Ngộ độc paracetamol: Nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị

1. Ngộ độc paracetamol là gì?

Ngộ độc paracetamol xảy ra khi cơ thể tiếp nhận lượng paracetamol vượt quá khả năng chuyển hóa và thải trừ an toàn, làm tăng các chất chuyển hóa độc gây tổn thương tế bào gan. Mức độ ngộ độc phụ thuộc vào liều thuốc, thời điểm uống, tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ ở từng bệnh nhân.

Ở liều dùng thông thường, phần lớn paracetamol được gan chuyển hóa thành các chất không độc sau đó đào thải ra khỏi cơ thể qua đường nước tiểu. Chỉ một lượng nhỏ được chuyển thành chất chuyển hóa có khả năng gây độc, nhưng chất này nhanh chóng được trung hòa bởi glutathione trong gan.

Khi dùng quá liều, con đường chuyển hóa bình thường bị quá tải, lượng chất chuyển hóa độc tăng lên và nguồn glutathione bị cạn kiệt. Trường hợp này, các tế bào gan dễ bị tổn thương, nếu không được xử trí kịp thời sẽ gây suy gan cấp.

Ngộ độc paracetamol xảy ra khi hàm lượng thuốc đưa vào cơ thể vượt ngưỡng đào thải, khiến gan bị tổn thương

2. Nguyên nhân gây ngộ độc paracetamol

Những nguyên nhân dưới đây thường gây nên ngộ độc thuốc paracetamol:

2.1. Uống paracetamol quá liều

Người bệnh uống quá nhiều thuốc trong một lần hoặc sử dụng liều cao lặp lại trong nhiều giờ, nhiều ngày dễ bị ngộ độc. Nguy cơ tăng cao hơn với trường hợp người bệnh tự tăng liều vì cảm thấy đau hoặc sốt không giảm. Việc tự ý uống thuốc với tần suất dày hơn hướng dẫn không giúp thuốc phát huy hiệu quả nhanh hơn nhưng có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan.

2.2. Dùng nhiều thuốc cùng chứa paracetamol

Paracetamol có mặt trong rất nhiều loại thuốc điều trị cảm cúm, đau đầu, đau họng hoặc giảm đau phối hợp. Một người có thể sử dụng thuốc hạ sốt chứa paracetamol đồng thời với thuốc cảm mà không biết cả hai đều có thành phần này.

Đây là nguyên nhân dễ bị bỏ qua vì người bệnh thường nghĩ mình đang sử dụng các loại thuốc khác nhau. 

2.3. Dùng lặp lại liều cao trong nhiều ngày

Ngộ độc không nhất thiết phải xảy ra sau một lần uống quá liều. Việc dùng paracetamol vượt liều khuyến cáo trong nhiều lần liên tiếp cũng có thể gây tổn thương gan.

Đây là tình huống dễ bị bỏ qua vì người bệnh thường nghĩ rằng mình chỉ uống thuốc điều trị đau hoặc sốt. 

2.4. Một số vấn đề đặc biệt về sức khỏe

Một số tình trạng sức khỏe như bệnh gan, suy dinh dưỡng hoặc sử dụng rượu trong thời gian dài có thể làm thay đổi khả năng chuyển hóa thuốc và tăng nguy cơ tổn thương gan. Đây chính là lý do các bác sĩ khuyến cáo việc tự điều chỉnh liều paracetamol ở người có bệnh lý nền cần được thực hiện thận trọng và theo hướng dẫn y khoa.

Thường xuyên uống bia rượu kết hợp dùng paracetamol quá liều dễ có nguy cơ ngộ độc thuốc

3. Cảnh giác trước triệu chứng ngộ độc paracetamol 

Triệu chứng ban đầu ở người bị ngộ độc paracetamol tương đối mờ nhạt. Người bệnh thậm chí vẫn tỉnh táo và cảm thấy tương đối bình thường nhưng thực tế tổn thương gan vẫn đang tiến triển.

Các triệu chứng ngộ độc tiến triển thời gian và mức độ tổn thương, điển hình gồm:

3.1. Buồn nôn, nôn và khó chịu trong người

Thời gian đầu sau khi uống quá liều, người bệnh có thể Buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc cảm thấy mệt mỏi, khó chịu. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa thông thường. 

3.2. Đau bụng vùng hạ sườn phải

Khi tổn thương gan tiến triển, người bệnh có thể đau tức vùng bụng phía trên bên phải, tương ứng với vị trí của gan. Mức độ đau thường không phản ánh chính xác tình trạng tổn thương gan. Do đó, ngay cả khi chỉ đau nhẹ hoặc chưa có cơn đau rõ ràng, nếu có tiền sử sử dụng paracetamol quá liều, người bệnh vẫn cần được đánh giá nguy cơ ngộ độc.

3.3. Vàng da, vàng mắt và nước tiểu sẫm màu

Khi chức năng gan bị ảnh hưởng đáng kể, người bệnh dễ có biểu hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc phân nhạt màu. Đây là những dấu hiệu đáng lo ngại cho thấy tình trạng tổn thương gan đã tiến triển, cần được cấp cứu ngay.

3.4. Biểu hiện suy gan nặng

Trong trường hợp nặng, suy gan cấp có thể gây rối loạn đông máu, hạ đường huyết, lú lẫn, buồn ngủ bất thường hoặc hôn mê. Đây là tình trạng dễ đe dọa đến tính mạng, người bệnh cần được cấp cứu khẩn cấp.

Bệnh nhân có dấu hiệu ngộ độc paracetamol cần được nhập viện nhanh chóng

4. Phương pháp điều trị ngộ độc paracetamol như thế nào?

Khi nghi ngờ bản thân hoặc người thân dùng quá liều paracetamol, hãy nhanh chóng nhập viện để được đánh giá. Nếu có thể, hãy mang theo vỏ thuốc, bao bì hoặc thông tin về loại thuốc, hàm lượng, số lượng đã uống và thời điểm uống để bác sĩ có cơ sở xử trí nhanh hơn.

Tại cơ sở y tế, tùy thuộc vào thời điểm uống thuốc, lượng thuốc đã dùng, nồng độ paracetamol trong máu và tình trạng tổn thương cơ quan của bệnh nhân, bác sĩ sẽ đưa ra phương án xử trí phù hợp:

4.1. Dùng thuốc giải độc N-acetylcysteine

N-acetylcysteine (NAC) là thuốc giải độc giúp bổ sung tiền chất để cơ thể tái tạo glutathione, từ đó tăng khả năng khử độc chất chuyển hóa gây tổn thương gan.

Thuốc NAC có hiệu quả cao nhất khi được sử dụng sớm, nhất là những giờ đầu sau khi uống quá liều. 

4.2. Điều trị hỗ trợ 

Ngoài thuốc giải độc, người bệnh có thể cần được truyền dịch, kiểm soát đường huyết, theo dõi chức năng gan, thận và khả năng đông máu. Nếu bệnh nhân đã xuất hiện suy gan cấp nặng, bác sĩ sẽ điều trị hồi sức tích cực và đánh giá khả năng ghép gan trong những trường hợp phù hợp.

Ngộ độc paracetamol diễn biến âm thầm, dễ bỏ qua triệu chứng ở giai đoạn sớm. Tuy nhiên, tổn thương gan sẽ tiến triển nhanh. Nếu được phát hiện và điều trị sớm, người bệnh vẫn sẽ có tiên lượng tốt. Ngược lại, chậm trễ điều trị có thể dẫn đến suy gan cấp, rối loạn đông máu, tổn thương nhiều cơ quan và thậm chí có thể tử vong.

Nếu bạn hoặc người thân nghi ngờ đã dùng quá liều paracetamol, hãy liên hệ Hotline 1900 56 56 56 của Hệ thống Y tế MEDLATEC để được tư vấn phương án xử trí kịp thời.