Dấu hiệu suy thận ở mắt: 6 biểu hiện và khi nào cần đi khám

1. Vì sao suy thận có thể ảnh hưởng đến mắt?

Thận có nhiệm vụ lọc chất thải, điều hòa nước và điện giải. Thận cũng tiết hormone erythropoietin để kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Khi chức năng thận suy giảm, các rối loạn trong cơ thể có thể biểu hiện ra ở mắt, nơi có nhiều mạch máu nhỏ và mô mềm.

Các cơ chế chính bao gồm:

• Giữ nước và mất protein qua nước tiểu: Khi chức năng thận giảm, cơ thể giữ lại muối và nước. Nếu bộ lọc của thận bị tổn thương, protein rò rỉ vào nước tiểu. Protein trong máu giảm khiến dịch di chuyển sang mô xung quanh và gây sưng. Vùng quanh mắt có mô lỏng lẻo nên thường dễ nhận thấy.
• Thiếu máu: Thận suy yếu làm lượng hồng cầu giảm, dẫn đến thiếu máu. Da và niêm mạc vì thế trở nên nhợt nhạt.
• Rối loạn canxi – phospho: Ở giai đoạn muộn, khoáng chất có thể lắng đọng ở kết mạc và giác mạc, gây kích ứng mắt.
• Bệnh nền làm tổn thương mạch máu: Tăng huyết áp và đái tháo đường là những nguyên nhân thường gặp gây tổn thương thận. Hai bệnh này cũng làm hư hại các mạch máu nhỏ ở võng mạc.

2. 6 dấu hiệu suy thận ở mắt thường gặp

Các biểu hiện dưới đây thường gặp hơn khi bệnh thận đã tiến triển. Ở giai đoạn sớm, nhiều người hầu như chưa có triệu chứng. Vì vậy, dấu hiệu suy thận ở mắt chỉ nên được xem là gợi ý để kiểm tra thêm, không phải căn cứ chẩn đoán.

2.1. Phù mí mắt kéo dài

Mí mắt sưng nhẹ sau khi ngủ dậy khá phổ biến và thường giảm sau vài giờ. Phù liên quan đến thận thường kéo dài, lặp lại nhiều ngày và rõ hơn vào buổi sáng. Theo Quỹ Thận Quốc gia Hoa Kỳ (NKF), tình trạng này có thể xuất hiện trước khi người bệnh nhận thấy thay đổi về tiểu tiện hay sức khỏe chung.

Nếu phù mí đi kèm phù mắt cá chân, tăng cân nhanh hoặc nước tiểu nhiều bọt, bạn nên đi kiểm tra chức năng thận.

Khi chức năng lọc của thận suy giảm, protein rò rỉ vào nước tiểu có thể gây phù quanh mắt. 

2.2. Niêm mạc mắt nhợt nhạt

Khi kéo nhẹ mi dưới, bạn có thể thấy lớp niêm mạc bên trong. Ở người thiếu máu, lớp niêm mạc này thường nhợt thay vì hồng. Một nghiên cứu tại bệnh viện ghi nhận kết mạc nhợt là biểu hiện phổ biến ở người bệnh thận mạn, nhiều khả năng do nồng độ hemoglobin thấp. Tình trạng này thường đi kèm mệt mỏi, khó tập trung hoặc hụt hơi khi gắng sức.

2.3. Khô mắt, cộm, ngứa

Người bệnh đang lọc máu thường bị khô và khó chịu bề mặt mắt, do lượng nước mắt tiết ra giảm và phản xạ chớp mắt thay đổi. Bạn có thể thấy mắt cộm như có cát, nhanh mỏi khi đọc hoặc nhìn màn hình lâu. Một số người lại chảy nước mắt nhiều theo phản xạ.

2.4. Đỏ mắt, kích ứng do lắng đọng khoáng chất

Suy thận lâu ngày có thể gây cường cận giáp thứ phát, tức tuyến cận giáp hoạt động quá mức do rối loạn khoáng chất. Tình trạng này chủ yếu gặp ở người bệnh thận giai đoạn muộn hoặc đang lọc máu. Khi đó, canxi có thể lắng đọng ở kết mạc và giác mạc, gây viêm mạn tính, hoặc bệnh giác mạc dải băng. Bệnh giác mạc dải băng là tình trạng canxi đọng thành vệt ngang qua lòng đen.

Người bệnh có thể thấy mắt đỏ, rát hoặc có chấm, vệt trắng xám gần rìa lòng đen. Ở người lọc máu, mức vôi hóa kết mạc và giác mạc có liên quan đến nồng độ phospho máu cao và thời gian lọc máu. 

Rối loạn canxi – phospho có thể khiến khoáng chất lắng đọng ở kết mạc, gây đỏ và kích ứng mắt. 

2.5. Nhìn mờ, giảm thị lực dần

Võng mạc là lớp màng thần kinh ở đáy mắt, có nhiệm vụ tiếp nhận hình ảnh. Tăng huyết áp và đái tháo đường kéo dài có thể làm tổn thương mạch máu tại đây. Giai đoạn đầu thường không gây triệu chứng. Người bệnh chỉ thấy mờ khi tổn thương đã ảnh hưởng đến vùng nhìn trung tâm.

Người mắc bệnh thận mạn có nguy cơ cao hơn bị đục thủy tinh thể và một số bệnh lý võng mạc. Mối liên quan với glôcôm và thoái hóa hoàng điểm chưa thống nhất giữa các nghiên cứu. Bệnh lý thần kinh thị giác do ure máu cũng đã được mô tả nhưng ít gặp. 

2.6. Thấy chấm đen, chớp sáng hoặc thu hẹp tầm nhìn

Những biểu hiện này có thể liên quan đến xuất huyết trong mắt, tổn thương võng mạc hoặc dây thần kinh thị giác. Đây có thể là tình trạng cần xử trí khẩn cấp. Bạn nên đến cơ sở có chuyên khoa Mắt hoặc cấp cứu ngay trong ngày, thay vì chờ triệu chứng tự hết. 

3. Phân biệt biểu hiện ở mắt do suy thận với nguyên nhân khác

Phần lớn các thay đổi kể trên không đặc hiệu cho bệnh thận. Một số điểm giúp bạn nhìn nhận đúng hơn bao gồm:

• Sưng mắt do sinh hoạt: Thiếu ngủ, khóc nhiều, ăn mặn buổi tối hoặc uống rượu bia có thể gây sưng mí thoáng qua. Tình trạng này thường giảm dần trong ngày.
• Dị ứng, viêm kết mạc: Thường kèm ngứa nhiều, chảy nước mắt, hắt hơi hoặc có ghèn. Phù mí do bệnh khác: Bệnh tim hoặc bệnh tuyến giáp cũng có thể gây phù quanh mắt. Vì vậy, phù mí kéo dài vẫn cần được bác sĩ đánh giá nguyên nhân. 
• Vàng lòng trắng mắt: Thường liên quan đến tăng bilirubin do bệnh gan, mật hoặc tan máu. Đây không phải biểu hiện điển hình của suy thận, nhưng vẫn cần đi khám.
• Nhìn mờ ở người lớn tuổi: Có thể do tật khúc xạ hoặc đục thủy tinh thể theo tuổi.

Dấu hiệu suy thận ở mắt có giá trị gợi ý cao hơn khi xuất hiện cùng các biểu hiện toàn thân. Các biểu hiện đó bao gồm nước tiểu nhiều bọt, tiểu nhiều về đêm, phù mắt cá chân, mệt mỏi kéo dài, chán ăn, da khô ngứa và chuột rút.

4. Khi nào cần đi khám?

4.1. Dấu hiệu cần đến cơ sở y tế sớm

Bạn nên đi khám ngay khi gặp một trong các tình trạng sau:

• Giảm thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai mắt;
• Đau nhức mắt, đỏ mắt kèm nhìn mờ;
• Nhiều chấm đen, chớp sáng hoặc cảm giác có màn che một phần tầm nhìn;
• Nhìn mờ kèm đau đầu dữ dội hoặc huyết áp tăng rất cao; 
• Phù mí mắt kèm phù toàn thân, khó thở hoặc tiểu rất ít (cần đến cơ sở cấp cứu).

4.2. Người nên kiểm tra thận định kỳ

Bạn không nên chờ đến khi xuất hiện dấu hiệu suy thận ở mắt mới đi kiểm tra, vì lúc đó bệnh có thể đã tiến triển. Người tăng huyết áp, đái tháo đường, mắc bệnh tim, béo phì, người từ 60 tuổi trở lên, từng bị tổn thương thận cấp, từng bị tiền sản giật hoặc có người thân bị bệnh thận nên được làm hai xét nghiệm đơn giản là eGFR và uACR. Người đã được chẩn đoán bệnh thận mạn nên khám mắt theo lịch hẹn của bác sĩ.

Người mắc bệnh thận nên được khám đáy mắt định kỳ để phát hiện sớm tổn thương võng mạc. 

5. Xét nghiệm và thăm khám giúp đánh giá tình trạng thận, mắt

Để đánh giá chức năng thận, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm sau:

• uACR (tỷ số albumin/creatinine niệu): giúp phát hiện protein rò rỉ vào nước tiểu.
• Creatinine máu và eGFR: eGFR là mức lọc cầu thận ước tính, phản ánh khả năng lọc máu của thận.
• Tổng phân tích nước tiểu, công thức máu: giúp đánh giá thêm tình trạng Thiếu máu. Khi cần, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm điện giải, canxi và phospho.

Bệnh thận mạn chỉ được chẩn đoán khi eGFR hoặc uACR bất thường kéo dài trên 3 tháng. Vì vậy, bác sĩ có thể hẹn bạn xét nghiệm lại sau một thời gian. Về mắt, bác sĩ có thể đo thị lực, đo nhãn áp, khám phần trước nhãn cầu bằng đèn khe và soi hoặc chụp đáy mắt. Chụp ảnh đáy mắt là phương pháp không xâm lấn, giúp phát hiện sớm các thay đổi vi mạch võng mạc. Kết quả cần được bác sĩ đánh giá cùng triệu chứng bởi một chỉ số bất thường đơn lẻ chưa đủ để kết luận.

6. Chăm sóc mắt ở người mắc bệnh thận

Kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết theo phác đồ là cách quan trọng để bảo vệ đồng thời thận và võng mạc. Giảm muối trong bữa ăn giúp hạn chế tình trạng giữ nước và phù mí. Người đang lọc máu hoặc dùng thuốc điều chỉnh phospho nên tuân thủ đúng lịch điều trị. Bạn cũng không nên tự ý hạn chế nước uống hoặc đạm khi chưa có tư vấn của bác sĩ, vì nhu cầu của mỗi người khác nhau tùy giai đoạn bệnh. 

Nếu bị khô mắt, bạn có thể dùng nước mắt nhân tạo theo hướng dẫn của bác sĩ. Bạn không nên tự dùng kéo dài thuốc nhỏ mắt chứa corticoid, vì loại thuốc này có thể làm tăng nhãn áp. Bạn cũng nên tránh lạm dụng thuốc giảm đau nhóm NSAID như ibuprofen, vì chúng có thể gây hại cho thận.

Như vậy, phù mí kéo dài, niêm mạc mắt nhợt, khô, đỏ mắt hay nhìn mờ đều có thể liên quan đến bệnh thận. Tuy vậy, dấu hiệu suy thận ở mắt chỉ mang tính gợi ý. Chẩn đoán cần dựa trên xét nghiệm máu, nước tiểu và thăm khám chuyên khoa. Nếu các biểu hiện này kéo dài hoặc đi kèm thay đổi khi đi tiểu, phù chân, mệt mỏi, bạn nên chủ động đi khám sớm.

Nếu cần kiểm tra chức năng thận, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại đây, người bệnh được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm máu, nước tiểu cần thiết, giúp bác sĩ đánh giá chức năng thận và định hướng theo dõi phù hợp. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.