1. Xuất huyết đường tiêu hóa là gì?

Nhiều người thường lo lắng xuất huyết đường tiêu hóa có thể bùng phát bất ngờ mà không có dấu hiệu báo trước. Về mặt lâm sàng, xuất huyết đường tiêu hóa được chia thành hai nhóm chính dựa trên vị trí chảy máu so với góc Treitz (ranh giới giữa tá tràng và hỗng tràng):

Xuất huyết đường tiêu hóa trên

Tình trạng chảy máu xảy ra ở thực quản, dạ dày hoặc tá tràng. Khi máu chảy ra trong dạ dày, nó chịu tác động của axit dịch vị làm hemoglobin bị biến tính thành hematin. Do đó, người bệnh thường có biểu hiện nôn ra máu có màu nâu đen như bã cà phê hoặc đi ngoài ra phân đen bóng, dính, có mùi hôi tanh nồng đặc trưng.

Xuất huyết đường tiêu hóa dưới

Tình trạng chảy máu xuất phát từ ruột non, đại tràng, trực tràng hoặc hậu môn. Máu không di chuyển qua toàn bộ ống tiêu hóa nên không chịu tác động nhiều của men tiêu hóa. Biểu hiện đặc trưng nhất là người bệnh đi ngoài ra máu tươi hoặc máu đông thành cục nhỏ trộn lẫn trong phân.

Xuất huyết tiêu hóa

2. Biểu hiện nhận biết xuất huyết đường tiêu hóa từ sớm

Tùy thuộc vào mức độ chảy máu ít hay nhiều, cấp tính hay mạn tính mà các dấu hiệu lâm sàng sẽ xuất hiện từ nhẹ đến nghiêm trọng. Người bệnh cần đặc biệt chú ý đến những biến đổi sau của cơ thể:

Biểu hiện trực tiếp qua chất thải và dịch nôn

– Đi ngoài ra phân đen hoặc có máu: Phân có màu đen tuyền như nhựa đường, mềm nhão và có mùi hôi tanh khó chịu; hoặc phân bám vệt máu đỏ tươi, máu cục.Phân đen cũng có thể do uống viên sắt, bismuth hoặc ăn một số thực phẩm sẫm màu. Vì vậy, bạn vẫn cần đi khám để phân biệt. 

 – nôn ra máu: Người bệnh cảm thấy buồn nôn và nôn ra dịch có màu đỏ tươi hoặc dịch màu nâu thẫm, lẫn vón cục như bã cà phê.

Biểu hiện toàn thân do mất máu

– Hoa mắt, chóng mặt và vã mồ hôi: Khi lượng máu mất đi đáng kể, não bộ rơi vào tình trạng thiếu oxy khiến người bệnh xây xẩm mặt mày, nhất là khi thay đổi tư thế từ nằm sang đứng. 

– Da dẻ tái nhợt, niêm mạc nhợt nhạt: Lòng bàn tay, niêm mạc mắt và môi không còn hồng hào mà chuyển sang màu trắng nhợt do thiếu hụt hồng cầu. 

Người xuất huyết đường tiêu hóa da dẻ tái nhợt, người mệt mỏi

– Mệt mỏi rã rời, tim đập nhanh: Nhịp tim tăng cao đột ngột nhằm bù đắp lượng máu thiếu hụt để nuôi cơ thể, lồng ngực phập phồng, cảm giác hụt hơi.Nếu bạn nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc ra máu nhiều, nhất là khi kèm chóng mặt, ngất hoặc tim đập nhanh, hãy đến cơ sở cấp cứu ngay hoặc gọi 115. Trong lúc chờ, bạn nên nằm nghỉ, không ăn uống và không tự dùng thuốc giảm đau, chống viêm.

3. Các nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng xuất huyết đường tiêu hóa

Hiện tượng chảy máu trong lòng ruột khởi phát từ nhiều nguyên nhân bệnh lý khác nhau:

Loét dạ dày - tá tràng

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây xuất huyết tiêu hóa trên. Các ổ loét sâu ăn thủng mạch máu ở lớp niêm mạc dạ dày hoặc tá tràng, dẫn đến chảy máu âm thầm hoặc ồ ạt.

Viêm loét đại trực tràng và bệnh Crohn

Các bệnh lý viêm ruột mạn tính này gây tổn thương lan rộng trên bề mặt niêm mạc đại tràng, tạo ra các ổ viêm loét rỉ máu kéo dài, khiến người bệnh thường xuyên đi ngoài phân nhầy máu.

Polyp đại trực tràng và ung thư tiêu hóa

Các khối polyp lớn hoặc khối u ác tính ở dạ dày, đại tràng có hệ thống mạch máu tân tạo rất dễ bị trầy xước khi phân đi qua, gây ra tình trạng xuất huyết dai dẳng.

Polyp đại tràng

Bệnh trĩ và nứt kẽ hậu môn

Là nguyên nhân hàng đầu gây xuất huyết tiêu hóa dưới. Khi đi tiêu phân cứng, các búi trĩ hoặc niêm mạc hậu môn bị rách làm máu tươi chảy nhỏ giọt hoặc phun thành tia sau khi đi ngoài.

Túi thừa đại tràng và các nguyên nhân khác

Túi thừa đại tràng là nguyên nhân thường gặp gây chảy máu tiêu hóa dưới nặng, thường biểu hiện bằng đi ngoài ra máu tươi số lượng nhiều và không đau. Ngoài ra còn có dị dạng mạch máu ở ruột, rách tâm vị thực quản sau nôn mạnh (hội chứng Mallory-Weiss) và viêm ruột do thiếu máu. 

Tăng áp lực tĩnh mạch cửa

Thường gặp ở bệnh nhân xơ gan. Áp lực máu tăng cao làm giãn căng các tĩnh mạch ở thực quản hoặc dạ dày, đến một mức độ nhất định các tĩnh mạch này sẽ vỡ ra gây chảy máu ồ ạt vô cùng nguy hiểm.

4. Mức độ nguy hiểm và biến chứng phức tạp của xuất huyết đường tiêu hóa

Bệnh lý này có nguy hiểm không phụ thuộc rất lớn vào vận tốc chảy máu và thời điểm người bệnh được can thiệp y tế:

Biến chứng sốc mất máu cấp tính

Khi mạch máu lớn bị đứt, lượng máu thoát ra ngoài nhanh chóng có thể dẫn tới tụt huyết áp sâu, mạch nhanh nhỏ khó bắt, tay chân lạnh ngắt và mất ý thức. Nếu không được truyền máu và cầm máu khẩn cấp, người bệnh có thể tử vong trong thời gian ngắn.

Thiếu máu mạn tính

Tình trạng mất máu mạn tính rỉ rả kéo dài gây thiếu máu thiếu sắt, khiến cơ thể thiếu oxy nuôi dưỡng và mệt mỏi. Ở người có bệnh tim sẵn, thiếu máu nặng có thể làm bệnh tim nặng thêm.

5. Kỹ thuật chẩn đoán và hướng điều trị xuất huyết đường ruột 

Ngay khi tiếp nhận bệnh nhân có dấu hiệu chảy máu tiêu hóa, các bác sĩ sẽ tiến hành quy trình đánh giá và can thiệp khẩn cấp:

Chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm

– Nội soi tiêu hóa (Nội soi dạ dày và đại tràng): Đây là phương pháp tiêu chuẩn vàng giúp xác định chính xác vị trí, nguyên nhân và mức độ tổn thương, đồng thời cho phép tiến hành cầm máu can thiệp ngay trong quá trình soi.

 – Xét nghiệm công thức máu: Đánh giá chỉ số Hemoglobin và Hồng cầu để xác định mức độ thiếu máu. 

– Chụp CT Scanner ổ bụng hoặc chụp mạch máu: Áp dụng trong các trường hợp xuất huyết ruột non khó xác định vị trí qua nội soi thông thường.

Phương pháp điều trị

– Hồi sức cấp cứu: Truyền dịch, truyền máu hoặc các chế phẩm từ máu để ổn định thể tích tuần hoàn và huyết áp cho bệnh nhân. 

– Cầm máu qua nội soi: Sử dụng các thủ thuật hiện đại như kẹp clip kim loại, tiêm xơ, đốt điện hoặc thắt vòng cao su để bịt kín điểm đang chảy máu.

 – Điều trị nội khoa bằng thuốc:Với loét chảy máu, thuốc giảm tiết axit dịch vị liều cao (nhóm PPI) được dùng sau khi cầm máu qua nội soi để giảm nguy cơ chảy máu lại. Với vỡ giãn tĩnh mạch do xơ gan, bác sĩ dùng thuốc vận mạch càng sớm càng tốt, kèm kháng sinh dự phòng.

– Phẫu thuật ngoại khoa: Được chỉ định khi các biện pháp can thiệp nội soi thất bại hoặc trường hợp thủng ổ loét, chảy máu dữ dội đe dọa tính mạng.

5. Biện pháp phòng ngừa và chăm sóc giúp phục hồi xuất huyết đường tiêu hóa

Chủ động xây dựng lối sống lành mạnh là chìa khóa giúp bảo vệ niêm mạc đường ruột luôn khỏe mạnh:

– Ăn uống khoa học: Bổ sung các thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa như cháo, súp, rau xanh ninh nhừ. Hạn chế đồ ăn cay nóng, thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ chua lên men. 

– Tránh xa chất kích thích: Ngưng hoàn toàn rượu, bia, cà phê và thuốc lá vì chúng làm tăng tiết axit và phá hủy màng nhầy bảo vệ dạ dày, ruột. 

– Thận trọng khi dùng thuốc giảm đau: Không tự ý sử dụng các thuốc giảm đau, chống viêm nhóm NSAIDs (như ibuprofen, naproxen...) hay corticoid trong thời gian dài mà không có chỉ định từ bác sĩ. 

– Giữ tâm lý thoải mái: Tránh căng thẳng, lo âu kéo dài vì stress là nhân tố kích thích dạ dày co bóp và tăng tiết axit gây tổn thương niêm mạc. 

– Thăm khám định kỳ: Đăng ký tầm soát sức khỏe tiêu hóa và nội soi định kỳ để phát hiện sớm các ổ viêm, polyp trước khi chúng chuyển biến thành biến chứng xuất huyết.

Khi xuất hiện dấu hiệu xuất huyết đường ruột hoặc bất thường về tiêu hóa, người bệnh nên chủ động thăm khám để được bác sĩ đánh giá và xử trí kịp thời. 

Hệ thống Y tế MEDLATEC sẵn sàng đồng hành chăm sóc sức khỏe người dân với đội ngũ chuyên gia, bác sĩ chuyên khoa. Quý khách hàng liên hệ Tổng đài 1900 56 56 56 để được tư vấn và đặt lịch khám.