc trong không khí. Dịch từ mũi xoang có thể chảy xuống phía sau họng, gây cảm giác vướng và khiến bạn phải hắng giọng thường xuyên. Nhiều người mô tả tình trạng này là "có đờm ở cổ", dù dịch tiết bắt nguồn từ mũi xoang chứ không phải từ phổi.

2.3. Bệnh hô hấp mạn tính

Hen phế quản và các bệnh phổi như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) cũng là nguyên nhân khiến người bệnh ho khạc đờm. Ở nhóm bệnh này, tình trạng tăng tiết đờm thường kéo dài hoặc tái đi tái lại. Người bệnh giãn phế quản (phế quản bị giãn rộng bất thường) cũng hay gặp tình trạng ho khạc đờm kéo dài. Xơ nang là bệnh di truyền, khiến cơ thể tạo ra chất nhầy đặc, dính, ứ đọng ở tụy và phổi.

Hen phế quản và các bệnh phổi là nguyên nhân thường gặp khiến đờm tăng tiết. 

2.4. Trào ngược dạ dày – thực quản và yếu tố sinh hoạt

Trào ngược axit mạn tính (GERD) có thể gây ho, hắng giọng và cảm giác vướng họng. Ho do trào ngược thường là ho khan nhiều hơn. Hút thuốc lá và tình trạng thiếu nước cũng là những yếu tố góp phần. Ở người bị trào ngược, cảm giác vướng họng thường rõ hơn sau bữa ăn hoặc khi nằm. Khi cơ thể không được cung cấp đủ nước, dịch tiết đường thở có xu hướng quánh hơn và khó khạc ra.

3. Màu sắc của đờm có nói lên bệnh gì?

Nhiều người lo lắng khi thấy đờm đặc chuyển sang màu vàng hoặc xanh và nghĩ rằng mình cần dùng kháng sinh. Màu sắc này chủ yếu đến từ bạch cầu. Một số bạch cầu chứa loại protein có màu xanh, nên khi các tế bào này càng nhiều, đờm càng ngả xanh. Cả virus và vi khuẩn đều có thể gây đờm vàng hoặc xanh, nên màu đờm không quyết định việc có cần kháng sinh hay không. 

Theo Cơ quan Y tế Công cộng Anh, đờm có màu không có nghĩa là bạn cần dùng kháng sinh. Ở phần lớn người khỏe mạnh, đờm sẽ hết dần khi cảm lạnh hoặc cúm khỏi, dù quá trình này có thể mất tới 3 - 4 tuần.

Tuy vậy, một số đặc điểm của đờm cần được chú ý hơn:

• Đờm lẫn máu: Đờm có màu đỏ, hồng hoặc nâu có thể do có máu. Tình trạng này cần được bác sĩ kiểm tra sớm.
• Đờm hồng, có bọt: Nếu đờm hồng có bọt đi kèm đau ngực, vã mồ hôi và khó thở, bạn có thể đang gặp một tình trạng tim phổi nghiêm trọng và cần được cấp cứu.

4. Cách làm loãng đờm và giảm khó chịu tại nhà

Khi triệu chứng nhẹ và không có dấu hiệu cảnh báo, bạn có thể áp dụng một số biện pháp dưới đây để đờm loãng hơn và dễ khạc ra ngoài:

• Uống đủ nước: Chia đều lượng nước uống trong ngày giúp dịch tiết đường thở bớt quánh. Nước ấm, canh loãng hoặc trà thảo mộc đều là lựa chọn phù hợp.
• Giữ ẩm không khí: Bạn có thể dùng máy tạo ẩm trong phòng ngủ hoặc hít hơi nước ấm khi tắm. Nếu dùng máy tạo ẩm, hãy vệ sinh máy thường xuyên theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Không khí khô, nhất là trong phòng điều hòa, dễ khiến cổ họng khô rát.
• Dùng nước chanh ấm pha mật ong: Đồ uống này có thể làm dịu cổ họng và giảm ho nhẹ. Lưu ý không dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi. 
• Tránh khói thuốc và chất kích thích: Ngừng hút thuốc, tránh khói thuốc thụ động, khói bếp và hóa chất tẩy rửa để niêm mạc hô hấp giảm kích ứng.
• Nghỉ ngơi hợp lý: Ngủ đủ giấc và kê cao gối khi nằm có thể giúp bạn bớt ho về đêm, nhất là khi có chảy dịch mũi sau hoặc trào ngược.

Nước chanh mật ong ấm có thể làm dịu cổ họng và long đờm

Thuốc long đờm, tiêu nhầy có tác dụng làm giảm độ quánh của đờm. Các thuốc này chỉ tác động lên chất nhầy, không có tác dụng kháng khuẩn và không thể thay thế kháng sinh khi bệnh do vi khuẩn gây ra. Bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng, đặc biệt với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh mạn tính. Kháng sinh thường không được kê cho ho thông thường. Bác sĩ chỉ chỉ định khi có nhiễm khuẩn hoặc người bệnh có nguy cơ biến chứng.

5. Khi nào cần đi khám?

Ho do nhiễm virus thường giảm dần và có thể kéo dài tới 3 - 4 tuần. Nếu đờm đặc không giảm hoặc đi kèm các dấu hiệu dưới đây, bạn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá. Bạn nên đi khám khi gặp một trong các tình trạng sau:

• Ho kéo dài trên 3 tuần.
• Ho nặng lên nhanh hoặc ho liên tục không dứt.
• Cảm thấy rất mệt, đau ngực hoặc khó thở.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Sốt nhẹ về chiều hoặc ra mồ hôi ban đêm kèm ho kéo dài. 
• Sưng đau một bên cổ.
• Có bệnh nền (như đái tháo đường, bệnh tim, bệnh phổi mạn) hoặc hệ miễn dịch suy yếu, chẳng hạn đang hóa trị hoặc dùng corticoid kéo dài. 

Nếu ho ra máu, bạn cần đi khám càng sớm càng tốt. Các trường hợp khó thở nhiều, đau ngực dữ dội, ho ra nhiều máu hoặc cảm thấy rất mệt cần được cấp cứu ngay.

Người bệnh nên đi khám nếu ho kéo dài trên 3 tuần hoặc có đờm lẫn máu, khó thở, đau ngực. 

Đờm đặc phần lớn là phản ứng của đường hô hấp khi bị viêm, nhiễm trùng hoặc kích ứng, và thường giảm dần khi nguyên nhân được kiểm soát. Uống đủ nước, giữ ẩm không khí và tránh khói thuốc có thể giúp bạn dễ chịu hơn. Khi tình trạng kéo dài, tái đi tái lại hoặc kèm khó thở, đau ngực, ho ra máu, bạn nên đi khám để được xác định nguyên nhân.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như Hệ thống Y tế MEDLATEC. Tại đây, bác sĩ sẽ khám và chỉ định xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh phù hợp để đánh giá tình trạng hô hấp của bạn. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.