Từ điển dược chất

Anethole trithione

Tổng quan

Anethole trithione (còn được viết là anetholtrithione hoặc anetholtrithion) là một hợp chất hữu cơ chứa lưu huỳnh, thuộc nhóm dẫn xuất dithiole-thione, có công thức hóa học C10H8OS3. Về mặt phân loại dược lý, hoạt chất này được xếp vào nhóm thuốc tác động trên hệ tiêu hóa, cụ thể là nhóm thuốc thông mật, với mã ATC là A16AX02.

Cơ chế tác dụng chính của anethole trithione là làm tăng số lượng thụ thể muscarinic trên bề mặt tế bào tuyến nước bọt, nhờ đó khi các thụ thể này được kích thích thì lượng nước bọt tiết ra sẽ nhiều hơn. Do cơ chế này, việc phối hợp anethole trithione với pilocarpine (một thuốc cường phó giao cảm) có thể mang lại hiệu quả hiệp đồng trong điều trị khô miệng. Ngoài ra, hoạt chất còn được ghi nhận có khả năng làm tăng tiết chất P và peptide liên quan gen calcitonin (CGRP), qua đó góp phần điều hòa hoạt động của tuyến ngoại tiết.

Bên cạnh tác dụng trên tuyến nước bọt, anethole trithione còn thể hiện vai trò như một chất thông mật: nó làm tăng nồng độ glutathione trong gan, tăng hoạt tính của các enzym glutamylcysteine synthetase, glutathione reductase và glutathione S-transferase, từ đó hỗ trợ chức năng khử độc và bảo vệ tế bào gan. Chính nhờ nhóm tác dụng này mà tại một số quốc gia như Pháp, Đức, hoạt chất còn được dùng hỗ trợ trong các rối loạn liên quan đến túi mật và gan.


Công dụng và chỉ định

Dựa trên dữ liệu dược lý và các chế phẩm đang lưu hành, anethole trithione được chỉ định trong các trường hợp sau:

  • Hỗ trợ điều trị chứng khô miệng (xerostomia) do tác dụng phụ của thuốc, do người bệnh lớn tuổi bị suy giảm chức năng tuyến nước bọt, hoặc do xạ trị vùng đầu – cổ.
  • Hỗ trợ điều trị khô miệng liên quan đến hội chứng Sjögren, dù mức độ đáp ứng có thể khác nhau giữa các bệnh nhân.
  • Hỗ trợ các rối loạn tiêu hóa nhẹ liên quan đến giảm tiết mật hoặc ứ mật chức năng, biểu hiện bằng đầy trướng bụng, chậm tiêu, ợ hơi, buồn nôn.
  • Tại một số quốc gia, hoạt chất còn được dùng như liệu pháp bổ trợ cho viêm túi mật, sỏi mật, và viêm gan cấp hoặc mạn tính.
  • Một số chế phẩm còn ghi nhận công dụng hỗ trợ tình trạng giảm tiết nước mắt đi kèm khô miệng.

Cần lưu ý rằng phần lớn các ứng dụng ngoài chỉ định khô miệng (như hỗ trợ gan mật) chủ yếu được sử dụng tại châu Âu và châu Á, còn mức độ bằng chứng lâm sàng cho từng chỉ định là không đồng đều.


Liều dùng và cách dùng

Liều dùng cho người lớn

Trong một nghiên cứu lâm sàng công bố trên PubMed về điều trị khô miệng, anethole trithione được sử dụng với liều 6 viên mỗi ngày trong 2 tuần, giúp cải thiện có ý nghĩa thống kê lưu lượng nước bọt ở cả nhóm khô miệng do tuổi già, do thuốc và do xạ trị ung thư vùng miệng. Đối với các chế phẩm thương mại chứa anethole trithione hàm lượng 25 mg đang lưu hành, liều thường dùng cho người lớn là 1 viên mỗi lần, 3 lần mỗi ngày, uống sau bữa ăn. Hiệu quả điều trị thường thể hiện rõ sau vài ngày sử dụng, và bác sĩ có thể điều chỉnh liều tùy theo đáp ứng lâm sàng của từng người bệnh.

Liều dùng cho trẻ em

Dữ liệu về liều dùng ở trẻ em khá hạn chế. Theo thông tin sản phẩm được lưu hành, trẻ từ 6 đến 10 tuổi có thể dùng 1 viên mỗi lần, 2 lần mỗi ngày, còn việc dùng cho trẻ dưới 6 tuổi chỉ nên thực hiện khi có chỉ định và theo dõi chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa.

Cách dùng

  • Dùng đường uống, nuốt nguyên viên với một cốc nước đầy, không nên nhai hoặc bẻ viên nếu không có hướng dẫn khác từ bác sĩ.
  • Nên uống thuốc trong hoặc ngay sau bữa ăn chính để hỗ trợ hấp thu và giảm kích ứng tiêu hóa.
  • Cần dùng đều đặn theo đúng số lần trong ngày mà bác sĩ chỉ định, không tự ý tăng, giảm liều hoặc kéo dài thời gian điều trị.

Quên liều

Nếu quên một liều, người bệnh nên uống ngay khi nhớ ra. Tuy nhiên nếu thời điểm nhớ ra đã gần với liều kế tiếp thì nên bỏ qua liều đã quên và uống liều tiếp theo theo đúng lịch trình, tuyệt đối không uống gấp đôi liều để bù cho liều đã quên.

Quá liều

Hiện chưa có báo cáo đầy đủ về trường hợp quá liều nghiêm trọng với anethole trithione. Nếu nghi ngờ dùng quá liều, cần theo dõi các biểu hiện rối loạn tiêu hóa và liên hệ ngay với cơ sở y tế để được xử trí triệu chứng kịp thời.


Chống chỉ định

  • Người có tiền sử dị ứng hoặc quá mẫn với anethole trithione hoặc bất kỳ thành phần tá dược nào của chế phẩm.
  • Người bị tắc nghẽn đường mật.
  • Người bị suy tế bào gan nặng.
  • Người dị ứng với tinh bột lúa mì (không bao gồm bệnh celiac), vì một số chế phẩm chứa tinh bột mì trong công thức tá dược.
  • Người không dung nạp fructose, thiếu hụt sucrase-isomaltase, hoặc mắc hội chứng kém hấp thu glucose-galactose, do một số chế phẩm chứa đường lactose hoặc sucrose.
  • Người có tiền sử dị ứng với các chất tạo màu nhóm azo (như vàng cam S, đỏ cánh kiến A) nếu chế phẩm có sử dụng các thành phần này.
  • Trẻ em dưới 6 tuổi, trừ khi có chỉ định và giám sát chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa.

Tác dụng phụ

Tác dụng phụ thường gặp nhất khi dùng anethole trithione là các rối loạn tiêu hóa ở mức độ nhẹ, bao gồm:

  • Đầy bụng, chướng hơi.
  • Tiêu chảy nhẹ hoặc phân mềm hơn bình thường.
  • Buồn nôn.

Các biểu hiện này thường có xu hướng giảm dần khi tiếp tục sử dụng thuốc, và bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh liều nếu triệu chứng gây khó chịu nhiều. Một hiện tượng lành tính khác cũng thường được ghi nhận là nước tiểu sẫm màu hơn trong quá trình điều trị; đây là phản ứng bình thường của hoạt chất, không phải dấu hiệu bất thường về chức năng gan hay thận.

Ở mức độ hiếm gặp hơn, một số chế phẩm có thể gây phản ứng dị ứng liên quan đến chất tạo màu hoặc tá dược đi kèm (như phát ban, ngứa). Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường, đặc biệt là phản ứng dị ứng, người bệnh nên ngừng thuốc và thông báo ngay cho bác sĩ hoặc dược sĩ.


Lưu ý khi dùng

  • Phụ nữ có thai: nên tránh dùng anethole trithione trong thời kỳ mang thai, trừ khi bác sĩ đánh giá lợi ích điều trị vượt trội so với nguy cơ tiềm ẩn, do dữ liệu an toàn trên đối tượng này còn hạn chế.
  • Phụ nữ cho con bú: tương tự như trên, chỉ sử dụng khi có chỉ định cụ thể của bác sĩ.
  • Người suy gan: cần thận trọng, có thể cân nhắc giảm liều hoặc kéo dài khoảng cách giữa các lần dùng thuốc; đặc biệt chống chỉ định ở người suy tế bào gan nặng.
  • Người tắc nghẽn đường mật: không nên sử dụng hoạt chất này vì có thể ảnh hưởng đến quá trình lưu thông mật.
  • Người cao tuổi: thường không cần điều chỉnh liều đặc biệt, nhưng nên theo dõi chức năng gan và tiêu hóa trong quá trình dùng thuốc.
  • Trẻ em: dữ liệu sử dụng còn hạn chế, chỉ nên dùng khi có chỉ định chuyên khoa rõ ràng.
  • Người bệnh không nên tự ý điều chỉnh liều hoặc ngừng thuốc đột ngột mà không có hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt khi đang điều trị dài ngày.
  • Nên tái đánh giá hiệu quả điều trị sau khoảng 2-4 tuần sử dụng; nếu triệu chứng khô miệng không cải thiện đáng kể, cần xem xét lại nguyên nhân hoặc phối hợp thêm biện pháp khác theo hướng dẫn của bác sĩ.

Tương tác dược chất

Hiện ghi nhận rất ít dữ liệu chính thức về tương tác thuốc – phần lớn tài liệu sản phẩm nêu rằng chưa có nghiên cứu tương tác đầy đủ được công bố. Tuy nhiên, dựa trên cơ chế dược lý (tác động lên hệ thụ thể muscarinic, hệ thần kinh tự chủ), một số tương tác về mặt lý thuyết cần được lưu ý như sau:

Thuốc/nhóm thuốc tương tác

Hậu quả có thể xảy ra

Pilocarpine và các thuốc cường phó giao cảm khác

Có thể hiệp đồng làm tăng tiết nước bọt, tăng tiết dịch ngoại tiết; cần theo dõi các tác dụng cường cholinergic quá mức.

Thuốc kháng cholinergic (một số thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc kháng histamin thế hệ cũ)

Có thể làm giảm hiệu quả kích thích tiết nước bọt của anethole trithione.

Rượu, bia

Chưa có dữ liệu tương tác chính thức được công bố; tuy nhiên nên thận trọng vì rượu bia có thể làm nặng thêm các rối loạn tiêu hóa vốn là tác dụng phụ thường gặp của thuốc.

Vì dữ liệu tương tác còn hạn chế, người bệnh nên chủ động thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả các thuốc, thực phẩm chức năng hoặc thảo dược đang sử dụng trước khi bắt đầu dùng anethole trithione, để được tư vấn và theo dõi phù hợp.


Cách bảo quản và giá bán tham khảo

Các chế phẩm chứa anethole trithione (ví dụ Sulfarlem, Sulfarlem S) nên được bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh sáng trực tiếp và nhiệt độ không vượt quá 30°C; để xa tầm tay trẻ em.

Trên thị trường Việt Nam hiện nay, chế phẩm chứa anethole trithione phổ biến nhất là Sulfarlem/Sulfarlem S (hàm lượng 12,5 mg hoặc 25 mg, hộp 60 viên) do hãng EG Labo (Pháp) sản xuất, được phân phối qua một số nhà thuốc online. Mức giá tham khảo dao động khoảng 150.000 – 250.000 đồng cho một hộp 60 viên tùy thời điểm, thời hạn sử dụng và chính sách giá của từng nhà thuốc. Người mua nên liên hệ trực tiếp nhà thuốc để được báo giá cập nhật và tư vấn sử dụng đúng chỉ định.


Câu hỏi thường gặp

Anethole trithione có phải là kháng sinh không?

Không. Anethole trithione không thuộc nhóm kháng sinh mà là một hoạt chất tác động trên tuyến ngoại tiết (kích thích tiết nước bọt) và hệ gan mật (thông mật, hỗ trợ chức năng gan). Thuốc không có tác dụng tiêu diệt hay ức chế vi khuẩn, do đó không được dùng để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn.

Uống anethole trithione bao lâu thì thấy hiệu quả cải thiện khô miệng?

Theo dữ liệu từ các nghiên cứu lâm sàng và tài liệu sản phẩm, hiệu quả cải thiện triệu chứng khô miệng thường bắt đầu thể hiện sau vài ngày điều trị, và có thể đánh giá rõ rệt hơn sau khoảng 2 tuần sử dụng đều đặn. Nếu sau 2-4 tuần mà triệu chứng không cải thiện đáng kể, người bệnh nên tái khám để bác sĩ xem xét nguyên nhân khác hoặc điều chỉnh phác đồ.

Nước tiểu sẫm màu khi dùng anethole trithione có nguy hiểm không?

Đây là hiện tượng lành tính, thường gặp và không đáng lo ngại, đã được ghi nhận trong tài liệu sản phẩm của các chế phẩm chứa hoạt chất này. Tuy nhiên nếu nước tiểu sẫm màu đi kèm các dấu hiệu bất thường khác như vàng da, mệt mỏi nhiều, đau bụng, người bệnh nên đi khám để loại trừ các nguyên nhân khác liên quan đến gan.

Người bị sỏi mật có dùng được anethole trithione không?

Anethole trithione có cơ chế thông mật nên tại một số quốc gia được dùng hỗ trợ cho tình trạng sỏi mật, tuy nhiên thuốc chống chỉ định ở người bị tắc nghẽn đường mật. Vì ranh giới giữa các tình trạng bệnh lý đường mật có thể phức tạp, người bị sỏi mật cần được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa – gan mật thăm khám và chỉ định cụ thể trước khi sử dụng, không nên tự ý dùng thuốc.


Miễn trừ trách nhiệm

Các thông tin dược chất trên trang này được biên soạn nhằm mục đích tham khảo. Nội dung không thay thế tư vấn chuyên môn của bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế. Người đọc không nên tự ý sử dụng, ngừng hoặc thay đổi dược chất dựa trên thông tin tại đây mà không có ý kiến của nhân viên y tế.

Lựa chọn dịch vụ

Quý khách hàng vui lòng lựa chọn dịch vụ y tế theo nhu cầu!

Lấy mẫu xét nghiệm tại nhà

Lấy mẫu xét nghiệm tại nhà giúp khách hàng chủ động tầm soát bệnh lý. Đồng thời tiết kiệm thời gian đi lại, chờ đợi kết quả với mức chi phí hợp lý.

Đặt lịch thăm khám tại MEDLATEC

Đặt lịch khám tại cơ sở khám chữa bệnh thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC giúp chủ động thời gian, hạn chế tiếp xúc đông người.
bác sĩ lựa chọn dịch vụ