Disulfiram

Disulfiram được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Hỗ trợ điều trị và quản lý tình trạng nghiện rượu mạn tính ở những bệnh nhân đã được lựa chọn kỹ, có động cơ cai rượu rõ ràng và hợp tác điều trị.
• Dùng như một biện pháp răn đe hành vi uống rượu, kết hợp cùng các liệu pháp hỗ trợ khác như tâm lý trị liệu, tư vấn hành vi và các chương trình cai nghiện có giám sát.
• Không dùng để điều trị tình trạng ngộ độc rượu cấp tính, và bản thân Disulfiram không có tác dụng làm giảm cảm giác thèm rượu hay điều trị các rối loạn tâm thần đi kèm nghiện rượu.

Hiệu quả của Disulfiram phụ thuộc rất nhiều vào sự giám sát dùng thuốc và tuân thủ điều trị của bệnh nhân, nếu thiếu các yếu tố này, tác dụng răn đe của thuốc có thể không đạt được như mong đợi.

Liều dùng cho người lớn

Thông tin liều dùng dưới đây được tổng hợp từ tài liệu chuyên môn dành cho cán bộ y tế, phản ánh phác đồ đang được áp dụng phổ biến với Disulfiram đường uống:

• Liều khởi đầu: tối đa 500 mg Disulfiram, uống một lần duy nhất mỗi ngày, duy trì trong khoảng 1-2 tuần đầu điều trị.
• Liều duy trì trung bình: 250 mg mỗi ngày, dao động trong khoảng 125-500 mg tùy đáp ứng và khả năng dung nạp của từng bệnh nhân.
• Liều tối đa: không vượt quá 500 mg Disulfiram trong một ngày.
• Thời gian điều trị: có thể kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm cho đến khi bệnh nhân thiết lập được khả năng tự kiểm soát việc uống rượu một cách bền vững.
• Người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên): đáp ứng thuốc nhìn chung tương tự người trẻ, tuy nhiên cần lựa chọn liều thận trọng, thường bắt đầu ở mức thấp của khoảng liều do chức năng gan, thận và tim ở nhóm tuổi này thường suy giảm.
• Disulfiram chưa được xác lập tính an toàn và hiệu quả ở trẻ em dưới 18 tuổi, nên không tự ý dùng cho đối tượng này nếu không có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Cách dùng

• Disulfiram tuyệt đối không được khởi liều cho tới khi người bệnh đã ngừng uống rượu ít nhất 12 giờ.
• Thuốc thường uống một lần mỗi ngày vào buổi sáng, nếu gây buồn ngủ, có thể chuyển sang uống vào buổi tối trước khi đi ngủ, hoặc bác sĩ có thể điều chỉnh giảm liều để hạn chế tác dụng an thần này.
• Viên Disulfiram có thể được nghiền nát và trộn đều với chất lỏng trước khi uống trong trường hợp cần giám sát chặt việc tuân thủ dùng thuốc.
• Không được dùng Disulfiram khi người bệnh chưa hiểu đầy đủ về phản ứng Disulfiram - rượu, tuyệt đối không cho người bệnh dùng thuốc mà họ không biết, kể cả khi trộn vào đồ ăn thức uống.
• Trong quá trình điều trị, người bệnh cần được theo dõi định kỳ chức năng gan bằng xét nghiệm men gan.

Xử trí khi quên liều

Nếu quên một liều Disulfiram, người bệnh nên uống ngay khi nhớ ra, sau đó các liều còn lại trong ngày được chia đều thời điểm theo hướng dẫn của bác sĩ. Không tự ý uống bù gấp đôi liều vào lần uống kế tiếp để tránh tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ.

Xử trí khi quá liều

Khi nghi ngờ quá liều Disulfiram, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất hoặc liên hệ đường dây cấp cứu chống độc ngay lập tức. Các biểu hiện quá liều có thể bao gồm rối loạn tiêu hóa, buồn ngủ nhiều, thay đổi ý thức, mất phối hợp vận động và có thể tiến triển đến hôn mê, việc xử trí chủ yếu là hỗ trợ triệu chứng tại cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị cấp cứu.

Không sử dụng Disulfiram trong các trường hợp sau:

• Người đang trong tình trạng ngộ độc rượu cấp tính hoặc mới uống rượu, đồ uống có cồn trong vòng 12 giờ trước đó.
• Người đang dùng hoặc mới dùng gần đây metronidazol hoặc paraldehyd.
• Người có tiền sử bệnh cơ tim nặng, tắc nghẽn động mạch vành hoặc các bệnh lý tim mạch nghiêm trọng khác.
• Người đang mắc hoặc có tiền sử rối loạn tâm thần dạng loạn thần (psychoses).
• Người quá mẫn với Disulfiram hoặc với các dẫn chất thiuram khác thường có trong thuốc trừ sâu và cao su lưu hóa.
• Không dùng đồng thời với rượu hoặc bất kỳ chế phẩm nào có chứa cồn như siro ho, cồn thuốc, nước súc miệng có cồn.

Ngoài các chống chỉ định tuyệt đối trên, Disulfiram cần được cân nhắc rất thận trọng, chỉ dùng khi lợi ích vượt trội nguy cơ, ở người mắc đái tháo đường, suy giáp, động kinh, tổn thương não, viêm thận cấp hoặc mạn, xơ gan hay suy gan, điện não đồ bất thường, hoặc người đang lệ thuộc nhiều loại chất gây nghiện cùng lúc.

Thường gặp

• Buồn ngủ, mệt mỏi, đau đầu nhẹ.
• Vị kim loại hoặc vị tỏi khó chịu trong miệng.
• Phát ban da, mụn trứng cá.
• Giảm ham muốn tình dục, rối loạn cương dương ở nam giới.
• Rối loạn tiêu hóa nhẹ, thường rõ nhất trong 2 tuần đầu điều trị.

Ít gặp và nghiêm trọng

• Viêm gan (bao gồm viêm gan ứ mật hoặc viêm gan tối cấp) và suy gan, có thể xảy ra kể cả ở người không có tiền sử bệnh gan, thậm chí sau nhiều tháng dùng Disulfiram, đây là tác dụng phụ nghiêm trọng cần được theo dõi bằng xét nghiệm chức năng gan định kỳ.
• Bệnh lý thần kinh ngoại biên, viêm đa dây thần kinh, viêm dây thần kinh thị giác gây giảm hoặc mất thị lực đột ngột.
• Các phản ứng tâm thần như lú lẫn, thay đổi hành vi bất thường, phản ứng loạn thần.
• Co giật kiểu cơn lớn (tonic-clonic), rối loạn dáng đi, nói khó, mất phương hướng.
• Phản ứng dị ứng nghiêm trọng: nổi mề đay, khó thở, sưng mặt, môi, lưỡi hoặc họng.

Người dùng Disulfiram cần liên hệ ngay với bác sĩ nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, đau bụng trên, chán ăn kéo dài hoặc bất kỳ thay đổi tâm thần nào.

Phụ nữ có thai và cho con bú

Chưa có đầy đủ dữ liệu về độ an toàn của Disulfiram trên thai nhi các báo cáo ghi nhận một số trường hợp dị tật bẩm sinh khi dùng thuốc trong thai kỳ, mặc dù nhiều trường hợp trong số đó có liên quan đến việc người mẹ tiếp xúc với rượu cùng lúc. Do đó, chỉ nên dùng Disulfiram cho phụ nữ mang thai khi lợi ích điều trị được đánh giá là vượt trội rõ rệt so với nguy cơ với thai nhi, và cần có chỉ định chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa. Với phụ nữ đang cho con bú, do chưa rõ khả năng bài tiết của Disulfiram qua sữa mẹ, tốt nhất nên tránh dùng thuốc trong giai đoạn này hoặc ngừng cho con bú nếu buộc phải điều trị.

Người suy gan, suy thận và các bệnh lý khác

• Người suy giảm chức năng gan cần dùng Disulfiram hết sức thận trọng, đồng thời xét nghiệm men gan trước khi bắt đầu điều trị và định kỳ sau đó, đặc biệt trong 3 tháng đầu.
• Người có bệnh thận cấp hoặc mạn tính cũng cần thận trọng tương tự, do chưa có khuyến cáo cụ thể về điều chỉnh liều ở nhóm bệnh nhân này.
• Người mắc đái tháo đường, suy giáp, động kinh hoặc từng có tổn thương não cần được bác sĩ theo dõi sát trong suốt quá trình dùng Disulfiram.
• Cần tránh để người bệnh tiếp xúc với các sản phẩm chứa cồn dùng ngoài da như nước hoa, nước rửa sau cạo râu, một số loại thuốc xoa bóp, vì lượng cồn nhỏ hấp thu qua da hoặc hít phải cũng có thể khởi phát phản ứng Disulfiram - rượu.
• Người bệnh nên mang theo thẻ nhận diện y tế ghi rõ đang dùng Disulfiram để nhân viên y tế biết trong trường hợp cấp cứu.

Disulfiram có khả năng ức chế không đặc hiệu hệ enzym chuyển hóa thuốc ở gan, do đó có thể làm thay đổi nồng độ của nhiều thuốc dùng đồng thời. Dưới đây là các tương tác đáng chú ý nhất:

Ngoài các thuốc kể trên, Disulfiram còn được ghi nhận tương tác với hàng trăm thuốc khác ở các mức độ khác nhau, vì vậy người bệnh cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ và dược sĩ về tất cả thuốc kê đơn, không kê đơn, vitamin và thực phẩm chức năng đang sử dụng trước khi bắt đầu Disulfiram.

Disulfiram dạng viên nén nên được bảo quản trong bao bì kín, tránh ánh sáng trực tiếp, để ở nơi khô ráo, nhiệt độ phòng (khoảng 20-25°C, không quá 30°C), tránh xa tầm tay trẻ em và không để thuốc ở nơi ẩm ướt như phòng tắm.

Tại Việt Nam, chế phẩm chứa Disulfiram phổ biến nhất trên thị trường là Esperal 500 mg (Sanofi), dạng viên nén, đóng hộp 20 viên, thuộc nhóm thuốc kê đơn. Theo khảo sát giá tại một số nhà thuốc online, giá tham khảo dao động khoảng 350.000-450.000 đồng một hộp 20 viên, tùy thời điểm và từng nhà thuốc. Người bệnh cần mua thuốc tại các nhà thuốc uy tín, có đơn của bác sĩ, tránh mua thuốc trôi nổi không rõ nguồn gốc.

Uống rượu bao lâu sau khi ngừng Disulfiram thì an toàn?

Do tác dụng ức chế enzym aldehyd dehydrogenase của Disulfiram kéo dài sau khi ngừng thuốc, phản ứng Disulfiram - rượu vẫn có thể xảy ra trong khoảng thời gian lên tới 14 ngày kể từ liều cuối cùng. Vì vậy, người bệnh cần tuyệt đối tránh rượu bia và các chế phẩm chứa cồn trong suốt thời gian này, đồng thời nên hỏi ý kiến bác sĩ điều trị trước khi cân nhắc sử dụng lại rượu sau khi kết thúc liệu trình.

Disulfiram có gây nghiện hoặc phải dùng suốt đời không?

Disulfiram không phải là chất gây nghiện và không tạo ra hiện tượng lệ thuộc thuốc. Thời gian điều trị thực tế phụ thuộc vào đáp ứng của từng người, có thể kéo dài vài tháng đến vài năm cho tới khi bệnh nhân xây dựng được khả năng tự kiểm soát việc uống rượu một cách bền vững. Quyết định ngừng thuốc cần được bác sĩ đánh giá, không nên tự ý dừng đột ngột vì có thể làm tăng nguy cơ tái nghiện rượu.

Vô tình tiếp xúc với sản phẩm chứa cồn khi đang dùng Disulfiram có nguy hiểm không?

Có. Ngay cả một lượng cồn rất nhỏ từ các sản phẩm tưởng chừng vô hại như nước súc miệng, siro ho, nước hoa, thuốc xoa bóp hay một số món ăn có dùng rượu để chế biến cũng có thể kích hoạt phản ứng Disulfiram - rượu với các biểu hiện khó chịu, thậm chí nguy hiểm như tụt huyết áp, rối loạn nhịp tim. Người dùng Disulfiram nên đọc kỹ thành phần trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm nào và hỏi dược sĩ nếu không chắc chắn về hàm lượng cồn.

Ai không nên dùng Disulfiram?

Những người đang trong tình trạng ngộ độc rượu cấp, mới uống rượu trong vòng 12 giờ, có bệnh tim mạch nặng, rối loạn tâm thần dạng loạn thần, quá mẫn với Disulfiram hoặc dẫn chất thiuram, hoặc đang dùng metronidazol, paraldehyd đều không được chỉ định dùng thuốc này. Ngoài ra, người có bệnh gan, thận, đái tháo đường, động kinh cần được bác sĩ đánh giá kỹ trước khi quyết định điều trị bằng Disulfiram.