1. Tìm hiểu về cấu tạo và chức năng của da 

Da không đơn thuần chỉ là lớp màng bao phủ, che chắn toàn bộ cơ thể mà còn là một hệ thống phức tạp gồm nhiều lớp, nhiều tuyến và nhiều mạch máu hoạt động liên tục để duy trì sự sống.

Cấu tạo và chức năng của da có mối liên hệ chặt chẽ. Mỗi lớp cấu trúc da đều đảm nhận vai trò riêng nhưng cùng phối hợp với nhau để tạo nên lớp lá chắn bảo vệ toàn diện cho cơ thể.

1.1. Lớp biểu bì 

Đây là lớp ngoài cùng của da, tiếp xúc trực tiếp với các yếu tố bên ngoài môi trường. Biểu bì gồm nhiều tầng tế bào được xếp chồng lên nhau. Các tế bào mới được sinh ra ở lớp đáy và dần dần di chuyển lên trên, sau đó bong ra tạo thành quá trình tái tạo da tự nhiên.

Lớp biểu bì có chức năng chính là:

• Bảo vệ cơ thể trước các yếu tố bên ngoài môi trường như bụi bẩn, hóa chất, vi khuẩn và tia UV.
• Giữ nước và hạn chế nguy cơ mất nước qua da.
• Chứa tế bào sắc tố melanin tham gia vào quá trình tạo màu da.

Trong cấu tạo và chức năng của da, biểu bì đóng vai trò như “bức tường phòng thủ đầu tiên” ngăn chặn sự xâm nhập của các tác nhân từ bên ngoài.

Hình ảnh minh họa các lớp cấu trúc da

1.2. Lớp trung bì 

Ngay bên dưới biểu bì là trung bì, lớp da dày hơn và chứa nhiều cấu trúc quan trọng như mạch máu, dây thần kinh, nang lông, tuyến mồ hôi và tuyến bã nhờn. Trung bì được cấu tạo chủ yếu từ các sợi collagen và elastin – hai thành phần quyết định độ săn chắc, đàn hồi và khả năng chống lão hóa của da.

Chức năng nổi bật của lớp trung bì là:

• Chứa hệ thống mạch máu nuôi dưỡng da.
• Tạo độ đàn hồi, độ căng và độ săn chắc cho da.
• Thông qua tuyến mồ hôi và mạch máu, điều hòa thân nhiệt.
• Cảm nhận đau, nóng, lạnh.
• Giúp da phục hồi khi bị tổn thương.

1.3. Lớp hạ bì

Lớp sâu nhất của da là hạ bì. Lớp này có chứa các tế bào mỡ, mạch máu lớn và mô liên kết. Hạ bì có thể dày hoặc mỏng tùy vị trí trên cơ thể, đảm nhận chức năng chính là:

• Dự trữ năng lượng dưới dạng mỡ.
• Giữ ấm cho cơ thể, giảm thất thoát nhiệt.
• Giảm chấn động khi va đập, bảo vệ cơ quan bên trong cơ thể.
• Giúp da được bám chắc vào lớp cơ và xương bên dưới.

Khi nhắc đến cấu tạo và chức năng của da, lớp hạ bì thường ít được chú ý nhưng chính lớp này lại đảm nhận vai trò quan trọng trong việc duy trì thân nhiệt và hình dáng của cơ thể.

2. Các thành phần phụ của da 

Ngoài 3 lớp cấu tạo chính nêu trên, da còn có nhiều cấu trúc đi kèm khác, góp phần hoàn thiện cấu tạo và chức năng của da:

2.1. Tuyến mồ hôi 

Tuyến mồ hôi phân bố khắp cơ thể, đặc biệt nhiều ở lòng bàn tay, bàn chân và nách. Khi nhiệt độ cơ thể tăng cao, nhờ quá trình bay hơi, tuyến mồ hôi sẽ tiết hơi nước ra ngoài, giúp làm mát cơ thể.

Vai trò của tuyến mồ hôi là: 

• Điều hòa thân nhiệt.
• Thải bớt chất cặn như muối khoáng, ure,... trong cơ thể.
• Duy trì độ ẩm tự nhiên cho bề mặt da.

Tuyến mồ hôi duy trì độ ẩm cho da và điều hòa thân nhiệt

2.2. Tuyến bã nhờn 

Tuyến bã nhờn nằm gần nang lông, tiết ra dầu tự nhiên gọi là bã nhờn. Đây là lớp màng giúp da mềm, bóng nhẹ và hạn chế mất nước. Tuyến này có chức năng:

• Giữ ẩm, ngăn ngừa tình trạng khô ráp, bong tróc da.
• Tạo lớp bảo vệ chống lại sự xâm nhập của vi khuẩn.
• Giúp tóc không bị khô xơ.

Sự hoạt động quá mức của tuyến bã nhờn có thể gây bít tắc lỗ chân lông và hình thành mụn.

2.3. Nang lông và lông 

Nang lông là nơi lông mọc lên và phát triển. Lông giúp bảo vệ da khỏi bụi bẩn, nhất là ở vùng lông mày và lông mi. Nhiệm vụ chính của nang lông và lông là:

• Giảm tác động của bụi, vi khuẩn lên da.
• Tăng độ nhạy cảm cho da khi có vật chạm nhẹ vào.
• Điều hòa nhiệt.

Trong cấu tạo và chức năng của da, nang lông chính là “cửa ngõ” dễ bị viêm nhiễm nhất nếu quá trình vệ sinh da không được thực hiện đúng cách.

2.4. Móng tay, móng chân 

Móng cũng là một phần của da, được cấu tạo từ keratin. Móng có chức năng chính là:

• Bảo vệ đầu ngón khỏi nguy cơ tổn thương.
• Tăng khả năng thao tác và cầm nắm các vật dụng nhỏ.
• Phản ánh phần nào tình trạng sức khỏe tổng thể: ví dụ như móng dễ gãy có thể cảnh báo nguy cơ thiếu chất.

3. Các yếu tố dễ ảnh hưởng đến cấu tạo và chức năng của da

Cấu tạo và chức năng của da có thể thay đổi tùy theo nhiều yếu tố như tuổi tác, môi trường sống, hormone và chế độ sinh hoạt:

3.1. Tuổi tác

Càng lớn tuổi, lượng collagen và elastin càng giảm. Điều này khiến cho da trở nên mỏng, khô, kém đàn hồi hơn và dễ xuất hiện nếp nhăn. Ngoài ra, sự tăng lên của tuổi tác cũng là nguyên nhân làm cho tốc độ tái tạo tế bào da diễn ra chậm lại, da dễ xỉn màu.

Hình ảnh mô phỏng quá trình lão hóa da theo độ tuổi

3.2. Ánh nắng mặt trời

Tia UV từ ánh nắng mặt trời là nguyên nhân hàng đầu gây lão hóa da sớm. Tiếp xúc nắng thường xuyên với tia UV nhưng không sử dụng kem chống nắng có thể khiến da tăng thâm, sạm, nám, nếp nhăn,... 

3.3. Chế độ ăn uống và sinh hoạt

Da phản ánh tương đối đúng tình trạng sức khỏe bên trong cơ thể. Nếu bạn ăn uống thiếu vitamin, ngủ ít hoặc căng thẳng kéo dài, da rất dễ bị khô ráp, nổi mụn, lão hóa sớm, kích ứng. Ngược lại, nếu duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và ngủ đủ, da sẽ được phục hồi tốt hơn, quá trình lão hóa được chậm lại.

Hiểu được cấu tạo và chức năng của da sẽ giúp bạn biết chăm sóc da đúng cách để có được làn da khỏe mạnh, giàu sức sống. Nếu phát hiện da có tình trạng: nổi mẩn đỏ, mọc mụn bọc nhiều, mụn viêm nặng, bong tróc trong thời gian dài,... tốt nhấn bạn nên khám bác sĩ chuyên khoa sớm để tìm ra nguyên nhân và có biện pháp can thiệp kịp thời.

Để được tư vấn các vấn đề về da, đặt lịch thăm khám cùng bác sĩ Da liễu - Hệ thống Y tế MEDLATEC, quý khách hàng có thể liên hệ Tổng đài 1900 56 56 56.