1. Vắc xin là gì?

Vắc xin là chế phẩm sinh học chứa kháng nguyên tạo ra nhằm kích thích hệ miễn dịch của cơ thể tạo ra kháng thể để phòng vệ chống lại một tác nhân gây bệnh cụ thể. Khi được đưa vào cơ thể, vắc xin giúp cơ thể “làm quen” với mầm bệnh và hình thành kháng thể để chống lại bệnh trong tương lai.

Các thành phần có mặt trong vắc xin chủ yếu là:

• Vi sinh vật gây bệnh đã bị làm yếu hoặc bị tiêu diệt hoàn toàn để không còn khả năng gây bệnh.
• Thành phần bề mặt của vi sinh vật như protein, polysaccharide.
• Độc tố của vi khuẩn đã được xử lý để mất độc tính (gọi là giải độc tố).

Nhờ sự có mặt của những thành phần này nên vắc xin không gây bệnh nhưng vẫn đủ khả năng giúp hệ miễn dịch nhận diện và phản ứng lại khi tác nhân gây bệnh xâm nhập vào trong cơ thể.

Sau khi tiêm hoặc uống vắc xin, hệ miễn dịch sẽ nhận diện thành phần trong vắc xin là “vật lạ” và kích hoạt phản ứng miễn dịch để tạo ra kháng thể đồng thời ghi nhớ để hệ miễn dịch nhận diện nhanh hơn khi gặp lại mầm bệnh thật. Nhờ đó, khi tiếp xúc với virus hoặc vi khuẩn gây bệnh, cơ thể sẽ phản ứng nhanh và mạnh hơn, giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc hạn chế biến chứng nặng.

2. Các loại vắc xin đang được sử dụng nhiều nhất hiện nay

Sau khi đã hiểu được Vắc xin là gì, bạn nên lưu tâm đến những loại vắc xin đang được sử dụng rộng rãi hiện nay như: 

2.1. Vắc xin sống giảm động lực

Đây là loại vắc xin chứa thành phần vi sinh vật sống đã bị làm yếu đi để không còn khả năng gây bệnh. Sau khi tiêm vắc xin, cơ thể sẽ trải qua quá trình gần giống nhiễm trùng tự nhiên, nên chỉ sau 1 - 2 liều tiêm, hệ miễn dịch sẽ học được và phản ứng mạnh mẽ để chống lại tác nhân gây bệnh.

Vắc xin sống giảm động lực MMR 2 phòng ngừa sởi - quai bị - rubella

2.2. Vắc xin bất hoạt

Vắc xin bất hoạt chứa tác nhân gây bệnh đã được tiêu diệt hoàn toàn bằng hóa chất, nhiệt hoặc tia xạ. Do đó vắc xin này an toàn hơn, không thể gây bệnh. Tuy nhiên, vắc xin bất hoạt không kích thích hệ miễn dịch mạnh như vắc xin sống nên thường cần tiêm nhắc lại để duy trì miễn dịch.

2.3. Vắc xin vô bào

Vắc xin vô bào là loại vắc xin chứa các thành phần kháng nguyên tinh chế (protein hoặc độc tố) được chọn lọc từ virus/vi khuẩn mà hệ miễn dịch cần nhận biết để phản ứng. Nhờ đó vắc xin giúp giảm nguy cơ xảy ra phản ứng phụ nhưng vẫn đảm bảo tạo miễn dịch cho cơ thể.

2.4. Vắc xin giải độc tố

Một số bệnh do độc tố của vi khuẩn tiết ra gây ra triệu chứng nguy hiểm. Vắc xin giải độc tố chứa độc tố đã được xử lý an toàn để hệ miễn dịch học cách phòng chống tác hại của độc tố đó.

2.5. Vắc xin tổng hợp

Vắc xin tổng hợp là dạng kết hợp nhiều thành phần kháng nguyên, giúp tăng khả năng miễn dịch hơn so với khi chỉ dùng từng phần riêng lẻ. Đây là một dạng phát triển nâng cao của vắc xin vô bào.

2.6. Vắc xin DNA

Đây là loại vắc xin mới được sản xuất dựa trên công nghệ gen. Một đoạn DNA mang mã kháng nguyên trong vắc xin sẽ được đưa vào cơ thể để tế bào tự sản xuất protein giống mầm bệnh và kích thích hệ miễn dịch tạo ra kháng thể chống lại mầm bệnh.

2.7. Vắc xin vector tái tổ hợp

Vắc xin này sử dụng một virus vô hại làm “vật mang” (vector) để đưa thông tin di truyền của tác nhân gây bệnh vào cơ thể. Khi đó, cơ thể sẽ nhận diện và học cách chống lại tác nhân bệnh mà không bị nhiễm bệnh thật sự.

Vắc xin vector tái tổ hợp phòng ngừa viêm gan B

3. Công dụng của vắc xin đối với quá trình chăm sóc sức khỏe

Hiểu rõ vắc xin là gì chưa đủ, bạn cần biết được công dụng của vắc xin trong chăm sóc sức khỏe cá nhân và cộng đồng để thấy được lợi ích thiết thực và toàn diện mà vắc xin mang lại.

3.1. Phòng ngừa nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm 

Việc chủng ngừa với vắc xin sẽ giúp cơ thể phòng tránh nguy cơ mắc phải các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như sởi, bạch hầu, ho gà, viêm gan B, cúm, HPV,…

Nhờ có vắc xin, không ít bệnh lý từng gây tử vong cao ở trẻ em nay đã được kiểm soát hoặc loại trừ ở nhiều quốc gia. Cũng vì thế mà tỷ lệ mắc bệnh và số ca tử vong được giảm đáng kể.

3.2. Giảm mức độ nặng của bệnh và xảy ra biến chứng 

Vắc xin không thể loại bỏ hoàn toàn khả năng mắc bệnh. Tuy nhiên, khi mắc bệnh lý đã được chủng ngừa, người đã tiêm vắc xin thường có triệu chứng nhẹ hơn và ít xảy ra biến chứng hơn so với người chưa tiêm.

3.3. Tạo miễn dịch cộng đồng

Nếu tỷ lệ tiêm chủng trong cộng đồng đạt mức cao thì mầm bệnh sẽ rất khó có cơ hội lây lan. Đây chính là quá trình tạo nên miễn dịch cộng đồng, có thể bảo vệ cho những nhóm người chưa đến tuổi hoặc không thể tiêm vắc xin như trẻ sơ sinh, người suy giảm miễn dịch hoặc chống chỉ định y khoa. 

Tỷ lệ tiêm vắc xin cao giúp tạo miễn dịch cộng đồng hiệu quả

3.4. Giảm gánh nặng kinh tế và y tế

Quá trình điều trị bệnh truyền nhiễm thường kéo dài, rất tốn kém và có nguy cơ để lại di chứng lâu dài. Tiêm vắc xin giúp phòng bệnh từ sớm, nhờ đó sẽ giảm được chi phí điều trị, giảm số ngày nghỉ học, nghỉ làm, giảm áp lực cho bệnh viện và nhân viên y tế. 

Hy vọng bài viết trên đây đã giúp bạn hiểu đúng công dụng của vắc xin là gì để thấy được vai trò của vắc xin đối với quá trình bảo vệ sức khỏe và chủ động chủng ngừa đầy đủ, đúng lịch.

Nếu có nhu cầu tiêm chủng hoặc cần tư vấn thêm về lịch tiêm phù hợp, bạn có thể liên hệ Hotline 1900 56 56 56 của Hệ thống Y tế MEDLATEC để được tư vấn chi tiết.