Bé bị trào ngược dạ dày: Nhận biết, cách chăm sóc và khi nào cần đi khám

1. Bé bị trào ngược dạ dày là gì?

trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ là tình trạng thức ăn, dịch dạ dày hoặc không khí di chuyển ngược từ dạ dày lên thực quản, có thể kèm hoặc không kèm nôn trớ. Tình trạng này rất phổ biến ở trẻ dưới 2 tuổi.

Tình trạng này gồm hai nhóm là trào ngược sinh lý và trào ngược bệnh lý (GERD). Phần lớn trẻ thuộc nhóm sinh lý, khoảng 85% trẻ cải thiện khi được 12 tháng tuổi và 95% khi được 18 tháng tuổi.

Trào ngược dạ dày là tình trạng thường gặp ở trẻ dưới 1 tuổi

2. Vì sao trẻ nhỏ dễ bị trào ngược dạ dày?

Trẻ nhỏ dễ bị trào ngược chủ yếu do hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện, cụ thể như sau:

• Cơ thắt thực quản dưới chưa hoàn thiện: Cơ thắt thực quản dưới đóng vai trò như chiếc van ngăn thức ăn từ dạ dày trào ngược lên. Ở trẻ nhỏ, cơ này hoạt động chưa tối ưu nên sữa và dịch dạ dày dễ trào lên thực quản.

• Dạ dày nhỏ, thức ăn chủ yếu ở dạng lỏng: Dạ dày của trẻ có dung tích nhỏ, dễ đầy. Sữa, bột, cháo ở dạng lỏng cũng dễ trào ngược hơn thức ăn đặc.

• Bú sai tư thế hoặc bú quá no: Bú ở tư thế nằm ngang, ngậm ti chưa đúng khiến bé nuốt nhiều hơi, hoặc bú quá nhiều trong một cữ đều làm tăng áp lực trong dạ dày và gây trào ngược.

• Một số bệnh lý: Ít gặp hơn, trào ngược có thể liên quan đến thoát vị cơ hoành, chậm làm rỗng dạ dày hoặc dị ứng đạm sữa bò.

3. Dấu hiệu nhận biết bé bị trào ngược dạ dày

Biểu hiện trào ngược ở trẻ có sự khác nhau tùy theo độ tuổi. Cha mẹ có thể dựa vào một số dấu hiệu dưới đây để nhận biết:

3.1. Trẻ dưới 1 tuổi

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhũ nhi, trào ngược thường biểu hiện qua các dấu hiệu sau:

• Ọc sữa, trớ sữa trong hoặc ngay sau khi bú, có khi trào ra mũi.
• Ho, nấc cụt hoặc sặc khi bú.
• Quấy khóc, ưỡn lưng, ngủ không sâu giấc.
• Nuốt ực, khó chịu sau bú dù không trớ sữa ra ngoài (trào ngược "thầm lặng").

3.2. Trẻ trên 1 tuổi

Khi trẻ lớn hơn, triệu chứng trào ngược thường gần giống người trưởng thành, bao gồm:

• Ợ nóng, ợ chua, buồn nôn sau ăn.
• Đau vùng bụng trên hoặc ngực, trẻ có thể chỉ vào vùng này khi khó chịu.
• Biếng ăn, ho kéo dài, khàn tiếng.

4. Phân biệt trào ngược sinh lý và bệnh lý

Điều quan trọng không phải bé có trớ sữa hay không, mà là việc trớ có ảnh hưởng đến ăn uống, giấc ngủ và sự phát triển của bé hay không. Cha mẹ có thể phân biệt hai tình trạng này như sau:

• Trào ngược sinh lý: Bé trớ sữa nhiều lần trong ngày nhưng vẫn bú tốt, vui chơi bình thường, tăng cân đều và không khò khè tái diễn. Trường hợp này thường không cần dùng thuốc.

• Trào ngược bệnh lý: Bé nôn trớ kèm quấy khóc, bỏ bú, chậm tăng cân, ho hoặc khò khè kéo dài, viêm phổi tái phát. Trẻ trên 1 tuổi vẫn thường xuyên nôn trớ, chậm lớn cũng cần được bác sĩ đánh giá.

5. Khi nào cần đưa bé đi khám?

Cha mẹ nên đưa bé đi khám khi trào ngược không cải thiện dù đã điều chỉnh cách chăm sóc, xuất hiện lần đầu sau 6 tháng tuổi, kéo dài sau 1 tuổi hoặc bé không tăng cân. Đặc biệt, cần đưa bé đến cơ sở y tế ngay nếu bé có một trong các dấu hiệu sau:

• Bỏ bú, từ chối ăn.
• Nôn vọt mạnh, nôn thường xuyên.
• Chất nôn màu xanh, vàng hoặc lẫn máu; phân có máu.
• Bụng chướng, bé đau khi chạm vào bụng.
• Lừ đừ, khó đánh thức, có dấu hiệu mất nước như môi khô, thóp lõm, ít đi tiểu.
• Khó thở, tím tái hoặc ho kéo dài.

Phụ huynh nên đưa con đi khám khi bé thường xuyên nôn trớ, chậm tăng trưởng

6. Bé bị trào ngược dạ dày phải làm sao?

Trào ngược sinh lý thường không cần điều trị đặc biệt. Tuy nhiên, cha mẹ có thể áp dụng một số biện pháp dưới đây để giúp bé dễ chịu hơn:

• Cho bé bú đúng tư thế: Khi cho bú, mẹ nên giữ đầu bé cao hơn thân, tránh để bé bú ở tư thế nằm ngang. Đảm bảo bé ngậm ti đúng khớp để hạn chế nuốt hơi.

• Chia nhỏ cữ bú: Không nên ép bé bú quá no trong một lần. Có thể cho bé bú ít hơn nhưng nhiều cữ hơn.

• Vỗ ợ hơi và giữ bé thẳng người sau bú: Vỗ ợ hơi cho bé trong và sau khi bú. Sau đó, bế bé ở tư thế thẳng khoảng 20 - 30 phút rồi mới đặt bé nằm xuống.

• Tránh gây áp lực lên bụng bé: Mặc quần áo, quấn tã thoải mái, hạn chế vận động mạnh ngay sau bú.

• Điều chỉnh chế độ ăn với trẻ lớn: Hạn chế cho trẻ ăn đồ chua, cay, nhiều dầu mỡ, nước có gas. Cho trẻ ăn vừa đủ và không nằm ngay sau khi ăn.

Ngoài ra, việc làm đặc sữa, đổi sữa công thức hay mẹ kiêng sữa bò chỉ nên thực hiện khi có hướng dẫn của bác sĩ.

Vỗ ợ hơi và giữ bé thẳng người sau bú giúp hạn chế trào ngược

7. Có nên dùng gối chống trào ngược cho bé khi ngủ?

Nhiều cha mẹ kê cao đầu hoặc dùng gối nêm cho bé khi ngủ với mong muốn giảm trào ngược. Tuy nhiên, cha mẹ cần lưu ý một số điểm sau:

• Đặt bé nằm ngửa trên mặt phẳng: Theo khuyến cáo nhi khoa hiện nay, trẻ dưới 1 tuổi nên được đặt nằm ngửa trên mặt phẳng chắc, không nghiêng cho mọi giấc ngủ, kể cả trẻ bị trào ngược. Tư thế nằm ngửa không làm tăng nguy cơ sặc ở trẻ có trào ngược.

• Không kê cao đầu khi bé ngủ: Kê cao đầu không giúp giảm trào ngược, trong khi bề mặt nghiêng có thể khiến bé trượt hoặc lật sang tư thế cản trở hô hấp. Nếu bé khó chịu nhiều khi nằm, cha mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ.

• Không tự ý áp dụng mẹo dân gian: Các mẹo như cho trẻ nhỏ uống giấm táo, trà thảo mộc chưa đủ cơ sở về hiệu quả và độ an toàn, cha mẹ không nên tự ý áp dụng cho con.

Cha mẹ không nên dùng các mẹo dân gian trị trào ngược dạ dày ở trẻ

Bé bị trào ngược dạ dày phần lớn là hiện tượng sinh lý và sẽ tự cải thiện khi trẻ lớn. Cha mẹ nên cho bé bú đúng cách, theo dõi cân nặng, đặt bé nằm ngửa khi ngủ và đưa bé đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường. Khi cần tư vấn, cha mẹ vui lòng liên hệ hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.