Từ điển dược chất
Etifoxine
Tổng quan
Etifoxine (còn tồn tại dưới dạng muối etifoxine hydrochloride) là dẫn chất thuộc nhóm hóa dược benzoxazine, được hãng Hoechst phát triển từ những năm 1960 và đưa vào sử dụng tại Pháp từ năm 1979 dưới tên thương mại Stresam. Etifoxine được xếp vào nhóm thuốc giải lo âu (anxiolytic) kiêm chống co giật, mang mã ATC N05BX03.
Điểm khác biệt của Etifoxine so với các thuốc giải lo âu truyền thống là Etifoxine không gắn vào vị trí gắn của benzodiazepine trên thụ thể GABA-A, nhưng vẫn tạo ra hiệu quả giải lo âu tương đương. Cơ chế tác dụng của Etifoxine gồm hai con đường song song. Thứ nhất, Etifoxine gắn chọn lọc vào các tiểu đơn vị β2 hoặc β3 của thụ thể GABA-A theo kiểu điều biến dị lập thể có lợi, tại vị trí khác với benzodiazepine. Thứ hai, Etifoxine gắn vào protein vận chuyển 18 kDa (TSPO) ở màng ngoài ty thể - trước đây gọi là thụ thể benzodiazepine ngoại biên - từ đó kích thích tổng hợp các neurosteroid như allopregnanolone, những chất này tiếp tục điều biến tích cực thụ thể GABA-A.
Nhờ cơ chế tác động kép này, Etifoxine tăng cường dẫn truyền GABAergic mà ít ảnh hưởng đến trí nhớ, sự tỉnh táo và trương lực cơ như benzodiazepine. Etifoxine cho hiệu quả không kém alprazolam và clonazepam trong việc giảm triệu chứng lo âu, đồng thời ít gây tác dụng phụ hơn. Về dược động học, Etifoxine có sinh khả dụng khoảng 90%, tỷ lệ gắn protein huyết tương 88-95%, đạt nồng độ đỉnh trong máu sau khoảng 2 giờ 30 phút. Etifoxine chuyển hóa ở gan thành chất có hoạt tính deethyletifoxine; thời gian bán hủy của Etifoxine khoảng 6 giờ, còn chất chuyển hóa này có thời gian bán hủy dài hơn (20-24 giờ), nên hiệu quả tối ưu của Etifoxine thường đạt được sau vài ngày sử dụng. Etifoxine thải trừ chủ yếu qua nước tiểu, một phần qua mật, và qua được hàng rào nhau thai.
Công dụng và chỉ định
Etifoxine được chỉ định để điều trị các biểu hiện tâm thần - thực thể của rối loạn lo âu, cụ thể Etifoxine thường được dùng trong các trường hợp sau:
- Trạng thái căng thẳng, khó tập trung, giảm trí nhớ, rối loạn giấc ngủ liên quan đến lo âu
- Rối loạn thần kinh thực vật kèm theo lo âu
- Biểu hiện tim mạch do lo âu như hồi hộp, tim đập nhanh, đánh trống ngực, tăng huyết áp, đau ngực, cảm giác nghẹt thở
- Biểu hiện tiêu hóa liên quan đến stress như hội chứng ruột kích thích, loét dạ dày - tá tràng đi kèm lo âu
Trong các nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng, Etifoxine cho thấy hiệu quả không kém clonazepam và alprazolam trong việc cải thiện điểm số thang đo lo âu Hamilton (HAM-A) ở bệnh nhân rối loạn thích ứng có lo âu, đồng thời tỷ lệ gặp tác dụng phụ và bỏ trị thấp hơn. Etifoxine cũng đang được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ phục hồi tổn thương thần kinh ngoại biên, tuy nhiên đây vẫn là hướng nghiên cứu, chưa phải chỉ định điều trị chính thức được phê duyệt rộng rãi.
Etifoxine là thuốc kê đơn, chỉ nên sử dụng khi có chỉ định và theo dõi của bác sĩ, không tự ý dùng Etifoxine để điều trị các rối loạn lo âu mạn tính hoặc nặng.
Liều dùng và cách dùng
Liều dùng cho người lớn
- Liều thông thường: 150 - 200 mg Etifoxine/ngày, tương đương 3 - 4 viên nang 50 mg
- Chia liều Etifoxine thành 2 - 3 lần uống trong ngày
- Thời gian điều trị bằng Etifoxine thường kéo dài từ vài ngày đến vài tuần, tùy theo đáp ứng và chỉ định của bác sĩ
Liều dùng cho trẻ em
- Chưa có đủ dữ liệu về tính an toàn và hiệu quả khi dùng Etifoxine cho trẻ em dưới 15 tuổi
- Do đó, Etifoxine không được khuyến cáo sử dụng cho trẻ em trong nhóm tuổi này; quyết định sử dụng Etifoxine ở thanh thiếu niên lớn hơn cần có ý kiến chuyên môn của bác sĩ
Cách dùng Etifoxine
- Etifoxine được bào chế dạng viên nang, dùng theo đường uống
- Nuốt cả viên nang Etifoxine với nước, không nhai hoặc bẻ viên
- Có thể uống Etifoxine trước hoặc sau ăn, nên uống vào các thời điểm cố định trong ngày để duy trì nồng độ Etifoxine ổn định trong cơ thể
Xử lý khi quên liều
- Nếu quên một liều Etifoxine, hãy uống ngay khi nhớ ra
- Nếu thời điểm nhớ ra đã gần đến giờ uống liều kế tiếp, bỏ qua liều Etifoxine đã quên và tiếp tục uống liều tiếp theo theo đúng lịch trình
- Không tự ý tăng gấp đôi liều Etifoxine để bù cho liều đã quên
Xử lý khi quá liều
- Etifoxine hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu
- Biểu hiện quá liều Etifoxine có thể bao gồm buồn ngủ quá mức, ngủ sâu
- Khi nghi ngờ quá liều Etifoxine, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được điều trị triệu chứng và theo dõi chức năng tập trung, mức độ tỉnh táo, hô hấp và chức năng gan
Chống chỉ định
Không sử dụng Etifoxine trong các trường hợp sau:
- Người có tiền sử dị ứng hoặc quá mẫn với Etifoxine hoặc bất kỳ thành phần nào của Etifoxine
- Người đang trong tình trạng sốc hoặc choáng
- Người bị suy gan nặng
- Người bị suy thận nặng
- Người mắc bệnh nhược cơ (myasthenia gravis)
Trong quá trình điều trị, cần ngừng sử dụng Etifoxine ngay khi xuất hiện phản ứng trên da, dấu hiệu dị ứng, hoặc các rối loạn chức năng gan nghiêm trọng.
Tác dụng phụ
Tác dụng phụ thường gặp
- Buồn ngủ nhẹ, thường xuất hiện ở giai đoạn đầu điều trị Etifoxine và có xu hướng giảm dần, tự hết trong quá trình dùng Etifoxine
Tác dụng phụ ít gặp và hiếm gặp
- Phản ứng trên da do Etifoxine: phát ban, ban đỏ đa hình, ngứa, phù mặt, nổi mề đay
- Phù Quincke (phù mạch) liên quan đến Etifoxine
- Phản ứng da nghiêm trọng hiếm gặp đã được ghi nhận qua giám sát dược trên diện rộng tại Pháp, bao gồm hội chứng mẫn cảm do thuốc (DRESS), hồng ban đa dạng và hội chứng Stevens-Johnson
- Viêm mạch hoặc phản ứng giống bệnh huyết thanh
- Viêm gan cấp tính, tổn thương gan cấp với kiểu hủy hoại tế bào gan (cytolytic hepatitis); một số trường hợp nặng có thể tiến triển nghiêm trọng, đặc biệt nếu tiếp tục dùng Etifoxine sau khi đã xuất hiện triệu chứng ban đầu
- Rối loạn kinh nguyệt, chảy máu bất thường giữa kỳ ở một số bệnh nhân nữ
Người dùng Etifoxine cần thông báo ngay cho bác sĩ nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như vàng da, mệt mỏi kéo dài, nước tiểu sẫm màu, phát ban lan rộng hoặc sốt, để được đánh giá và xử trí kịp thời.
Lưu ý khi dùng
Phụ nữ có thai và cho con bú
- Etifoxine có khả năng qua được hàng rào nhau thai
- Các nghiên cứu trên động vật chưa cho thấy tác dụng gây quái thai, nhưng do thiếu dữ liệu lâm sàng đầy đủ ở người, Etifoxine không được khuyến cáo sử dụng cho phụ nữ mang thai và phụ nữ đang cho con bú
Người suy gan, suy thận
- Etifoxine chống chỉ định ở người suy gan nặng hoặc suy thận nặng
- Cần ngừng Etifoxine ngay khi có dấu hiệu rối loạn chức năng gan nghiêm trọng trong quá trình điều trị
Người bệnh nhược cơ
- Etifoxine chống chỉ định ở người mắc bệnh nhược cơ do có thể làm nặng thêm tình trạng yếu cơ
Người lái xe, vận hành máy móc
- Etifoxine có thể gây buồn ngủ, đặc biệt trong những ngày đầu điều trị
- Cần thận trọng khi lái xe hoặc vận hành máy móc trong thời gian sử dụng Etifoxine để đảm bảo an toàn
Tương tác với rượu, bia
- Không nên uống rượu, bia hoặc đồ uống có cồn trong thời gian dùng Etifoxine vì cồn làm tăng tác dụng an thần của Etifoxine
Tương tác dược chất
Etifoxine có khả năng làm tăng tác dụng ức chế thần kinh trung ương khi phối hợp với nhiều nhóm thuốc khác. Dưới đây là các tương tác thuốc đáng chú ý của Etifoxine:
Thuốc/nhóm thuốc phối hợp | Hậu quả khi dùng cùng Etifoxine |
|---|---|
Dẫn xuất morphin (giảm đau, giảm ho gốc opioid) | Tăng ức chế thần kinh trung ương, tăng buồn ngủ |
Benzodiazepine | Tăng an thần, giảm mức độ tỉnh táo |
Tăng ức chế thần kinh trung ương | |
Thuốc an thần | Cộng hưởng tác dụng an thần |
Kháng histamine H1 an thần | Tăng buồn ngủ, giảm tỉnh táo |
Thuốc chống trầm cảm an thần | Tăng ức chế thần kinh trung ương |
Thuốc hạ áp tác động trung ương | Tăng nguy cơ an thần quá mức |
Baclofen | Tăng ức chế thần kinh trung ương |
Thalidomide | Tăng ức chế thần kinh trung ương |
Rượu, bia, đồ uống có cồn | Tăng tác dụng an thần, tăng buồn ngủ, giảm phản xạ |
Khi phối hợp Etifoxine với các thuốc hoặc thức uống nêu trên, người bệnh cần đặc biệt thận trọng khi lái xe hoặc vận hành máy móc, và nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi kết hợp bất kỳ thuốc nào cùng Etifoxine.
Cách bảo quản và giá bán tham khảo
Điều kiện bảo quản
- Bảo quản Etifoxine ở nơi khô, tránh ẩm
- Tránh để Etifoxine tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng mặt trời
- Bảo quản Etifoxine ở nhiệt độ dưới 30°C, không để trong phòng tắm hoặc ngăn đá
- Để Etifoxine xa tầm tay trẻ em
Giá bán tham khảo
Etifoxine trên thị trường Việt Nam chủ yếu được biết đến qua biệt dược gốc Stresam (Biocodex, Pháp), hàm lượng 50 mg/viên nang, đóng gói hộp 3 vỉ x 20 viên. Theo khảo sát tại một số nhà thuốc bán lẻ, giá bán tham khảo của Stresam 50 mg (Etifoxine) hộp 60 viên dao động khoảng 210.000 - 240.000 VNĐ/hộp, tùy thời điểm và từng nhà thuốc. Giá Etifoxine có thể thay đổi theo chính sách của từng đơn vị phân phối, người bệnh nên liên hệ trực tiếp nhà thuốc để có mức giá chính xác nhất tại thời điểm mua.
Câu hỏi thường gặp
Etifoxine có phải là benzodiazepine không?
Etifoxine không phải là benzodiazepine. Etifoxine thuộc nhóm hóa dược benzoxazine và không gắn vào vị trí gắn của benzodiazepine trên thụ thể GABA-A. Tuy vậy, Etifoxine vẫn tạo ra hiệu quả giải lo âu tương tự nhờ cơ chế tác động kép: điều biến dị lập thể trực tiếp trên thụ thể GABA-A và kích thích tổng hợp neurosteroid qua protein TSPO.
Etifoxine có gây lệ thuộc hoặc nghiện thuốc không?
Các tài liệu dược lý ghi nhận Etifoxine ít liên quan đến tình trạng lệ thuộc thuốc so với benzodiazepine, và một số trường hợp điều trị kéo dài không ghi nhận hội chứng cai thuốc rõ ràng sau khi ngừng Etifoxine. Tuy nhiên, hướng dẫn sử dụng khuyến cáo không nên kéo dài thời gian điều trị Etifoxine quá mức cần thiết, và thời gian dùng thuốc cần tuân theo chỉ định cụ thể của bác sĩ.
Etifoxine có dùng được cho phụ nữ mang thai không?
Etifoxine không được khuyến cáo sử dụng cho phụ nữ mang thai. Etifoxine có khả năng qua được hàng rào nhau thai, và mặc dù các nghiên cứu trên động vật chưa cho thấy tác dụng gây quái thai, hiện chưa có đủ dữ liệu lâm sàng ở người để khẳng định độ an toàn của Etifoxine trong thai kỳ. Phụ nữ đang cho con bú cũng nên tránh dùng Etifoxine vì lý do tương tự.
Etifoxine có ảnh hưởng đến gan không?
Etifoxine có liên quan đến một số trường hợp viêm gan cấp tính, tổn thương gan cấp được ghi nhận qua các báo cáo giám sát dược tại Pháp, phần lớn xảy ra trong vòng một tháng đầu sử dụng thuốc. Vì vậy, người dùng Etifoxine cần theo dõi các dấu hiệu bất thường về gan như vàng da, mệt mỏi, nước tiểu sẫm màu, và cần ngừng Etifoxine, thông báo cho bác sĩ ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu này. Người có tiền sử suy gan nặng không nên sử dụng Etifoxine.
Tài liệu tham khảo:
- https://go.drugbank.com/drugs/DB08986
- https://go.drugbank.com/salts/DBSALT002449
- https://www.drugs.com/international/stresam-50mg.html
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25620535/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14732859/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26588183/
- https://trungtamthuoc.com/hoat-chat/etifoxine
Miễn trừ trách nhiệm
Các thông tin dược chất trên trang này được biên soạn nhằm mục đích tham khảo. Nội dung không thay thế tư vấn chuyên môn của bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế. Người đọc không nên tự ý sử dụng, ngừng hoặc thay đổi dược chất dựa trên thông tin tại đây mà không có ý kiến của nhân viên y tế.
Lựa chọn dịch vụ
Quý khách hàng vui lòng lựa chọn dịch vụ y tế theo nhu cầu!