Omega 3

Công dụng chính thức được ghi nhận của Omega 3 (dạng dược phẩm omega-3-acid ethyl esters) bao gồm:

• Hỗ trợ điều trị tăng triglyceride máu nặng (nồng độ triglyceride từ 500 mg/dL trở lên) ở người lớn, dùng phối hợp với chế độ ăn kiêng phù hợp.
• Hỗ trợ kiểm soát tăng triglyceride máu mức độ trung bình (200-499 mg/dL) trong một số trường hợp, dù đây được xem là chỉ định ngoài nhãn (off-label).
• Hỗ trợ dự phòng nguyên phát và thứ phát bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch, đặc biệt ở người đang điều trị statin nhưng vẫn còn tăng triglyceride và có nguy cơ tim mạch cao.

Hiệu quả của Omega 3 trong giảm nguy cơ viêm tụy cấp hoặc giảm tỷ lệ biến cố/tử vong tim mạch chưa được xác lập chắc chắn. Ngoài chỉ định điều trị, Omega 3 còn được dùng phổ biến dưới dạng thực phẩm bổ sung hỗ trợ tim mạch, thị lực và não bộ, nhưng không thay thế được Omega 3 dạng thuốc kê đơn.

Liều dùng

Liều Omega 3 tiêu chuẩn cho người lớn trong điều trị tăng triglyceride máu nặng là 4 gam mỗi ngày, có thể dùng theo hai cách:

• Uống một lần duy nhất 4 gam (tương đương 4 viên nang) mỗi ngày.
• Chia thành hai lần, mỗi lần 2 gam (2 viên nang), uống cách nhau trong ngày.

Mỗi viên nang Omega 3 loại 1 gam thường chứa khoảng 900 mg tổng acid béo dạng ethyl ester, gồm khoảng 465 mg EPA và 375 mg DHA. Trước khi dùng, bác sĩ cần đánh giá bộ mỡ máu và loại trừ các nguyên nhân khác gây tăng triglyceride như đái tháo đường, suy giáp hoặc do thuốc. Chưa có dữ liệu về liều dùng an toàn cho trẻ em, nên việc dùng Omega 3 dạng thuốc kê đơn ở nhóm tuổi này cần có chỉ định và theo dõi của bác sĩ.

Cách dùng

Omega 3 dạng viên nang nên uống cùng bữa ăn để tăng hấp thu và giảm khó chịu tiêu hóa. Cần nuốt nguyên viên với nước, tuyệt đối không bẻ, nghiền, hòa tan hay nhai vì có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hấp thu. Trong quá trình dùng Omega 3, người bệnh cần duy trì chế độ ăn kiêng giảm mỡ theo hướng dẫn của bác sĩ để đạt hiệu quả tối ưu.

Quên liều và quá liều

Nếu quên một liều Omega 3, nên uống ngay khi nhớ ra, trừ khi đã gần đến liều kế tiếp thì bỏ qua liều đã quên, không uống gấp đôi để bù. Hiện chưa có phác đồ xử trí cụ thể khi quá liều Omega 3; nếu nghi ngờ quá liều hoặc có biểu hiện bất thường, cần liên hệ ngay bác sĩ hoặc cơ sở y tế gần nhất.

Omega 3 dạng thuốc chống chỉ định trong trường hợp sau:

• Người có tiền sử quá mẫn (kể cả phản ứng phản vệ) với Omega 3 dạng ethyl ester hoặc bất kỳ thành phần nào có trong chế phẩm.
• Người có cơ địa dị ứng với cá hoặc động vật có vỏ (giáp xác, nhuyễn thể) cần thận trọng đặc biệt, vì Omega 3 dược phẩm thường được chiết xuất từ dầu cá và có thể làm tăng nguy cơ phản ứng dị ứng ở nhóm đối tượng này.

Đây là mục rủi ro cao, người bệnh cần thông báo đầy đủ tiền sử dị ứng cho bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng Omega 3, không tự suy đoán mức độ an toàn của bản thân với hoạt chất này.

Tác dụng phụ thường gặp

Các tác dụng phụ thường gặp nhất khi dùng Omega 3, với tỷ lệ ghi nhận từ 3% trở lên và cao hơn nhóm dùng giả dược, bao gồm:

• Ợ hơi (khoảng 4% so với 1% ở nhóm giả dược).
• Khó tiêu, đầy bụng (khoảng 3-4% so với dưới 2% ở nhóm giả dược).
• Rối loạn vị giác, có cảm giác vị tanh hoặc vị lạ trong miệng (khoảng 3% so với dưới 1% ở nhóm giả dược).
• Táo bón, rối loạn tiêu hóa, buồn nôn, nôn.
• Tăng nhẹ men gan (ALT, AST).
• Ngứa, phát ban ngoài da.

Tác dụng phụ hiếm gặp nhưng cần lưu ý

• Phản ứng phản vệ, đã ghi nhận qua giám sát hậu mãi dù hiếm gặp.
• Rối loạn đông máu: dễ chảy máu, chảy máu cam, ho ra máu, chảy máu chân răng, đi ngoài phân đen.
• Rung nhĩ hoặc cuồng nhĩ tái phát, nhất là trong 2-3 tháng đầu dùng Omega 3 ở người có tiền sử rối loạn nhịp tim.
• Tăng cholesterol LDL và non-HDL ở một số người dùng, cần theo dõi định kỳ.

Nếu gặp mề đay, sưng mặt/lưỡi, khó thở, tim đập nhanh bất thường, đau tức ngực hoặc chóng mặt nặng khi dùng Omega 3, cần ngừng thuốc và tìm hỗ trợ y tế ngay.

• Phụ nữ mang thai: dữ liệu về độ an toàn của Omega 3 còn hạn chế. Nghiên cứu động vật ở liều thấp hơn 5 lần liều tối đa khuyến cáo cho người chưa ghi nhận ảnh hưởng rõ ràng lên thai nhi, nhưng liều rất cao có thể ảnh hưởng khả năng sống sót của con non. Chỉ nên dùng Omega 3 dạng thuốc khi có chỉ định bác sĩ.
• Phụ nữ cho con bú: EPA và DHA được ghi nhận có mặt trong sữa mẹ. Cần cân nhắc giữa lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ và nhu cầu điều trị của mẹ, tốt nhất nên hỏi ý kiến bác sĩ.
• Người suy gan: cần theo dõi định kỳ men gan (ALT, AST) khi dùng Omega 3 vì dữ liệu dược động học ở nhóm này chưa đầy đủ.
• Người suy thận: chưa có dữ liệu dược động học cụ thể của Omega 3 trên nhóm này, cần được bác sĩ theo dõi thận trọng.
• Người cao tuổi (trên 65 tuổi): số liệu nghiên cứu còn hạn chế nhưng chưa ghi nhận khác biệt đáng kể về an toàn/hiệu quả so với người trẻ.
• Trẻ em: độ an toàn và hiệu quả của Omega 3 dạng thuốc kê đơn chưa được xác lập.
• Người dị ứng cá, hải sản có vỏ: cần thận trọng vì nguy cơ phản ứng dị ứng.

Các nhóm đối tượng đặc biệt nêu trên nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng Omega 3.

Omega 3 có thể kéo dài thời gian chảy máu và tương tác với nhiều thuốc khác, nhất là các thuốc ảnh hưởng đông máu:

Các thuốc/thực phẩm bổ sung khác ảnh hưởng đông máu (vitamin E liều cao, một số thảo dược) cũng cần báo với bác sĩ trước khi phối hợp cùng Omega 3. Một số bằng chứng lâm sàng cho thấy nguy cơ chảy máu thực tế khi phối hợp Omega 3 với aspirin hoặc warfarin không tăng rõ rệt như lo ngại lý thuyết, nhưng vẫn nên theo dõi INR khi thay đổi liều Omega 3.

Các chế phẩm Omega 3, dù ở dạng thuốc hay thực phẩm bổ sung, nên được bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp, nhiệt độ không quá 30 độ C, để xa tầm tay trẻ em. Không bảo quản Omega 3 ở nơi ẩm ướt vì có thể ảnh hưởng chất lượng dầu cá trong viên nang.

Về giá bán, Omega 3 có mức giá đa dạng tùy thương hiệu, xuất xứ và hàm lượng EPA/DHA, dao động phổ biến từ 200.000 - 900.000 đồng/hộp. Một số mức tham khảo: GoodHealth Fish Oil 1000mg (150 viên) khoảng 395.000 đồng, Pharmacity Advanced Omega-3 (60 viên) khoảng 329.000 đồng, Healthy Care Fish Oil 1000mg (Úc) khoảng 450.000 đồng, Pharmekal (100 viên) khoảng 218.000 đồng, dòng cao cấp như Nature's Gold (125 viên) khoảng 639.000 đồng. Giá Omega 3 có thể thay đổi theo thời điểm và nhà thuốc, nên tham khảo giá niêm yết trực tiếp trước khi mua.

Omega 3 có phải là thuốc không hay chỉ là thực phẩm chức năng?

Omega 3 tồn tại dưới cả hai dạng. Ở dạng dược phẩm kê đơn, Omega 3 được cấp phép như thuốc hỗ trợ điều trị tăng triglyceride máu nặng. Omega 3 cũng được bào chế phổ biến dưới dạng thực phẩm bổ sung (dầu cá) không cần kê đơn, chủ yếu hỗ trợ tim mạch, mắt và não bộ. Người dùng nên phân biệt mục đích sử dụng để chọn đúng loại chế phẩm Omega 3 phù hợp.

Uống Omega 3 lâu dài có gây tác dụng phụ nghiêm trọng không?

Phần lớn tác dụng phụ thường gặp của Omega 3 khi dùng lâu dài là rối loạn tiêu hóa nhẹ như ợ hơi, khó tiêu, không quá nghiêm trọng. Tuy nhiên một số tác dụng phụ hiếm gặp như rung nhĩ, tăng men gan hoặc thay đổi cholesterol LDL vẫn có thể xảy ra, nhất là khi dùng liều cao lâu dài. Người dùng Omega 3 lâu dài nên tái khám định kỳ để theo dõi men gan, mỡ máu và điều chỉnh liều khi cần.

Người đang dùng thuốc chống đông máu có uống Omega 3 được không?

Người đang dùng thuốc chống đông máu như warfarin hoặc thuốc kháng kết tập tiểu cầu như aspirin vẫn có thể cân nhắc dùng Omega 3 trong một số trường hợp, nhưng đây là phối hợp cần được bác sĩ theo dõi chặt chẽ vì Omega 3 có thể làm tăng nhẹ nguy cơ chảy máu. Người bệnh không nên tự ý bổ sung Omega 3 liều cao khi đang dùng thuốc chống đông mà chưa hỏi ý kiến bác sĩ, đặc biệt khi có ý định thay đổi liều Omega 3 đang sử dụng.