1. Tìm hiểu chung về kỹ thuật siêu âm động mạch cảnh 

siêu âm động mạch cảnh (hay siêu âm Doppler mạch cảnh) là phương pháp chẩn đoán hình ảnh an toàn, không xâm lấn. Theo đó, máy siêu âm sẽ thu nhận tín hiệu từ đầu dò và tiến hành tái hiện hình ảnh mô tả mạch cảnh hiển thị trên màn hình theo dõi. Trong quá trình siêu âm, bác sĩ thường ghi lại quy trình quét hoặc chụp nhanh hình ảnh. 

Siêu âm động mạch cảnh giúp phát hiện dấu hiệu bất thường tại một hoặc hai bên động mạch cảnh 

Thông qua siêu âm Doppler mạch cảnh, bác sĩ có thể phát hiện các mảng bám (thường do chất béo, cholesterol, canxi hoặc một số hợp chất khác tích tụ lại) gây hẹp một hoặc hai bên động mạch cảnh, ảnh hưởng đến lưu lượng máu vận chuyển lên não. Một tên gọi khác của tình trạng này trong y khoa là bệnh động mạch cảnh. 

Khi mảng bám khiến động mạch cảnh hẹp lại, nguy cơ đột quỵ dễ tăng lên. Trong đó, mức độ nguy hiểm sẽ tùy thuộc vào tình trạng tắc nghẽn và lượng máu vận chuyển lên não bị giảm đi. Người có nguy cơ bị đột quỵ do hẹp động mạch thường được bác sĩ kê đơn thuốc hoặc phẫu thuật loại bỏ mảng bám. 

2. Các trường hợp được chỉ định 

siêu âm Doppler mạch cảnh chủ yếu được chỉ định trong trường hợp bệnh nhân cần khám tầm soát các khối máu đông hoặc xơ vữa hình thành tại động mạch cảnh. Đây là một trong những yếu tố gia tăng nguy cơ đột quỵ, cản trở quá trình máu lưu thông lên não. 

Bên cạnh đó, kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh trên còn được chỉ định trong một số trường hợp dưới đây: 

• Theo dõi bệnh nhân mới phẫu thuật hẹp động mạch cảnh. 
• Tái khám định kỳ cho bệnh nhân từng bị hẹp động mạch. 
• Bệnh nhân xuất hiện tiếng thổi bất thường khi được thăm khám bằng ống nghe áp vào động mạch cảnh. 
• Người bị rối loạn mỡ máu. 
• Người có tiền sử bị thiếu máu não thoáng qua. 
• Người từng bị đột quỵ. 
• Bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật bắc cầu động mạch cảnh. 
• Người có tiền sử mắc bệnh tim hoặc tụ máu. 

Với người bệnh từng thực hiện thủ thuật đặt stent động mạch cảnh, bác sĩ cũng có thể chỉ định siêu âm Doppler mạch cảnh để kiểm tra xem stent có đang nằm đúng vị trí hay không. 

3. Quy trình siêu âm 

Siêu âm Doppler mạch cảnh là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tiên tiến, không xâm lấn. Trong phần lớn trường hợp, thời gian siêu âm chỉ kéo dài trong 15 đến 30 phút. Dưới đây là phần mô tả khái quát quy trình siêu âm: 

• Bước 1: Nhân viên y tế kiểm tra thiết bị máy móc trước khi tiến hành siêu âm cho bệnh nhân. 
• Bước 2: Bệnh nhân nằm ngửa thoải mái theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Lưu ý là phần cổ cần hướng lên trên để tạo thuận lợi cho quá trình siêu âm. 
• Bước 3: Bác sĩ sẽ tiến hành bôi một lớp gel lên cổ bệnh nhân để đầu dò di chuyển dễ dàng, đồng thời tạo thuận lợi cho sóng âm truyền đến động mạch cảnh. 
• Bước 4: Bác sĩ bắt đầu dịch chuyển đầu dò lên vùng cổ vừa bôi gel để phát và nhận sóng siêu âm. Nhờ đó, hình ảnh có thể được tái tạo và hiển thị chi tiết trên màn hình máy tính, giúp phát hiện nhanh dấu hiệu bất thường. Cụ thể: 
• Đầu dò thẳng với tần số cao trên 7 MHz: Thích hợp kiểm tra thành mạch cũng như mảng xơ vữa. 
• Đầu dò thẳng tần số thấp dưới 7 MHz: Hỗ trợ khảo sát Doppler. 
• Bước 5: Khi siêu âm xong, bệnh nhân sẽ được hướng dẫn lau lớp gel trên cổ và đi lại bình thường. Dựa vào kết quả siêu âm, bác sĩ có thể đánh giá tình trạng bệnh lý, đưa ra lời khuyên hoặc chỉ định cho người bệnh làm thêm một số xét nghiệm chuyên sâu khác. 

Khi siêu âm, bệnh nhân cần nằm ngửa để lộ phần cổ

Lưu ý rằng với trường hợp cổ ngắn, đầu dò thẳng thường được thay thế bằng đầu dò cong để tạo thuận lợi cho quá trình quan sát vùng chia đôi động mạch cảnh. 

4. Lưu ý trước và sau khi siêu âm 

Trước khi siêu âm Doppler mạch cảnh, mọi người vẫn có thể ăn uống bình thường. Để quá trình siêu âm diễn ra thuận lợi, bạn cần lưu ý: 

• Mặc trang phục thoải mái, tránh mặc áo cổ cao. 
• Tháo các phụ kiện, trang sức chế tác từ kim loại. 
• Giữ tinh thần thoải mái, không nên quá lo lắng. 
• Nằm đúng tư thế theo hướng dẫn của bác sĩ. 

Sau khi siêu âm xong, bạn nên chú ý lắng nghe tư vấn của bác sĩ. Nếu kết quả cho thấy nguy cơ đột quỵ ở mức cao, bác sĩ có thể đưa ra chỉ dẫn về việc điều chỉnh lối sống hoặc can thiệp điều trị trong trường hợp cần thiết. 

5. Cách chẩn đoán bổ sung khác 

Trong trường hợp kết quả siêu âm Doppler mạch cảnh không rõ ràng, bệnh nhân thường được yêu cầu thực hiện thêm một số chẩn đoán bổ sung như:

• Chụp cắt lớp vi tính mạch máu (CTA): Hình ảnh chi tiết mạch máu được tái tạo bằng tia X. Trước khi chụp, bệnh nhân cần phải tiêm thuốc cản quang vào tĩnh mạch nhằm giúp động mạch cảnh nổi rõ hơn. 
• Chụp mạch máu cộng hưởng từ (MRA): Là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh dựa vào từ trường và sóng vô tuyến để tái hiện hình ảnh mô mềm bên trong cơ thể. Chụp MRA còn cho phép bác sĩ quan sát chi tiết các mạch máu, từ đó đưa ra chẩn đoán chính xác. 

Ngoài siêu âm động mạch cảnh, bệnh nhân đôi khi còn được chỉ định chụp CTA

Có thể thấy rằng, kết quả siêu âm động mạch cảnh là căn cứ quan trọng để bác sĩ đánh giá nguy cơ đột quỵ. Ngoài ra, kết quả chẩn đoán hình ảnh này còn hỗ trợ chẩn đoán nhiều vấn đề về sức khỏe khác. Nếu có nhu cầu khám sức khỏe, Quý khách có thể liên hệ với Hệ thống Y tế MEDLATEC qua tổng đài 1900 56 56 56 để đặt lịch sớm và được tư vấn chi tiết hơn.