Tác dụng của nghệ đen với dạ dày: Hiểu đúng để dùng an toàn

1. Nghệ đen là gì, khác nghệ vàng như thế nào?

Nghệ đen còn có tên gọi khác là nga truật, là thân rễ của cây Curcuma zedoaria, thuộc họ Gừng (Zingiberaceae). Bộ phận dùng làm thuốc là thân rễ, tức phần củ nằm dưới đất. Khi cắt ngang, phần ruột thường có màu từ trắng ngà, vàng nhạt đến xám hoặc hơi tím, khác với màu vàng cam của nghệ vàng (Curcuma longa).

Nghệ đen và nghệ vàng đều thuộc chi Curcuma nên dễ bị nhầm lẫn, đặc biệt khi đã được sơ chế hoặc nghiền thành bột. Tuy nhiên, hai loài có sự khác biệt về thành phần hóa học. Ở nghệ đen, tinh dầu và các hợp chất thuộc nhóm terpen, đặc biệt là sesquiterpen, được nghiên cứu tương đối nhiều.

Trong khi đó, curcumin là một trong những curcuminoid được nghiên cứu nhiều ở nghệ vàng (Curcuma longa), đồng thời góp phần tạo màu vàng đặc trưng của thân rễ. Nghệ đen cũng có thể chứa các curcuminoid nhưng thành phần và hàm lượng không nhất thiết tương đương nghệ vàng. Vì vậy, không nên mặc nhiên áp dụng kết quả nghiên cứu về curcumin hoặc nghệ vàng cho nghệ đen nếu nghiên cứu đó không trực tiếp đánh giá Curcuma zedoaria. 

1. Bạn có thể nhận biết nghệ đen qua phần ruột củ có ánh tím hoặc xám xanh, khác với màu vàng cam của nghệ vàng. 

2. Tác dụng của nghệ đen với dạ dày: Y học cổ truyền và nghiên cứu nói gì?

2.1. Theo y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, nga truật có vị cay, đắng, tính ôn và quy vào kinh can. Vị thuốc này có công năng hành khí, phá huyết. "Hành khí" có thể hiểu đơn giản là giúp khí lưu thông, từ đó giảm cảm giác đầy trướng, đau bụng hoặc ăn uống khó tiêu. Nhờ vậy, nghệ đen thường được dùng khi người bệnh bị đau bụng, ăn không tiêu hoặc đầy hơi.

Trong thực hành y học cổ truyền, nga truật thường được phối hợp với các vị thuốc khác thay vì sử dụng đơn độc. Việc lựa chọn vị thuốc, cách phối hợp và liều dùng phụ thuộc vào thể bệnh và tình trạng cụ thể của từng người. Vì vậy, người bệnh không nên tự sử dụng nghệ đen để thay thế thuốc điều trị khi đang mắc các bệnh lý dạ dày đã được chẩn đoán. 

2.2. Những gì nghiên cứu hiện đại ghi nhận

Một số nghiên cứu tiền lâm sàng về Curcuma zedoaria cho thấy các dịch chiết hoặc thành phần từ thân rễ nghệ đen có thể biểu hiện nhiều hoạt tính sinh học như chống viêm, giảm đau, chống oxy hóa và kháng khuẩn. Một vài thử nghiệm trên chuột cũng bước đầu đánh giá khả năng bảo vệ niêm mạc và giảm tổn thương loét dạ dày của các chế phẩm từ nghệ đen. 

Phần lớn dữ liệu hiện có đến từ phòng thí nghiệm và động vật. Hiện chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người để xác định hiệu quả, liều an toàn hay thời gian dùng phù hợp cho bệnh dạ dày. Vì thế, tác dụng của nghệ đen với dạ dày, nếu có, nên được hiểu ở mức hỗ trợ triệu chứng nhẹ, không phải phương pháp điều trị bệnh.

2.3. Nghệ đen có chữa được viêm loét dạ dày không?

Hiện chưa có cơ sở để khẳng định nghệ đen chữa được viêm loét dạ dày. Bệnh có hai nguyên nhân thường gặp:

• Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori): Vi khuẩn này có thể gây viêm niêm mạc dạ dày và làm tăng nguy cơ hình thành loét. 
• Dùng kéo dài thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAID): Ví dụ như ibuprofen hoặc aspirin.

Điều trị cần dựa vào nguyên nhân. Nếu do H. pylori, bác sĩ thường chỉ định phác đồ phối hợp kháng sinh với thuốc giảm tiết axit. Nếu do thuốc, bác sĩ sẽ cân nhắc điều chỉnh loại thuốc đang dùng.

Vì vậy, tác dụng của nghệ đen với dạ dày không thể thay thế phác đồ điều trị. Việc tự dùng nghệ thay thuốc có thể khiến vết loét không được xử lý đúng, làm tăng nguy cơ chảy máu hoặc thủng dạ dày. Một số tài liệu y học cổ truyền còn lưu ý người viêm loét dạ dày nên thận trọng với nghệ đen, do vị thuốc này có tính phá huyết mạnh.

Nghệ đen không thể thay thế phác đồ điều trị loét dạ dày

4. Ai không nên tự ý dùng nghệ đen?

Những người không nên tự ý dùng nghệ đen bao gồm:

• Phụ nữ mang thai: Nên tránh tự sử dụng các chế phẩm nghệ đen trong thai kỳ. Nga truật được xếp vào nhóm vị thuốc cần thận trọng hoặc không dùng trong thai kỳ theo một số tài liệu y học cổ truyền. 
• Người có nguy cơ chảy máu hoặc đang có xuất huyết: Người đang bị xuất huyết, có rối loạn đông máu hoặc đang điều trị các bệnh lý làm tăng nguy cơ chảy máu nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng 
• Người dùng thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu: Bạn cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào từ nghệ.
• Người sắp phẫu thuật: Nên thông báo cho bác sĩ về tất cả thuốc, thực phẩm bổ sung và sản phẩm thảo dược đang sử dụng.
• Người viêm loét dạ dày đang tiến triển: Đặc biệt là người có tiền sử xuất huyết tiêu hóa.
• Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính: Bao gồm người có bệnh gan mật hoặc đang dùng nhiều loại thuốc.

5. Lưu ý khi muốn dùng nghệ đen hỗ trợ tiêu hóa

Mặc dù nghệ đen được sử dụng trong y học cổ truyền với mục đích hỗ trợ tiêu hóa, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để xác định hiệu quả và liều dùng an toàn của dược liệu này đối với các triệu chứng như đầy hơi, khó tiêu hoặc đau bụng. Vì vậy, bạn không nên tự ý sử dụng nghệ đen để điều trị các vấn đề về tiêu hóa. Nếu muốn dùng, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền, đặc biệt khi đang mắc bệnh hoặc sử dụng thuốc điều trị. 

Khi lựa chọn dược liệu hoặc sản phẩm từ nghệ đen, bạn nên ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc, xuất xứ và thành phần rõ ràng. Các sản phẩm như viên nghệ đen mật ong có thể chứa thêm nhiều nguyên liệu khác nhau, do đó cần đọc kỹ nhãn sản phẩm để kiểm tra thành phần, hàm lượng và hướng dẫn sử dụng. Không nên tự ý phối hợp nhiều loại thảo dược hoặc ngừng thuốc bác sĩ kê đơn để chuyển sang sử dụng nghệ đen. 

Bên cạnh đó, duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh cũng góp phần bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa. Bạn nên ăn uống đúng bữa, hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá và tránh tự ý sử dụng thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAID) kéo dài. Nếu thường xuyên bị đau bụng, đầy hơi, khó tiêu hoặc có dấu hiệu bất thường như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, cần đi khám để được xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp. 

Người dùng nên chọn dược liệu có nguồn gốc rõ ràng và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng

6. Khi nào người bị đau dạ dày cần đi khám?

Bạn nên đi khám nếu đau vùng thượng vị hoặc các triệu chứng tiêu hóa kéo dài, tái diễn nhiều lần, ảnh hưởng đến ăn uống và sinh hoạt. Một số triệu chứng có thể gặp gồm:

• Đau hoặc nóng rát vùng thượng vị;
• Ợ nóng, đầy bụng, khó tiêu;
• Chán ăn;
• Sụt cân không chủ ý.

Cần đến cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như:

• Đi ngoài phân đen: Phân có màu đen, đặc quánh hoặc dính như hắc ín, có thể là dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa.
• Đau bụng dữ dội: Đau xuất hiện đột ngột, mức độ tăng nhanh hoặc kèm theo các triệu chứng bất thường khác.
• Nôn ra máu: Chất nôn có thể chứa máu đỏ tươi hoặc có màu nâu sẫm, dạng giống bã cà phê.

Tùy triệu chứng và tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định nội soi dạ dày, xét nghiệm H. pylori hoặc các xét nghiệm cần thiết khác để xác định nguyên nhân. Việc chẩn đoán đúng nguyên nhân giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và giảm nguy cơ tái phát.

Bạn nên đi khám sớm nếu đau dạ dày kéo dài hoặc đi ngoài phân đen. 

Tác dụng của nghệ đen với dạ dày hiện chủ yếu dựa trên kinh nghiệm của y học cổ truyền và một số nghiên cứu tiền lâm sàng. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định nghệ đen có hiệu quả điều trị các triệu chứng tiêu hóa hoặc viêm loét dạ dày ở người.

Nếu tình trạng đau dạ dày kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm dấu hiệu bất thường, bạn nên đi khám để được xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp, thay vì tự ý sử dụng dược liệu tại nhà. 

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại MEDLATEC, người bệnh có thể khám chuyên khoa Tiêu hóa, thực hiện nội soi dạ dày và các xét nghiệm cần thiết để bác sĩ xác định nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp. Nếu cần tư vấn hoặc đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.