1. Đục thuỷ tinh thể là gì? Bệnh lý này có nguy hiểm không?

Trong cấu trúc nhãn cầu, thủy tinh thể đóng vai trò là một thấu kính trong suốt với hai mặt lồi, nằm ngay phía sau mống mắt (lòng đen). Điểm đặc biệt của bộ phận này là không chứa hệ thống mạch máu hay dây thần kinh; thay vào đó, chúng duy trì sự sống và độ trong suốt thông qua cơ chế thẩm thấu dưỡng chất. Bệnh đục thủy tinh thể là tình trạng biến đổi cấu trúc khiến bộ phận này không còn giữ được độ trong suốt nguyên bản. 

Đục thuỷ tinh thể làm ảnh hưởng đến tầm nhìn của người bệnh

Dưới tác động của các nguyên nhân nguyên phát (như lão hóa) hoặc thứ phát (như chấn thương, bệnh lý nền), thủy tinh thể dần trở nên mờ đục. Hiện tượng này tương tự như một tấm kính bị phủ sương mờ, ngăn cản luồng ánh sáng đi vào bên trong mắt, khiến các tia sáng không thể hội tụ chuẩn xác trên võng mạc.

2. Nguyên nhân gây đục thuỷ tinh thể

Bệnh lý này được hình thành do sự kết hợp giữa các yếu tố sinh học tự nhiên và tác động từ môi trường sống:

2.1. Nhóm nguyên nhân trực tiếp

Nguyên phát: Do quá trình lão hóa tự nhiên (thường ở người trên 50 tuổi) làm suy giảm dinh dưỡng thủy tinh thể, hoặc do các rối loạn di truyền bẩm sinh.

Thứ phát: 

• Hệ quả từ các bệnh lý tại mắt (viêm màng bồ đào, chấn thương mắt).
• Biến chứng của bệnh toàn thân (đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì).
• Tác dụng phụ khi dùng lâu ngày các loại thuốc: Corticoid, thuốc hạ mỡ máu (statin), thuốc chống trầm cảm hoặc loạn nhịp.
• Tiếp xúc thường xuyên với tia bức xạ (tia tử ngoại, tia X, tia hàn).

2.2. Các yếu tố nguy cơ từ lối sống

• Dinh dưỡng và thói quen: Chế độ ăn thiếu dưỡng chất cho mắt; lạm dụng rượu bia và thuốc lá.
• Môi trường và tâm lý: Thường xuyên sống trong môi trường khói bụi, ô nhiễm và chịu áp lực tâm lý (stress) kéo dài.

Tuổi già cũng là một nguyên nhân khiến lớp thuỷ tinh thể bị đục

3. Các biểu hiện nhận biết bệnh lý

đục thủy tinh thể thường có diễn tiến âm thầm, không gây đau nhức hay kích ứng trong giai đoạn khởi phát, khiến người bệnh dễ chủ quan. Tuy nhiên, khi tổn thương cấu trúc thủy tinh thể tiến triển, các triệu chứng sẽ dần bộc phát rõ rệt:

• Diễn tiến âm thầm: Bệnh thường tiến triển chậm, không gây đau đớn, giai đoạn đầu hầu như không có dấu hiệu nhận biết rõ ràng.
• Suy giảm thị lực: Đây là triệu chứng điển hình nhất; mắt nhìn mờ, khó quan sát và nhanh mỏi khi cần tập trung nhìn vào một vật thể.
• Cảm giác màn sương: Tầm nhìn bị che phủ như có một lớp sương mù hoặc màn chắn phía trước mắt, làm hình ảnh mất đi độ sắc nét.
• Nhạy cảm với ánh sáng: Người bệnh hay bị lóa mắt, khó nhìn hơn khi ở nơi có ánh sáng mạnh so với khi ở trong bóng râm (do đồng tử co lại làm hạn chế ánh sáng đi qua phần thủy tinh thể bị đục).
• Hiện tượng nhìn đôi: Nhìn một vật nhưng thấy thành hai hoặc nhiều hình ảnh chồng lấp.
• Phạm vi ảnh hưởng: Các triệu chứng có thể xuất hiện đơn lẻ ở một mắt hoặc xảy ra đồng thời ở cả hai mắt.

Thị lực của người bệnh dần bị suy giảm theo thời gian

4. Phương pháp điều trị tối ưu 

Hiện nay, phẫu thuật được xác định là phương pháp tối ưu và hiệu quả nhất để điều trị dứt điểm bệnh đục thủy tinh thể, đặc biệt là ở người cao tuổi – nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất do quá trình lão hóa tự nhiên.

4.1. Công nghệ phẫu thuật Phaco

Phẫu thuật Phaco (Phacoemulsification) hiện là phương pháp phổ biến và tiên tiến hiện nay. Trong quy trình này, bác sĩ sử dụng năng lượng sóng siêu âm để tán nhuyễn phần thủy tinh thể bị đục thành các mảnh nhỏ, sau đó hút ra ngoài qua một vết mổ siêu nhỏ. Ngay sau đó, một thủy tinh thể nhân tạo (IOL) sẽ được đặt vào để thay thế, giúp khôi phục chức năng thị giác.

4.2. Ưu điểm vượt trội của phương pháp Phaco

Phương pháp này được giới chuyên môn đánh giá cao về độ an toàn và tính hiệu quả với nhiều ưu điểm:

• Xâm lấn tối thiểu: Vết mổ cực nhỏ, hầu như không gây chảy máu và không gây đau đớn cho người bệnh.
• Thời gian thực hiện nhanh: Quy trình phẫu thuật diễn ra ngắn gọn, bệnh nhân có thể xuất viện ngay trong ngày.
• Phục hồi thần tốc: Thị lực cải thiện rõ rệt ngay sau mổ, cho phép người bệnh nhanh chóng trở lại sinh hoạt bình thường như lái xe, đọc sách hay xem tivi.

Bệnh nhân được can thiệp y tế từ sớm sẽ làm giảm nguy cơ bị mù 

4.3. Tầm quan trọng của việc can thiệp sớm

Có một quan niệm sai lầm phổ biến là chỉ khi mắt không còn nhìn thấy mới cần phẫu thuật. Thực tế, các chuyên gia nhãn khoa khuyến cáo người bệnh nên thực hiện mổ càng sớm càng tốt vì:

• Tăng tỷ lệ thành công: Thủy tinh thể để quá lâu sẽ trở nên quá cứng (chín quá muộn), khiến việc tán nhỏ bằng sóng siêu âm trở nên khó khăn hơn.
• Giảm thiểu rủi ro: Can thiệp sớm giúp hạn chế tối đa các tai biến trong phẫu thuật và rút ngắn thời gian hồi phục.
• Nâng cao chất lượng sống: Giúp người bệnh sớm lấy lại thị lực, tránh các hạn chế trong sinh hoạt hàng ngày.

5. Cách chăm sóc bệnh nhân sau phẫu thuật

Để đảm bảo quá trình phục hồi diễn ra thuận lợi và đạt kết quả thị lực tốt nhất sau phẫu thuật, bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn chăm sóc và chỉ định của bác sĩ như sau:

• Theo dõi biểu hiện sau mổ: Trong những ngày đầu, mắt có thể xuất hiện tình trạng đỏ nhẹ, cảm giác hơi cộm hoặc chảy nước mắt. Đây là những phản ứng bình thường của cơ thể và sẽ tự biến mất sau một thời gian ngắn.
• Vệ sinh mắt và tay: Luôn giữ gìn vệ sinh cá nhân sạch sẽ, đặc biệt là vùng mắt. Cần rửa tay bằng xà phòng sát khuẩn trước khi thực hiện bất kỳ thao tác nào chạm vào khu vực quanh mắt hoặc tra thuốc.
• Sử dụng thuốc đúng cách: Tuyệt đối tuân thủ liều lượng và thời gian sử dụng thuốc theo đơn của bác sĩ. Nếu cần tra nhiều loại thuốc cùng lúc, mỗi loại nên cách nhau ít nhất 5 phút và lưu ý đậy kín nắp lọ thuốc ngay sau khi dùng.
• Bảo vệ mắt khỏi hóa chất: Tránh để xà phòng hoặc các hóa chất tẩy rửa dính vào mắt. Trong những ngày đầu sau phẫu thuật, bệnh nhân nên hạn chế việc gội đầu để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho vết mổ.
• Lưu ý về tắm rửa và vận động: Sau 1 ngày có thể tắm từ cổ xuống; sau một vài tuần có thể tắm dưới vòi hoa sen nhưng cần tránh để nước bắn trực tiếp vào mắt. Đặc biệt, bệnh nhân cần kiêng bơi lội hoàn toàn trong ít nhất 1 tháng.
• Chế độ dinh dưỡng: Ưu tiên sử dụng các loại thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa để hạn chế việc cơ hàm phải nhai quá mạnh hoặc quá nhiều, gây ảnh hưởng gián tiếp đến vùng mắt vừa phẫu thuật.
• Tránh tác động vật lý: Tuyệt đối không gãi hoặc dụi mắt. Khi ngủ, nên đeo kính bảo hộ hoặc băng che mắt để tránh các hành động vô thức gây tổn thương nhãn cầu.
• Hạn chế áp lực lên mắt: Không nên cúi đầu thấp quá lâu, tránh các hoạt động mang vác vật nặng hoặc vận động gắng sức trong giai đoạn đầu sau mổ.
• Sinh hoạt và giải trí: Bệnh nhân có thể xem tivi với thời lượng vừa phải để mắt làm quen dần. Sau khoảng 1 tháng, khi các cấu trúc đã ổn định, người bệnh có thể quay lại các sinh hoạt và làm việc bình thường.

Đôi mắt cần được chăm sóc cẩn thận sau phẫu thuật

Chăm sóc sức khỏe đôi mắt không chỉ là bảo vệ tầm nhìn mà còn là nâng cao chất lượng cuộc sống bền vững. Nếu nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ bị đục thuỷ tinh thể, bạn nên đi thăm khám sớm tại các địa chỉ y tế chất lượng như chuyên khoa Mắt thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC để được bác sĩ kiểm tra và tư vấn hướng xử trí phù hợp. Nếu có thắc mắc cần hỗ trợ hoặc đặt lịch thăm khám sớm, Quý khách vui lòng liên hệ hotline 1900 56 56 56 của MEDLATEC.