Silybin

Silybin (dưới dạng đơn chất hoặc trong phức hợp silymarin) được dùng hỗ trợ trong các trường hợp:

• Hỗ trợ điều trị viêm gan mạn tính, xơ gan giai đoạn sớm
• Hỗ trợ bảo vệ gan trong bệnh gan do rượu (alcoholic liver disease)
• Hỗ trợ giải độc gan, phục hồi tế bào gan tổn thương do hóa chất, thuốc hoặc độc tố công nghiệp
• Hỗ trợ điều trị gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD/NASH)
• Là thuốc giải độc đặc hiệu (dạng tiêm tĩnh mạch Silybin, đã được phê duyệt tại châu Âu) trong ngộ độc nấm độc Amanita phalloides (nấm tán trắng)
• Hỗ trợ giảm độc tính gan do thuốc chống lao (isoniazid, rifampicin, pyrazinamid, ethambutol)
• Hỗ trợ trong một số nghiên cứu về rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu (hiệu quả còn hạn chế, cần thêm nghiên cứu)

Silybin chủ yếu được lưu hành dưới dạng phối hợp trong các sản phẩm chứa silymarin (như Legalon, Silymarin VCP, Silipida...) với mục đích chính là bảo vệ và hỗ trợ chức năng gan.

Liều dùng cho người lớn và trẻ em

Liều Silybin (tính theo silymarin) thường dùng ở người lớn:

• Liều phổ biến: 70-140 mg Silybin (silymarin) mỗi lần, uống 2-3 lần/ngày
• Với chế phẩm dạng nang 70mg: uống 2 viên/lần, 3 lần/ngày
• Với chế phẩm dạng nang 140mg: uống 1 viên/lần, 3 lần/ngày
• Trong một số nghiên cứu về bệnh gan mạn tính, liều Silybin lên đến 420 mg/ngày chia làm 3 lần được xem là an toàn khi dùng kéo dài

Đối với trẻ em: chưa có đầy đủ dữ liệu về tính an toàn và hiệu quả của Silybin ở trẻ em, nên chỉ dùng Silybin cho trẻ khi có chỉ định và theo dõi của bác sĩ.

Cách dùng

Silybin dùng theo đường uống, nên uống trong hoặc sau khi ăn để tăng khả năng hấp thu và giảm kích ứng đường tiêu hóa, do Silybin có bản chất tan kém trong nước. Với dạng viên nang, cần nuốt nguyên viên cùng một cốc nước đầy, không nhai, bẻ hoặc nghiền viên thuốc chứa Silybin. Không nên pha Silybin dạng bột thô thành trà vì hoạt chất này hấp thu qua đường tiêu hóa kém khi ở dạng nước sắc thông thường.

Quên liều và quá liều

Nếu quên uống một liều Silybin, nên uống ngay khi nhớ ra; nếu đã gần đến giờ uống liều kế tiếp thì bỏ liều đã quên, không uống gấp đôi liều để bù. Hiện chưa có đầy đủ dữ liệu về dấu hiệu ngộ độc cấp do quá liều Silybin đường uống ở người; các nghiên cứu độc tính trên động vật cho thấy Silybin có độc tính cấp rất thấp. Nếu nghi ngờ dùng quá liều Silybin và xuất hiện tác dụng phụ bất thường, cần thông báo cho bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế gần nhất để được theo dõi và xử trí triệu chứng, vì hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho quá liều Silybin.

• Người có tiền sử mẫn cảm hoặc dị ứng với Silybin, silymarin hoặc bất kỳ thành phần nào trong chế phẩm chứa Silybin
• Người dị ứng với các loài thực vật thuộc họ Cúc (Asteraceae/Compositae) như cúc, hướng dương, cỏ phấn hương, vì Silybin có nguồn gốc từ cây kế sữa thuộc họ này
• Phụ nữ có bệnh lý nhạy cảm với hormone (ung thư vú, ung thư tử cung, ung thư buồng trứng, lạc nội mạc tử cung, u xơ tử cung) không nên dùng chế phẩm từ phần trên mặt đất của cây kế sữa nếu không có giám sát y tế, do nguy cơ tác dụng giống estrogen; phần hạt kế sữa (nguồn chính chứa Silybin) hiện chưa ghi nhận tác dụng estrogen rõ rệt
• Không tự ý dùng Silybin thay thế thuốc điều trị đặc hiệu bệnh gan đã được bác sĩ chỉ định

Thường gặp

• Rối loạn tiêu hóa nhẹ và thoáng qua: đầy bụng, chướng bụng, đau bụng, chán ăn, tiêu chảy, khó tiêu, đầy hơi khi dùng Silybin đường uống
• Nhuận tràng nhẹ

Ít gặp

• Đau đầu
• Ngứa da (pruritus)

Hiếm gặp nhưng cần lưu ý

• Phản ứng dị ứng: nổi mề đay, phát ban da, ngứa, hiếm khi có phản ứng phản vệ (đã có báo cáo trường hợp phản vệ khi dùng trà kế sữa thô)
• Tăng bilirubin không triệu chứng và tăng men gan ALT khi dùng Silybin liều rất cao trong một số nghiên cứu về ung thư
• Một trường hợp ghi nhận các biểu hiện đổ mồ hôi, buồn nôn, đau bụng quặn, tiêu chảy, nôn, suy nhược liên quan đến việc dùng Silybin (kế sữa) kéo dài

Nhìn chung, Silybin được đánh giá là dung nạp tốt, tỷ lệ tác dụng phụ tương đương với nhóm chứng (giả dược) trong nhiều nghiên cứu lâm sàng. Nếu gặp bất kỳ biểu hiện bất thường nào khi dùng Silybin, người dùng nên thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ.

• Phụ nữ có thai: Silybin đã được sử dụng theo truyền thống trong thai kỳ và một số nghiên cứu hạn chế chưa ghi nhận tác dụng phụ rõ rệt, nhưng dữ liệu còn chưa đầy đủ để khẳng định an toàn tuyệt đối; cần thận trọng và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng Silybin khi mang thai
• Phụ nữ cho con bú: một số nghiên cứu cho thấy Silybin (silymarin) có thể làm tăng tiết sữa thông qua tăng prolactin mà không thay đổi thành phần sữa, tuy nhiên vẫn cần thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng trong thời gian cho con bú
• Trẻ em dưới 2 tuổi: không nên dùng các sản phẩm chứa Silybin do chưa được nghiên cứu đầy đủ ở nhóm tuổi này
• Người có bệnh nhạy cảm hormone: cần thận trọng đặc biệt như đã nêu ở phần chống chỉ định
• Người đang dùng nhiều thuốc điều trị bệnh mạn tính (đái tháo đường, tim mạch, HIV, ung thư...): cần thông báo với bác sĩ về việc dùng Silybin vì hoạt chất này có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa của nhiều thuốc khác qua enzym gan
• Người bị đái tháo đường: Silybin có thể làm giảm đường huyết trong một số nghiên cứu, cần theo dõi đường huyết chặt chẽ hơn khi phối hợp với thuốc hạ đường huyết
• Chất lượng và hàm lượng Silybin trong các sản phẩm thực phẩm bổ sung có thể khác nhau giữa các nhà sản xuất do đây thường là sản phẩm không được quản lý nghiêm ngặt như thuốc kê đơn; nên chọn sản phẩm có nguồn gốc, kiểm định rõ ràng

Silybin có khả năng ảnh hưởng đến một số enzym chuyển hóa thuốc ở gan (CYP450) và protein vận chuyển P-glycoprotein, do đó có thể tương tác với nhiều loại thuốc khi dùng đồng thời.

Vì Silybin có khả năng ảnh hưởng đến nhiều enzym chuyển hóa thuốc, người dùng cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả thuốc, thực phẩm chức năng đang sử dụng trước khi bắt đầu dùng Silybin, đặc biệt với các thuốc có phạm vi điều trị hẹp.

Các chế phẩm chứa Silybin nên được bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh sáng mặt trời trực tiếp và nguồn nhiệt, nhiệt độ bảo quản thường dưới 30°C, để xa tầm tay trẻ em và không bảo quản trong nhà tắm hoặc nơi có độ ẩm cao.

Về giá bán tham khảo, Silybin hiếm khi được bán dưới dạng đơn chất tại Việt Nam mà chủ yếu lưu hành trong các chế phẩm chứa silymarin. Sản phẩm phổ biến nhất là Legalon 70 (Cao khô quả kế sữa tương đương 70mg silymarin, trong đó Silybin là thành phần hoạt tính chính), với mức giá bán lẻ trên thị trường dao động khá rộng, khoảng 390.000-850.000 đồng/hộp tùy nơi bán, quy cách đóng gói và thời điểm mua hàng. Ngoài ra còn có các sản phẩm khác chứa silymarin như Silymarin VCP, Silipida, HL-Silymarin với mức giá đa dạng hơn. Người mua nên liên hệ trực tiếp nhà thuốc để có giá chính xác tại thời điểm mua.

Silybin và silymarin có giống nhau không?

Silybin (còn gọi là silibinin) là flavonolignan có hoạt tính sinh học mạnh nhất và được nghiên cứu nhiều nhất trong silymarin, chiếm khoảng 50-70% thành phần của phức hợp này. Silymarin là hỗn hợp chiết xuất từ hạt cây kế sữa gồm Silybin cùng các flavonolignan khác như silychristin, silydianin và isosilybin. Nói cách khác, Silybin là thành phần chính quyết định phần lớn hiệu quả bảo vệ gan của silymarin.

Silybin có thực sự giúp bảo vệ gan hiệu quả không?

Nhiều nghiên cứu tiền lâm sàng và một số thử nghiệm lâm sàng cho thấy Silybin có tác dụng chống oxy hóa, ổn định màng tế bào gan và hỗ trợ tái tạo tế bào gan tổn thương, đặc biệt hiệu quả rõ rệt trong ngộ độc nấm Amanita phalloides khi dùng đường tiêm. Tuy nhiên, với các bệnh lý gan mạn tính như viêm gan virus, một số phân tích tổng hợp cho thấy hiệu quả của Silybin trên tỷ lệ tử vong và tiến triển xơ gan còn chưa rõ ràng và cần thêm nghiên cứu quy mô lớn để khẳng định.

Uống Silybin có cần kiêng rượu bia không?

Silybin không có tương tác hóa học trực tiếp được ghi nhận rõ với rượu bia, nhưng vì Silybin thường được dùng để hỗ trợ phục hồi tổn thương gan do rượu, việc tiếp tục uống rượu bia trong thời gian dùng Silybin sẽ làm giảm hiệu quả bảo vệ gan và có thể khiến tổn thương gan tiếp diễn. Do đó, người đang dùng Silybin để hỗ trợ điều trị bệnh gan liên quan đến rượu nên kiêng hoàn toàn rượu bia.

Người khỏe mạnh có nên dùng Silybin để phòng bệnh gan không?

Silybin thường được dùng trong các trường hợp có tổn thương gan hoặc nguy cơ tổn thương gan cao (uống nhiều rượu, dùng thuốc độc cho gan kéo dài, viêm gan mạn tính). Với người khỏe mạnh không có yếu tố nguy cơ, việc dùng Silybin phòng ngừa chưa có nhiều bằng chứng lâm sàng ủng hộ và không thể thay thế cho việc duy trì lối sống lành mạnh. Nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi quyết định sử dụng Silybin dài hạn.