Cấu tạo âm đạo và những điều nữ giới nên biết để chăm sóc sức khỏe phụ khoa tốt hơn

1. Cấu tạo âm đạo như thế nào?

Cấu tạo âm đạo gồm nhiều lớp mô có khả năng co giãn và đảm nhận những chức năng quan trọng trong hệ sinh dục nữ. Không chỉ tham gia vào hoạt động tình dục, âm đạo còn là đường thoát của máu kinh và là đường sinh trong quá trình sinh thường.

Hiểu rõ âm đạo là gì, cấu tạo và vị trí của âm đạo, cũng như những bệnh lý thường gặp sẽ giúp nữ giới chủ động chăm sóc vùng kín đúng cách và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường.

Âm đạo là một ống cơ có tính đàn hồi, nằm bên trong vùng chậu của nữ giới, nối từ cổ tử cung đến lỗ âm đạo ở bên ngoài. Ở phụ nữ trưởng thành, âm đạo thường dài khoảng 7 - 10cm. Tuy nhiên, cơ quan này có khả năng co giãn rất tốt nên chiều dài và đường kính có thể thay đổi khi quan hệ tình dục hoặc trong quá trình sinh nở.

1.1. Vị trí của âm đạo

Âm đạo nằm trong vùng chậu, phía sau bàng quang và niệu đạo, phía trước trực tràng. 

Vị trí giải phẫu âm đạo như sau:

- Phía trên ôm lấy cổ tử cung và tạo thành các cùng đồ âm đạo (gồm cùng đồ trước, sau và hai cùng đồ bên).

- Phía dưới mở ra ngoài qua lỗ âm đạo.

- Phía trước tiếp giáp bàng quang và niệu đạo.

- Phía sau tiếp giáp trực tràng.

- Hai bên liên quan với các mô liên kết và cơ sàn chậu giúp nâng đỡ âm đạo.

Ở trạng thái bình thường, thành trước và thành sau của âm đạo áp sát nhau nên lòng âm đạo không phải là một ống rỗng lớn.

Vị trí âm đạo và các bộ phận thuộc hệ sinh dục nữ

1.2. Các bộ phận cấu thành âm đạo

Cấu tạo âm đạo bao gồm các bộ phận sau:

- Cửa âm đạo:

Đây là vị trí âm đạo thông ra bên ngoài, nằm ở vùng tiền đình âm hộ.

- Thành âm đạo: được chia làm 3 lớp:

+ Lớp niêm mạc: Lớp trong cùng được bao phủ bởi biểu mô lát tầng không sừng hóa, có nhiều nếp gấp giúp âm đạo có khả năng co giãn

+ Lớp cơ: Nằm bên dưới niêm mạc, chủ yếu gồm các bó cơ trơn giúp âm đạo có khả năng co giãn và thay đổi kích thước.

+ Lớp mô liên kết: Lớp ngoài cùng chứa các mô liên kết, mạch máu và thần kinh, đồng thời góp phần liên kết âm đạo với các cấu trúc xung quanh.

- Màng trinh:

Màng trinh là một nếp mô mỏng nằm ở phần cửa âm đạo. Hình dạng, độ dày và mức độ đàn hồi của màng trinh khác nhau ở mỗi người. Màng trinh thường có một hoặc nhiều lỗ để máu kinh và dịch tiết âm đạo thoát ra ngoài. Màng trinh có thể thay đổi hoặc bị tổn thương do nhiều nguyên nhân khác nhau, không chỉ do quan hệ tình dục.

1.3. Sự thay đổi cấu tạo âm đạo theo từng giai đoạn

Nội tiết tố nữ, nhất là estrogen, có ảnh hưởng rất lớn đến cấu tạo và môi trường âm đạo. Vì vậy, cơ quan này sẽ có những thay đổi tự nhiên theo từng độ tuổi.

- Trước tuổi dậy thì:

Ở trẻ em gái, thành âm đạo khá mỏng và ít nếp gấp. Độ pH âm đạo gần trung tính, ít lợi khuẩn. Vì thế, trẻ dễ bị viêm âm hộ - âm đạo nếu quá trình vệ sinh vùng kín kém sạch sẽ, mặc quần áo quá chật hoặc tiếp xúc với các sản phẩm gây kích ứng.

- Trong độ tuổi sinh sản:

Khi estrogen tăng, niêm mạc âm đạo trở nên dày hơn, có nhiều nếp gấp và khả năng co giãn tốt. Môi trường âm đạo thường có tính acid và hệ vi sinh vật có lợi, đặc biệt Lactobacillus, góp phần duy trì sự cân bằng tự nhiên.

- Khi mang thai:

Dưới tác động của hormone thai kỳ, thành âm đạo trở nên mềm hơn, các mạch máu tăng sinh, dịch tiết âm đạo nhiều hơn. Những thay đổi này là hiện tượng tự nhiên của cơ thể nhằm chuẩn bị cho quá trình sinh nở. Tuy nhiên, nếu dịch tiết có màu sắc bất thường, mùi hôi, gây ngứa hoặc nóng rát, thai phụ nên được thăm khám để loại trừ viêm nhiễm.

- Sau độ tuổi mãn kinh:

Khi estrogen bị suy giảm, thành âm đạo trở nên mỏng hơn, âm đạo giảm tiết dịch, độ đàn hồi giảm, pH tăng cao hơn, lợi khuẩn giảm. Cũng vì thế, phụ nữ sau mãn kinh dễ gặp tình trạng khô âm đạo, đau khi quan hệ và dễ bị viêm nhiễm phụ khoa.

Âm đạo có khả năng co giãn tốt để duy trì các chức năng sinh dục

2. Các bệnh lý âm đạo phổ biến ở nữ giới

Do nhiều nguyên nhân khác nhau, nữ giới có thể mắc phải các bệnh lý âm đạo, điển hình như:

2.1. Viêm âm đạo

Nguyên nhân gây viêm âm đạo thường gồm: nấm Candida, vi khuẩn, ký sinh trùng Trichomonas,... Khi bị viêm âm đạo, nữ giới sẽ xuất hiện tình trạng khí hư ra nhiều, đổi màu hoặc có mùi hôi, ngứa vùng kín, đau rát khi quan hệ,... 

2.2. Viêm teo âm đạo và hội chứng sinh dục - tiết niệu do mãn kinh

Viêm teo âm đạo và hội chứng sinh dục - tiết niệu do mãn kinh thường gặp ở phụ nữ sau độ tuổi mãn kinh, chủ yếu do sự thiếu hụt estrogen. Triệu chứng điển hình của bệnh lý này là tình trạng khô rát âm đạo, đau khi quan hệ tình dục, có thể xuất huyết âm đạo sau quan hệ, dễ kích ứng vùng sinh dục.

2.3. U nang âm đạo

U nang âm đạo là khối chứa dịch xuất hiện ở thành âm đạo. Phần lớn u nang nhỏ không gây nên triệu chứng và được phát hiện tình cờ trong quá trình khám phụ khoa. Tuy nhiên, nếu nang phát triển với kích thước lớn hoặc bị nhiễm trùng, người bệnh có thể cảm thấy đau, khó chịu hoặc cộm ở vùng âm đạo.

2.4. Sa thành âm đạo

Sa thành âm đạo thường xảy ra khi các cơ và dây chằng vùng chậu suy yếu, khiến thành trước hoặc thành sau âm đạo phồng vào lòng âm đạo. Tùy vị trí, sa thành trước thường liên quan đến sa bàng quang, trong khi sa thành sau có thể liên quan đến sa trực tràng. Nguy cơ mắc phải bệnh lý này thường cao hơn ở phụ nữ sinh thường nhiều lần, tuổi cao, bị thừa cân, thường xuyên táo bón trong thời gian dài hoặc làm việc nặng nhọc.

Phụ nữ bị sa thành âm đạo thường có cảm giác nặng vùng chậu, có thể sờ thấy khối lồi ở âm đạo, tiểu khó hoặc tiểu són liên tục,...

2.5. Ung thư âm đạo

Các yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư âm đạo bao gồm: nhiễm HPV type 16, 18, 33, tiền sử ung thư cổ tử cung hoặc đường sinh dục dưới và một số yếu tố nguy cơ khác,... Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể không có triệu chứng rõ ràng. Khi khối u tiến triển với kích thước lớn, người bệnh có thể bị chảy máu âm đạo bất thường, đặc biệt sau quan hệ, đau vùng chậu hoặc xuất hiện khối bất thường bên trong âm đạo.

3. Làm cách nào để chăm sóc âm đạo khỏe mạnh?

Duy trì thói quen vệ sinh và chăm sóc vùng kín đúng cách có thể giúp hạn chế kích ứng và giảm nguy cơ mắc một số bệnh lý phụ khoa. Các biện pháp chăm sóc âm đạo khỏe mạnh thường được bác sĩ chuyên khoa khuyến nghị bao gồm:

- Rửa vùng kín hằng ngày với nước sạch hoặc dung dịch vệ sinh có độ pH phù hợp. Không thụt rửa sâu vào âm đạo.

- Sau khi đi vệ sinh cần lau khô vùng kín từ trước ra sau. 

- Trong chu kỳ kinh cần chú ý thay băng vệ sinh 3 - 4 giờ/lần để tránh tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.

- Sử dụng bao cao su khi quan hệ để giảm nguy cơ lây bệnh qua đường tình dục. Không nên quan hệ khi đang bị viêm nhiễm phụ khoa.

- Khám phụ khoa định kỳ theo khuyến cáo của bác sĩ hoặc khi có các dấu hiệu như ra khí hư bất thường, vùng kín ngứa rát trong thời gian dài, ra máu âm đạo ngoài kỳ kinh, đau khi quan hệ tình dục, có khối u bất thường ở cửa âm đạo hoặc trong âm đạo,...

Khám phụ khoa đều đặn giúp bảo vệ tốt sức khỏe sinh sản cho nữ giới

Hy vọng những chia sẻ trên đây đã giúp bạn hiểu thêm về cấu tạo âm đạo để chủ động thực hiện các biện pháp chăm sóc an toàn cho sức khỏe phụ khoa. 

Nếu có dấu hiệu bất thường vùng kín, bạn có thể liên hệ Hotline 1900 56 56 56, đặt lịch khám cùng bác sĩ Sản phụ khoa - Hệ thống Y tế MEDLATEC để được chẩn đoán đúng và có phương án điều trị phù hợp.