Củ đậu rồng có ăn được không? Nên ăn sống hay nấu chín?

1. Củ đậu rồng có ăn được không?

Củ đậu rồng ăn được. Cây đậu rồng (Psophocarpus tetragonolobus), còn gọi là đậu khế, đỗ khế hoặc đậu vuông, là cây leo thuộc họ Đậu. Ở nhiều nước nhiệt đới, gần như mọi bộ phận của cây đều được dùng làm thực phẩm, gồm lá, hoa, quả non, hạt và củ.

Củ đậu rồng là phần rễ phình to của cây đậu rồng và có thể dùng làm thực phẩm.

1.1. Củ đậu rồng là phần nào của cây đậu rồng?

Củ đậu rồng là phần rễ phình to nằm dưới đất. Đây là nơi cây dự trữ tinh bột và chất đạm. Không phải giống đậu rồng nào cũng tạo củ. Khả năng hình thành củ phụ thuộc vào giống cây và điều kiện trồng, vì vậy loại củ này ít phổ biến ngoài chợ hơn quả đậu rồng.

1.2. Phân biệt củ đậu rồng và củ đậu (củ sắn)

Một điểm dễ gây nhầm lẫn khi tìm hiểu củ đậu rồng có ăn được không là tên gọi gần giống với củ đậu. Củ đậu quen thuộc, còn gọi là củ sắn nước, có tên khoa học Pachyrhizus erosus. Đây là một loài cây khác.

Với cây củ đậu, chỉ phần củ ăn được. Hạt già, lá và thân chứa rotenone, một hợp chất có độc tính từng được dùng làm thuốc trừ sâu. Ngược lại, nhiều bộ phận của cây đậu rồng vẫn được dùng làm rau. Vì vậy, bạn không nên áp dụng cách ăn của loài này cho loài kia, nhất là với lá và hạt.

Về đặc điểm, củ đậu chứa nhiều nước, giòn và thường được ăn sống. Củ đậu rồng chứa nhiều tinh bột và đạm hơn, nên gần với nhóm khoai củ hơn.

2. Giá trị dinh dưỡng của củ đậu rồng

Theo cơ sở dữ liệu FoodData Central của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), 100 g củ đậu rồng tươi cung cấp khoảng 148 kcal, bao gồm các thành phần dinh dưỡng: 11,6 g protein, 28,1 g carbohydrate và 0,9 g chất béo. Hàm lượng đạm này cao hơn nhiều so với các loại củ quen thuộc như khoai tây hay sắn.

Bên cạnh các chất dinh dưỡng đa lượng, 100 g củ đậu rồng còn là nguồn cung cấp vi khoáng và vitamin khoáng chất tự nhiên phong phú: 586 mg kali, 2 mg sắt và 30 mg canxi trong 100 g, cùng một số vitamin nhóm B như vitamin B1. Lượng vitamin C trong củ hầu như không đáng kể.

Từ các số liệu trên, củ đậu rồng có thể xem là một nguồn bổ sung đạm thực vật, phù hợp với người ăn chay. Bạn cũng nên lưu ý rằng năng lượng và tinh bột của củ khá cao. Vì vậy, củ đậu rồng không thuộc nhóm rau ít năng lượng như quả đậu rồng non.

3. Nên ăn củ đậu rồng sống hay nấu chín?

Phần lớn băn khoăn xoay quanh vấn đề "Củ đậu rồng có ăn được không?" thực chất nằm ở kỹ thuật chế biến: Nên ăn sống hay bắt buộc phải nấu chín? Một nghiên cứu đăng trên tạp chí JARQ (Nhật Bản) ghi nhận củ đậu rồng chứa chất ức chế trypsin và chymotrypsin. Đây là những chất kháng dinh dưỡng có khả năng liên kết và làm suy giảm hoạt tính của các enzyme tiêu hóa đạm trong ruột.

Nghiên cứu này cũng cho thấy hoạt tính của các chất trên ở củ già cao hơn rõ rệt so với củ non. Trong khi đó, lá, hoa, quả non và thân gần như không chứa đáng kể các chất cản trở tiêu hóa này.

Nhiệt độ khi nấu giúp giảm mạnh chất ức chế enzyme và lectin trong các loại đậu. Vì vậy, mặc dù củ đậu rồng non về lý thuyết có thể ăn sống với lượng nhỏ, bạn nên luộc, hấp hoặc nấu chín kỹ trước khi ăn, đặc biệt với củ già. Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, trẻ nhỏ và người cao tuổi càng nên ưu tiên ăn chín.

Bạn nên ưu tiên nấu chín củ đậu rồng, đặc biệt với củ già, để giảm các chất ảnh hưởng đến tiêu hóa đạm.Bạn nên ưu tiên nấu chín củ đậu rồng, đặc biệt với củ già, để giảm các chất ảnh hưởng đến tiêu hóa đạm.

4. Cách sơ chế và chế biến củ đậu rồng an toàn

Một số lưu ý khi chọn và chế biến củ đậu rồng bao gồm:

• Chọn củ: Bạn nên chọn củ chắc tay, vỏ không dập nát. Nên bỏ những củ bị mốc, mềm nhũn, có mùi chua hoặc chảy nước.
• Sơ chế: Rửa sạch đất cát, gọt bỏ vỏ, sau đó cắt khúc hoặc thái lát vừa ăn.
• Chế biến: Củ có thể luộc, hấp, nấu canh hoặc hầm. Nếu muốn xào, bạn nên luộc sơ trước. Củ nên được nấu đến khi mềm hoàn toàn.
• Khẩu phần: Củ đậu rồng giàu tinh bột, nên dùng thay một phần cơm hoặc khoai trong bữa, thay vì ăn thêm.
• Bảo quản: Củ đã nấu chín nên được để trong tủ lạnh và dùng trong thời gian ngắn.

5. Những ai cần thận trọng khi ăn củ đậu rồng?

Đối với người trưởng thành khỏe mạnh, củ đậu rồng khi được nấu chín kỹ và tiêu thụ với lượng vừa phải là một nguồn bổ sung đạm và tinh bột lành mạnh. Tuy nhiên, việc củ đậu rồng có phù hợp với thực đơn hàng ngày hay không còn phụ thuộc rất lớn vào thể trạng và bệnh lý nền của từng cá nhân. Cụ thể, những nhóm sau nên cân nhắc kỹ hơn:

• Người mắc bệnh thận mạn: Củ có hàm lượng kali khá cao. Người đang được bác sĩ chỉ định chế độ ăn hạn chế kali nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi đưa củ đậu rồng vào thực đơn.
• Người đái tháo đường: Lượng tinh bột khoảng 28 g/100 g cần được tính vào tổng lượng tinh bột của bữa ăn. Bạn nên ưu tiên luộc hoặc hấp, hạn chế chiên rán.
• Người có tiền sử dị ứng với các loại đậu: Bạn nên trao đổi với bác sĩ trước khi ăn, nhất là khi từng có phản ứng dị ứng nặng.
• Người đang theo chế độ ăn điều trị: Người mắc gout, bệnh gan hoặc bệnh lý mạn tính khác nên hỏi bác sĩ để điều chỉnh khẩu phần phù hợp.
• Trẻ nhỏ: Hệ tiêu hóa và chức năng nhai nuốt của trẻ nhỏ còn chưa hoàn thiện. Vì vậy, không nên cho trẻ ăn củ đậu rồng sống. Đồng thời, củ đậu rồng cần được nấu chín mềm hoàn toàn, cắt nhỏ hoặc nghiền mịn trước khi cho trẻ ăn để phòng ngừa nguy cơ hóc nghẹn đường thở. 

Trẻ nhỏ là đối tượng cần thận trọng khi ăn đậu rồng

6. Khi nào cần đi khám sau khi ăn củ đậu rồng?

Cảm giác đầy bụng nhẹ sau khi ăn món giàu tinh bột thường tự cải thiện. Tuy nhiên, bạn cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu của phản ứng dị ứng nặng sau đây:

• Nổi mề đay lan rộng.
• Sưng môi, lưỡi hoặc mặt.
• Khó thở, thở khò khè.
• Chóng mặt hoặc ngất.

Bạn cũng nên đi khám trong các trường hợp sau:

• Rối loạn tiêu hóa kéo dài: Nôn hoặc tiêu chảy kéo dài, kèm sốt.
• Dấu hiệu mất nước: Khô miệng, tiểu ít, mệt lả.
• Người bệnh thận có triệu chứng bất thường: Mệt mỏi, yếu cơ hoặc cảm giác tim đập bất thường.

Bạn nên đi khám nếu xuất hiện dấu hiệu dị ứng hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài sau khi ăn củ đậu rồng

Như vậy, câu trả lời cho câu hỏi củ đậu rồng có ăn được không là có. Đây là nguồn tinh bột và đạm thực vật đáng chú ý, nhưng nên được nấu chín và ăn với lượng vừa phải. Người có bệnh lý mạn tính hoặc cơ địa dị ứng nên trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng. Nếu xuất hiện biểu hiện bất thường sau khi ăn, bạn nên chủ động đi khám.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại đây, bạn được bác sĩ thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết để đánh giá tình trạng sức khỏe. Nếu cần tư vấn hoặc đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.