1. Hồi quang phản chiếu là gì?

Hồi quang phản chiếu là hiện tượng người bệnh đột ngột trở nên tỉnh táo, minh mẫn hoặc có vẻ khỏe hơn sau một thời gian dài suy kiệt, lú lẫn hoặc giảm ý thức. Trong dân gian, hiện tượng này thường được nhắc đến như một dấu hiệu đặc biệt xảy ra ở những người đang trong giai đoạn cuối đời.

Trong y khoa quốc tế, hiện tượng này được gọi bằng nhiều thuật ngữ như terminal lucidity hoặc end-of-life rally. Đây là tình trạng đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu về chăm sóc giảm nhẹ và chăm sóc cuối đời, đặc biệt ở bệnh nhân mắc bệnh lý thần kinh hoặc bệnh mạn tính nặng.

Hồi quang phản chiếu là hiện tượng người bệnh đột nhiên tỉnh táo hơn sau thời gian dài suy kiệt. 

2. Hồi quang phản chiếu có phải là dấu hiệu khỏi bệnh không?

Đây là điều khiến nhiều gia đình dễ hiểu lầm nhất. Khi thấy người thân bỗng nhiên tỉnh táo hơn, ăn uống được hoặc trò chuyện vui vẻ sau nhiều ngày suy kiệt, nhiều người cho rằng bệnh nhân đang hồi phục hoặc đã “qua cơn nguy kịch”.

Tuy nhiên, trong phần lớn trường hợp, hồi quang phản chiếu không phải là dấu hiệu hồi phục thật sự mà chỉ là trạng thái cải thiện tạm thời. Sau giai đoạn này, sức khỏe người bệnh thường suy giảm nhanh chóng.

Một số trường hợp hiện tượng này chỉ kéo dài vài giờ, nhưng cũng có trường hợp kéo dài vài ngày trước khi người bệnh bước vào giai đoạn cuối cùng của quá trình sống. Vì vậy, gia đình không nên chủ quan hoặc tự ý thay đổi hướng chăm sóc khi thấy người bệnh có biểu hiện khỏe lên bất thường.

3. Dấu hiệu của hiện tượng hồi quang phản chiếu

Không phải tất cả người bệnh giai đoạn cuối đều xuất hiện hồi quang phản chiếu. Tuy nhiên, nếu hiện tượng này xảy ra, người thân có thể nhận thấy một số thay đổi rõ rệt sau đây.

Người bệnh tỉnh táo bất thường

Đây là dấu hiệu phổ biến nhất. Người bệnh có thể:

• Nói chuyện rõ ràng hơn;
• Giao tiếp tốt hơn;
• Nhận biết người thân;
• Gọi tên người quen chính xác;
• Có khả năng phản hồi nhanh hơn bình thường.

Ở một số bệnh nhân Alzheimer hoặc sa sút trí tuệ nặng, việc đột ngột nhớ được người thân hoặc kể lại những ký ức cũ khiến gia đình vô cùng bất ngờ.

Ăn uống hoặc sinh hoạt tốt hơn

Một số người bệnh sau thời gian dài bỏ ăn, ngủ li bì lại có nhu cầu ăn uống trở lại. Họ có thể:

• Muốn ăn món yêu thích;
• Uống nước nhiều hơn;
• Đòi ngồi dậy;
• Muốn đi lại nhẹ;
• Chủ động sinh hoạt cá nhân.

Những thay đổi này thường khiến người thân hy vọng rằng sức khỏe đang cải thiện tích cực. Tuy nhiên, các biểu hiện này thường chỉ kéo dài trong thời gian ngắn.

Người bệnh có thể muốn ăn uống, trò chuyện hoặc gặp người thân trong giai đoạn hồi quang phản chiếu. 

Tinh thần vui vẻ hơn

Nhiều bệnh nhân trở nên vui vẻ, thoải mái và cởi mở hơn trước. Họ có thể:

• Cười nói nhiều hơn;
• Chủ động trò chuyện;
• Muốn gặp người thân;
• Muốn hoàn thành điều còn dang dở;
• Bày tỏ cảm xúc hoặc lời nhắn gửi cuối cùng.

Đây cũng là lý do khiến hồi quang phản chiếu thường để lại nhiều cảm xúc mạnh đối với gia đình và người chăm sóc.

Có sự cải thiện thể lực ngắn hạn

Một số người bệnh có biểu hiện:

• Ít mệt hơn;
• Tỉnh táo lâu hơn;
• Ngủ ít hơn;
• Có vẻ “khỏe lại”;
• Sinh hoạt linh hoạt hơn trước.

Tuy nhiên, sự cải thiện này thường không kéo dài. Sau đó, người bệnh có thể nhanh chóng quay trở lại trạng thái suy kiệt.

4. Hồi quang phản chiếu thường kéo dài bao lâu?

Thời gian xảy ra hồi quang phản chiếu rất khác nhau ở mỗi người. Có trường hợp hiện tượng này chỉ kéo dài vài phút, nhưng cũng có trường hợp kéo dài vài giờ hoặc vài ngày.

Đa số các nghiên cứu ghi nhận hiện tượng này thường xuất hiện gần thời điểm cuối đời. Tuy nhiên, không thể dự đoán chính xác thời gian kéo dài hoặc thời điểm sức khỏe người bệnh sẽ suy giảm trở lại.

Chính vì vậy, khi thấy người thân có dấu hiệu hồi quang phản chiếu, gia đình nên bình tĩnh theo dõi và tiếp tục chăm sóc đúng cách thay vì quá kỳ vọng vào khả năng hồi phục hoàn toàn.

5. Hồi quang phản chiếu thường gặp ở những đối tượng nào?

Người mắc ung thư giai đoạn cuối

Người bệnh ung thư giai đoạn cuối là nhóm thường được ghi nhận có hiện tượng hồi quang phản chiếu. Sau thời gian dài đau đớn, mệt mỏi và suy kiệt, bệnh nhân có thể đột nhiên tỉnh táo và giao tiếp tốt hơn.

Người sa sút trí tuệ, Alzheimer

Đây là nhóm khiến hiện tượng hồi quang phản chiếu trở nên đặc biệt hơn cả. Một số bệnh nhân mất khả năng nhận biết người thân trong thời gian dài nhưng lại bất ngờ nhớ được tên tuổi, trò chuyện hoặc kể lại ký ức cũ.

Điều này thường khiến gia đình xúc động mạnh và dễ nghĩ rằng bệnh đang cải thiện.

Người suy đa cơ quan hoặc bệnh mạn tính nặng

Những người mắc suy tim nặng, suy thận giai đoạn cuối, bệnh phổi mạn tính nặng hoặc bệnh thần kinh tiến triển cũng có thể xuất hiện hồi quang phản chiếu trước khi bước vào giai đoạn cuối đời.

Người được chăm sóc giảm nhẹ hoặc hospice

Trong các đơn vị chăm sóc giảm nhẹ, hiện tượng này được ghi nhận tương đối phổ biến. Tuy nhiên, không phải tất cả người bệnh nặng đều xuất hiện hồi quang phản chiếu.

Hồi quang phản chiếu thường được ghi nhận ở người mắc ung thư giai đoạn cuối hoặc bệnh mạn tính nặng. 

6. Gia đình nên làm gì khi người bệnh xuất hiện hồi quang phản chiếu?

Khi người bệnh xuất hiện dấu hiệu hồi quang phản chiếu, gia đình thường dễ cảm thấy hy vọng hoặc lo lắng vì tình trạng sức khỏe thay đổi đột ngột. Tuy nhiên, trong giai đoạn này, người thân vẫn cần giữ bình tĩnh và tiếp tục chăm sóc đúng cách:

• Giữ tâm lý bình tĩnh

Gia đình không nên quá hoang mang hoặc vội cho rằng bệnh đã hồi phục hoàn toàn khi thấy người bệnh tỉnh táo, khỏe hơn trong thời gian ngắn. Việc điều trị và chăm sóc vẫn cần duy trì theo hướng dẫn của bác sĩ, không nên tự ý ngừng thuốc, dừng chăm sóc giảm nhẹ hoặc thay đổi hướng điều trị.

• Dành thời gian bên người bệnh

Đây thường là giai đoạn người bệnh muốn trò chuyện, gặp gỡ hoặc chia sẻ cảm xúc với người thân. Gia đình nên quan tâm, lắng nghe và tạo không gian yên tĩnh, thoải mái để người bệnh nghỉ ngơi.

• Tiếp tục chăm sóc theo hướng dẫn bác sĩ

Dù người bệnh có vẻ khỏe hơn, gia đình vẫn cần cho dùng thuốc đúng chỉ định, duy trì dinh dưỡng phù hợp và theo dõi sát các biểu hiện bất thường.

Gia đình nên giữ bình tĩnh và tiếp tục chăm sóc người bệnh theo hướng dẫn của bác sĩ. 

Hồi quang phản chiếu là hiện tượng đã được ghi nhận trong y khoa, thường xảy ra ở người bệnh giai đoạn cuối với biểu hiện tỉnh táo hoặc khỏe hơn tạm thời trước khi sức khỏe suy giảm trở lại. Tuy nhiên, trong đa số trường hợp, đây không phải dấu hiệu hồi phục hoàn toàn.

Vì vậy, gia đình cần giữ bình tĩnh, tiếp tục chăm sóc đúng cách và đồng hành cùng người bệnh trong giai đoạn cuối đời. Nếu cần hỗ trợ y tế hoặc tư vấn thêm, Quý khách có thể liên hệ Hệ thống Y tế MEDLATEC qua hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ kịp thời.