Tay chân miệng ở lưỡi: Dấu hiệu nhận biết sớm và giải pháp chăm sóc an toàn cho trẻ

1. Dấu hiệu nhận biết bệnh tay chân miệng ở lưỡi qua từng giai đoạn

Biểu hiện tay chân miệng ở lưỡi thường xuất hiện sớm trong giai đoạn phát bệnh, khiến niêm mạc miệng của trẻ bị tổn thương. Việc nhận biết chính xác các biểu hiện qua từng giai đoạn giúp cha mẹ không bị nhầm lẫn với các bệnh lý nhiệt miệng hay viêm họng thông thường:

Giai đoạn ủ bệnh (Khoảng 3 - 7 ngày)

Trẻ đã nhiễm vi rút nhưng chưa xuất hiện bất kỳ tổn thương rõ rệt nào trên bề mặt lưỡi hay cơ thể. Trẻ vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường nhưng đã có khả năng lây truyền vi rút cho người khác qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc.

Giai đoạn khởi phát (1 - 2 ngày)

Trẻ bắt đầu xuất hiện các triệu chứng toàn thân trước khi xuất hiện vết loét:

• Sốt nhẹ hoặc sốt cao đột ngột (từ 38 - 39 độ C).
• Trẻ có cảm giác mệt mỏi, lừ đừ, quấy khóc, chảy nhiều nước dãi hơn bình thường.
• Cảm giác đau rát vùng họng làm trẻ ngại nuốt, biếng ăn hoặc từ chối tu ti.

Giai đoạn toàn phát (3 - 10 ngày)

Đây là thời điểm tổn thương niêm mạc lưỡi và khoang miệng bùng phát rõ rệt nhất:

• Mụn nước và vết loét: Bề mặt lưỡi, rìa lưỡi và cuống lưỡi xuất hiện các nốt đỏ nhỏ kích thước từ 2 - 3mm. Nhanh chóng sau đó, các nốt này phát triển thành mụn nước màu xám nhạt có viền đỏ bao quanh.
• Sự vỡ ra của mụn nước: Do môi trường khoang miệng luôn ẩm ướt và chịu lực co bóp khi trẻ nuốt, các mụn nước trên lưỡi rất dễ vỡ, tạo thành các vết loét nông, hình tròn hoặc bầu dục.
• Mức độ đau rát tăng cao: Vết loét khiến trẻ vô cùng đau đớn khi thức ăn, nước uống hoặc thậm chí là nước bọt tiếp xúc vào.
• Xuất hiện tổn thương kèm theo: Ngoài lưỡi, tổn thương còn lan sang niêm mạc má, lợi, vòm họng cùng các nốt ban đỏ, mụn nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông và đầu gối.

Tay chân miệng ở lưỡi

Giai đoạn phục hồi (Sau 7 - 10 ngày)

Nếu không gặp biến chứng nguy hiểm, các vết loét trên lưỡi sẽ tự khô lại, lành dần và không để lại sẹo. Trẻ bắt đầu hết sốt, giảm chảy dãi và phục hồi lại cảm giác thèm ăn.

2. Nguyên nhân gây ra tình trạng tay chân miệng ở lưỡi ở trẻ nhỏ

Hiểu rõ căn nguyên gây ra tay chân miệng ở lưỡi giúp phụ huynh chủ động trong việc phòng ngừa và kiểm soát sự lây lan của bệnh. Tình trạng này xuất phát trực tiếp từ các chủng vi rút thuộc nhóm Enterovirus (vi rút đường ruột):

Vi rút Coxsackievirus A16

Đây là tác nhân phổ biến nhất gây ra các đợt bùng phát bệnh nhẹ. Trẻ nhiễm chủng vi rút này thường có tổn thương niêm mạc lưỡi và phát ban ở mức độ vừa phải, bệnh tự thuyên giảm sau 7 - 10 ngày điều trị hỗ trợ và ít khi để lại biến chứng nặng.

Vi rút Enterovirus 71 (EV71)

Đây là chủng vi rút nguy hiểm nhất. Dù cũng gây ra các vết loét ở lưỡi và mụn nước ngoài da tương tự như Coxsackievirus A16, EV71 lại có độc tính rất cao, dễ xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương và hệ tuần hoàn gây ra các biến chứng cấp tính nguy hiểm đến tính mạng.

Virus gây bệnh tay chân miệng

3. Con đường lây nhiễm bệnh chân tay miệng

Vi rút gây bệnh tồn tại trong nước bọt, dịch tiết từ vết loét vỡ trên lưỡi, dịch mũi họng và phân của trẻ nhiễm bệnh. Bệnh lây lan rất nhanh thông qua các con đường:

• Tiếp xúc trực tiếp với giọt bắn khi trẻ bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện.
• Trẻ ngậm đồ chơi, chạm vào các bề mặt bị dính dịch tiết chứa vi rút rồi đưa tay lên miệng.
• Chăm sóc, thay tã cho trẻ bệnh nhưng không rửa sạch tay bằng xà phòng sát khuẩn.

4. Hướng dẫn chăm sóc và điều trị tay chân miệng ở lưỡi tại nhà

Tay chân miệng do vi rút gây ra nên chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Chăm sóc tại nhà chủ yếu tập trung vào giảm đau, hạ sốt, vệ sinh miệng và đảm bảo dinh dưỡng, cụ thể:

• Khi trẻ sốt từ 38,5°C hoặc đau nhiều, có thể dùng Paracetamol theo đúng liều bác sĩ hướng dẫn; không dùng Aspirin cho trẻ. Có thể hỏi ý kiến bác sĩ về sản phẩm hỗ trợ giảm đau miệng phù hợp với trẻ.
• Vệ sinh khoang miệng nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý 0,9%; với trẻ chưa biết súc miệng, dùng gạc mềm lau nhẹ. Không cạy, chà xát hoặc tác động vào các vết loét, mụn nước.
• Cho trẻ ăn thức ăn mềm, lỏng, nguội hoặc ấm nhẹ; chia thành nhiều bữa nhỏ và tránh thực phẩm cay, chua, mặn, nóng hoặc cứng gây kích ứng vết loét.
• Khuyến khích trẻ uống đủ nước; có thể bổ sung dung dịch Oresol khi cần để bù nước và điện giải theo hướng dẫn phù hợp.

Cha mẹ cần cho trẻ ăn thức ăn mềm, lỏng, ấm để tránh tổn thương vết loét

5. Cảnh báo các dấu hiệu biến chứng nguy hiểm cần đưa trẻ đi cấp cứu

Phần lớn trường hợp tay chân miệng diễn tiến lành tính, nhưng phụ huynh cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như:

• Sốt cao trên 39°C kéo dài, khó hạ.
• Giật mình chới với, đặc biệt khi ngủ hoặc xảy ra nhiều lần.
• Run chi, yếu tay chân, đi đứng loạng choạng, co giật.
• Trẻ ngủ gà, lơ mơ, quấy khóc bất thường hoặc kích thích.
• Thở nhanh, khó thở, thở không đều, khò khè hoặc rút lõm lồng ngực.
• Mạch nhanh bất thường, da tái, nổi vân tím, vã mồ hôi lạnh hoặc tay chân lạnh.

6. Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm tay chân miệng ở lưỡi

Để hạn chế lây nhiễm tay chân miệng trong gia đình và trường học, phụ huynh nên:

• Rửa tay bằng xà phòng thường xuyên, nhất là trước khi ăn, chế biến thức ăn, sau khi đi vệ sinh và thay tã.
• Ăn chín, uống chín; vệ sinh, khử khuẩn đồ chơi, tay nắm cửa, mặt bàn và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc.
• Không dùng chung cốc, thìa, khăn mặt, bàn chải và đồ dùng cá nhân.
• Khi trẻ mắc bệnh, cho trẻ nghỉ học và hạn chế tiếp xúc với trẻ khác theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
• Theo dõi tình hình dịch bệnh và thực hiện các biện pháp phòng bệnh theo khuyến cáo của ngành y tế.

Hiểu rõ bản chất và theo dõi chặt chẽ diễn tiến của tình trạng tay chân miệng ở lưỡi sẽ giúp bố mẹ luôn chủ động, chăm sóc bé đúng cách và kịp thời xử lý mọi tình huống. 

Khi trẻ có biểu hiện tay chân miệng ở lưỡi hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, cha mẹ nên cho trẻ thăm khám sớm để được đánh giá và hướng dẫn chăm sóc phù hợp. Hệ thống Y tế MEDLATEC sẵn sàng đồng hành cùng phụ huynh với đội ngũ chuyên gia, bác sĩ chuyên khoa. Quý khách hàng liên hệ 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.