Thuốc nam trị trào ngược dạ dày: Hiệu quả đến đâu, ai cần thận trọng?

1. Một số vị thuốc nam thường được dùng hỗ trợ giảm triệu chứng

Trong các bài thuốc nam trị trào ngược dạ dày, tinh bột nghệ, gừng, cam thảo, rau mương và hạt sành được nhắc đến khá thường xuyên. Mức độ bằng chứng và độ an toàn của từng vị rất khác nhau. 

1.1. Tinh bột nghệ và mật ong

Nghệ vàng là vị thuốc quen thuộc trong y học cổ truyền. Tinh bột nghệ là phần tinh chất đã được tách bớt tinh dầu và xơ, nên có vị dễ uống hơn bột nghệ thông thường.

• Công dụng: Theo kinh nghiệm dân gian, tinh bột nghệ giúp làm dịu niêm mạc dạ dày và hỗ trợ tiêu hóa. Mật ong tạo vị dễ uống và thường được dùng để làm dịu cổ họng khi bị nóng rát do trào ngược.
• Cách dùng: Bạn pha 1 thìa cà phê tinh bột nghệ với 1 thìa cà phê mật ong trong khoảng 150 - 200 ml nước ấm, khuấy đều. Nên uống vào buổi sáng sớm, trước bữa ăn sáng khoảng 30 phút. Nếu thấy cồn cào hoặc khó chịu khi uống lúc bụng đói, bạn có thể chuyển sang uống sau bữa ăn.
• Lưu ý: Bạn nên chọn tinh bột nghệ có nguồn gốc rõ ràng và không tự ý tăng lượng dùng. Không pha mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi. Người đái tháo đường nên cân nhắc lượng mật ong. Các viên tinh chất curcumin hàm lượng cao cần thận trọng hơn so với tinh bột nghệ dùng như thực phẩm.
• Đặc biệt, viên chiết xuất có thêm piperine (từ hạt tiêu đen) để tăng hấp thu đã được ghi nhận liên quan đến tổn thương gan. 

1.2. Gừng

Gừng có vị cay, tính ấm và từ lâu được dùng trong các vấn đề về tiêu hóa.

• Công dụng: Theo kinh nghiệm dân gian, gừng có thể giúp giảm buồn nôn, đầy bụng và khó tiêu. Những triệu chứng này thường đi kèm trào ngược. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng cho thấy gừng làm giảm trào ngược axit. 
• Cách dùng: Bạn thái 3 - 4 lát gừng tươi, hãm hoặc đun với khoảng 200 - 300 ml nước trong 5 - 10 phút. Nên uống khi còn ấm và chia thành vài lần trong ngày. Bạn nên pha dùng trong ngày, không nấu nhiều để trữ lâu.
• Lưu ý: Khi dùng nhiều, gừng có thể gây ợ nóng hoặc khó chịu ở dạ dày. Bạn nên bắt đầu với lượng ít và ngừng dùng nếu triệu chứng nặng hơn.

Bạn có thể dùng trà gừng pha loãng với lượng vừa phải để giảm cảm giác đầy bụng, buồn nôn sau bữa ăn. 

1.3. Cam thảo

Cam thảo có vị ngọt, thường có mặt trong nhiều bài thuốc về tiêu hóa để điều hòa các vị thuốc khác.

• Công dụng: Theo y học cổ truyền, cam thảo giúp làm dịu niêm mạc, giảm cảm giác nóng rát và ợ chua.
• Cách dùng: Cam thảo thường được phối hợp trong bài thuốc do thầy thuốc y học cổ truyền kê đơn. Vì vậy, bạn không nên tự dùng cam thảo tại nhà để trị trào ngược, nhất là khi có tăng huyết áp, bệnh tim hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu. Không nên uống nước cam thảo thay trà hằng ngày.
• Lưu ý: Cam thảo chứa glycyrrhizin. Khi dùng lượng lớn hoặc kéo dài, hoạt chất này có thể làm tăng huyết áp, giữ muối nước và hạ kali máu.

1.4. Rau mương

Rau mương là cây thân thảo, mọc nhiều ở nơi ẩm ướt và được dùng như một loại rau ăn ở nhiều địa phương.

• Công dụng: Trong Đông y, rau mương có tác dụng thanh nhiệt, tiêu sưng. Dân gian thường dùng rau mương để cải thiện một số triệu chứng tiêu hóa, trong đó có trào ngược dạ dày.
• Cách dùng: Bạn có thể dùng rau mương đã rửa sạch, phơi khô hoặc sao vàng, đun với nước đến khi còn khoảng một nửa. Nên chia nước thuốc thành 2 - 3 lần, uống trước bữa ăn. Bạn không nên uống nước ép rau mương tươi. Rau mọc ở nơi ẩm ướt, nên ngâm nước muối loãng cũng không bảo đảm loại bỏ hết vi khuẩn và ký sinh trùng. 
• Lưu ý: Chỉ nên dùng dạng đun sắc để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn từ rau sống. Không nên dùng rau mương ngâm rượu, vì rượu có thể làm trào ngược nặng hơn. Hiệu quả của rau mương hiện chủ yếu dựa trên kinh nghiệm dân gian và chưa được nghiên cứu lâm sàng chứng minh.

Rau mương thường được rửa sạch, phơi khô rồi đun lấy nước uống trước bữa ăn để trị trào ngược dạ dày

1.5. Hạt sành (hạt sang)

Hạt sành còn được gọi là hạt sang hay hạt dạ dày. Hạt có kích thước nhỏ, dẹt như cúc áo, vị đắng. Đây là kinh nghiệm dân gian của đồng bào H'Mông ở vùng núi phía Bắc.

• Công dụng theo dân gian: Hạt sành được dùng để giảm đau dạ dày, hỗ trợ các triệu chứng viêm loét và trào ngược. Hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng đánh giá hiệu quả cũng như độ an toàn của hạt sành trên người.
• Vì sao cần đặc biệt thận trọng: Hạt sành thuộc chi Strychnos, cùng chi với cây mã tiền. Hạt mã tiền chứa strychnine và brucine, là những chất có độc tính cao với hệ thần kinh. Hai loại hạt có hình dạng khá giống nhau nên dễ bị nhầm lẫn hoặc trộn lẫn khi mua bán trôi nổi.
• Khuyến nghị: Bạn không nên tự mua và dùng hạt sành tại nhà kể cả khi sản phẩm được quảng cáo là hạt chính gốc. Nếu muốn sử dụng, hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền có chuyên môn. Nếu xuất hiện tê cứng quanh miệng, co giật, co cứng cơ, cứng gáy, bồn chồn hoặc khó thở sau khi dùng, hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. 

2. Những rủi ro thường bị bỏ qua khi dùng thuốc nam

Nhiều người cho rằng thảo dược lành tính nên có thể dùng lâu dài. Thực tế, một số vị thuốc có thể gây tác dụng phụ hoặc làm trào ngược nặng hơn. Những rủi ro bạn nên biết bao gồm:

• Làm nặng thêm triệu chứng: Gừng dùng quá nhiều có thể gây ợ nóng. Các bài thuốc ngâm rượu cũng có thể khiến trào ngược nặng hơn. 
• Ảnh hưởng đến gan: Đã có báo cáo về tổn thương gan liên quan đến các sản phẩm curcumin dạng viên, đặc biệt là loại bào chế để tăng hấp thu. Triệu chứng có thể xuất hiện sau vài tuần đến vài tháng sử dụng. Nếu thấy mệt mỏi, buồn nôn, nước tiểu sẫm màu hoặc vàng da khi đang dùng, bạn nên ngừng ngay và đi khám.
• Ngộ độc do nhầm lẫn dược liệu: Hạt sành có hình dạng gần giống hạt mã tiền chứa chất độc. Các loại hạt, rễ không rõ nguồn gốc đều tiềm ẩn nguy cơ này.
• Tương tác với thuốc: Dùng cam thảo cùng thuốc lợi tiểu hoặc corticoid có thể làm kali máu giảm mạnh.
• Chậm phát hiện bệnh lý khác: Tự điều trị kéo dài có thể che lấp triệu chứng của viêm loét dạ dày, viêm thực quản hoặc những bệnh lý cần nội soi để đánh giá.

Một số vị thuốc có thể gây tác dụng phụ hoặc làm trào ngược nặng hơn

3. Ai nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc nam?

Bạn nên trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng thuốc nam trị trào ngược dạ dày nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú.
• Trẻ nhỏ bị trào ngược. Trẻ dưới 1 tuổi không được dùng mật ong.
• Người bị tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc rối loạn nhịp tim, nhất là khi muốn dùng cam thảo.
• Người có bệnh gan, bệnh túi mật hoặc đường mật, nhất là khi muốn dùng nghệ.
• Người bị đái tháo đường, do bài thuốc từ nghệ có kèm mật ong.
• Người đang dùng thuốc điều trị trào ngược, thuốc lợi tiểu, corticoid hoặc thuốc cho bệnh mạn tính khác.

Khi đi khám, bạn nên liệt kê đầy đủ các loại thảo dược và thực phẩm chức năng đang dùng. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ tương tác thuốc.

4. Điều chỉnh lối sống và điều trị trào ngược theo khuyến cáo

Thuốc nam không thay thế được thuốc điều trị bác sĩ đã kê. Bạn không nên tự ý ngưng thuốc khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ.

Với người có triệu chứng ợ nóng, ợ chua điển hình và chưa có dấu hiệu báo động, bác sĩ thường cho dùng thử thuốc ức chế bơm proton (PPI) trong khoảng 8 tuần.

Một số điều chỉnh có thể giúp giảm triệu chứng bao gồm::

• Giảm cân nếu bạn thừa cân hoặc béo phì. Đây là khuyến cáo mạnh trong hướng dẫn ACG 2022.
• Kê cao đầu giường nếu triệu chứng xuất hiện nhiều về đêm.
• Hạn chế ăn sát giờ đi ngủ, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia.
• Chỉ tránh những thực phẩm mà bạn nhận thấy rõ là làm triệu chứng nặng hơn. Bạn không cần kiêng khem quá mức. 

5. Khi nào người bị trào ngược dạ dày cần đi khám?

Bạn nên đi khám khi triệu chứng không cải thiện sau khi đã điều chỉnh lối sống hoặc xảy ra thường xuyên, ảnh hưởng đến ăn uống và giấc ngủ. Các dấu hiệu cần đến cơ sở y tế sớm bao gồm:

• Đau ngực. Nếu đau ngực dữ dội, lan ra tay hoặc hàm, kèm khó thở hoặc vã mồ hôi, hãy gọi cấp cứu 115 vì có thể là bệnh tim. 
• Nuốt khó hoặc đau khi nuốt.
• Chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Nôn kéo dài.
• Nôn ra máu hoặc chất nôn có màu như bã cà phê.
• Đi ngoài phân đen hoặc có lẫn máu. 
• Mệt mỏi, da xanh xao (có thể là dấu hiệu thiếu máu). 

Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định nội soi đường tiêu hóa trên để quan sát niêm mạc thực quản và dạ dày. Đo pH thực quản là phương pháp chính xác nhất để phát hiện axit trào ngược. Bác sĩ thường chỉ định phương pháp này khi cần xác định chẩn đoán hoặc đánh giá hiệu quả điều trị.

Bạn nên đi khám nếu trào ngược kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu như nuốt khó, nôn ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân. 

Thuốc nam trị trào ngược dạ dày như tinh bột nghệ, gừng hay rau mương có thể hỗ trợ giảm khó chịu khi triệu chứng còn nhẹ. Tuy nhiên, hiệu quả của các vị thuốc này chưa được chứng minh đầy đủ. Một số vị như cam thảo hay hạt sành cần được dùng rất thận trọng. Cách an toàn hơn là kết hợp thay đổi lối sống, lựa chọn thảo dược có nguồn gốc rõ ràng và thăm khám khi triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại MEDLATEC, người bệnh có thể thăm khám chuyên khoa Tiêu hóa và được bác sĩ chỉ định xét nghiệm, nội soi tiêu hóa khi cần thiết để xác định nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.