Viêm âm hộ là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và khi nào cần đi khám

1. Viêm âm hộ là gì?

Viêm âm hộ (vulvitis) là tình trạng viêm, kích ứng hoặc nhiễm trùng ở âm hộ, gây ra các triệu chứng như ngứa, đỏ, sưng, nóng rát, đau hoặc khó chịu vùng âm hộ. Do luôn ấm và ẩm, vùng da này rất dễ bị kích ứng và nhiễm khuẩn. Vùng âm hộ có thể dễ bị kích ứng bởi độ ẩm, ma sát, mồ hôi hoặc các sản phẩm tiếp xúc trực tiếp hoặc có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm kích ứng hoặc dị ứng, nhiễm nấm, vi khuẩn, virus, chấn thương hoặc một số bệnh lý da.

Viêm âm hộ không đồng nghĩa với bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI).

Viêm âm hộ gây ngứa rát, sưng đỏ vùng kín, khiến nhiều chị em khó chịu trong sinh hoạt hàng ngày. 

2. Viêm âm hộ khác viêm âm đạo như thế nào?

Viêm âm hộ và viêm âm đạo là hai tình trạng khác nhau về vị trí tổn thương nhưng có thể gây các triệu chứng tương tự như ngứa, rát hoặc khó chịu vùng kín. Hai tình trạng này cũng có thể xảy ra cùng lúc, khi đó được gọi là viêm âm hộ – âm đạo. Bảng dưới đây tóm tắt những điểm khác biệt chính để bạn dễ hình dung:

Nhìn chung, viêm âm hộ chủ yếu ảnh hưởng đến vùng sinh dục ngoài, trong khi viêm âm đạo chủ yếu ảnh hưởng đến niêm mạc âm đạo. Tuy nhiên, triệu chứng không phải lúc nào cũng khu trú rõ ràng. Chẳng hạn, viêm âm đạo do nấm Candida có thể gây ngứa và đỏ rõ ở cả vùng âm hộ.

Vì vậy, không nên tự xác định nguyên nhân chỉ dựa vào vị trí ngứa hoặc đặc điểm khí hư. người bệnh nên được bác sĩ thăm khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. 

3. Dấu hiệu nhận biết viêm âm hộ

Triệu chứng viêm âm hộ ở mỗi người cũng khác nhau, tùy vào nguyên nhân và cơ địa. Những dấu hiệu thường gặp gồm:

• Ngứa âm hộ, có thể từ nhẹ đến dữ dội, gây khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. 
• Môi lớn, môi bé và vùng da xung quanh đỏ, sưng, nóng rát.
• Châm chích khi đi tiểu do nước tiểu tiếp xúc với vùng da, hoặc đau khi quan hệ tình dục.
• Thay đổi trên da âm hộ: Tùy nguyên nhân, vùng da có thể khô, bong vảy, nứt hoặc trở nên nhạy cảm hơn. Nếu tình trạng viêm hoặc bệnh lý da kéo dài, da có thể dày lên hoặc thay đổi màu sắc. 

4. Nguyên nhân gây viêm âm hộ

Nguyên nhân gây viêm âm hộ khá đa dạng và có thể chia thành ba nhóm chính dưới đây:

4.1. Kích ứng và dị ứng

Vùng âm hộ có thể bị kích ứng hoặc dị ứng tiếp xúc khi tiếp xúc với một số sản phẩm hoặc tác nhân bên ngoài. Những yếu tố thường gặp gồm: xà phòng, sữa tắm, dung dịch vệ sinh có hương liệu, giấy vệ sinh có màu hoặc mùi thơm, băng vệ sinh, bột giặt, nước xả vải, chất diệt tinh trùng. Đáng chú ý, việc vệ sinh vùng kín quá thường xuyên, chà xát mạnh hoặc sử dụng xà phòng để rửa trực tiếp âm hộ có thể làm tổn thương hàng rào bảo vệ tự nhiên của da, từ đó gây khô, kích ứng và làm triệu chứng ngứa rát kéo dài hơn. 

Xà phòng, sữa tắm hay dung dịch vệ sinh có hương liệu có thể gây kích ứng da âm hộ. 

Bên cạnh đó, các yếu tố cơ học và môi trường cũng có thể góp phần gây kích ứng hoặc làm triệu chứng viêm âm hộ nặng hơn. Một số yếu tố thường gặp gồm mặc quần lót quá chật hoặc ít thoáng khí, mặc quần bó sát trong thời gian dài, mặc đồ bơi ướt lâu hoặc để vùng kín duy trì tình trạng nóng ẩm. Ngoài ra, các hoạt động tạo ma sát lặp đi lặp lại như đạp xe hoặc cưỡi ngựa cũng có thể gây kích ứng và tổn thương vùng âm hộ. 

4.2. Nhiễm trùng

Một số trường hợp viêm âm hộ liên quan đến nhiễm nấm, vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc virus. Các nguyên nhân có thể gặp gồm: Nấm Candida, vi khuẩn, trùng roi Trichomonas, virus herpes sinh dục, ký sinh trùng như ghẻ hoặc rận mu. Trong đó, nhiễm Candida là một nguyên nhân thường gặp gây triệu chứng ngứa, đỏ và kích ứng vùng âm hộ, đồng thời có thể đi kèm viêm âm đạo.

4.3. Thay đổi nội tiết và bệnh lý khác

Thay đổi nội tiết, đặc biệt là tình trạng suy giảm estrogen, có thể làm thay đổi cấu trúc và chức năng của mô vùng sinh dục. Sau mãn kinh hoặc trong thời kỳ cho con bú, nồng độ estrogen có thể giảm, khiến vùng âm hộ – âm đạo dễ bị khô, mỏng, nhạy cảm và dễ kích ứng hơn. Những thay đổi này có thể gây ngứa, nóng rát hoặc đau khi quan hệ và đôi khi được gọi chung là hội chứng sinh dục – tiết niệu do mãn kinh (GSM). Ngoài ra, các bệnh da như viêm da tiếp xúc, chàm, vảy nến, lichen; tình trạng tiểu không tự chủ khiến da tiếp xúc nước tiểu kéo dài; hoặc bệnh đái tháo đường cũng làm tăng nguy cơ viêm âm hộ.

5. Ai dễ bị viêm âm hộ?

Viêm âm hộ có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng một số nhóm có nguy cơ bị kích ứng hoặc mắc các bệnh lý gây viêm vùng âm hộ cao hơn, trong đó có bé gái chưa dậy thì và phụ nữ sau mãn kinh. Ở trẻ trước dậy thì và phụ nữ sau mãn kinh, nồng độ estrogen thấp hơn có thể khiến mô vùng âm hộ – âm đạo mỏng và nhạy cảm hơn. Ngoài ra, người mắc đái tháo đường, thường xuyên sử dụng sản phẩm có hương liệu cho vùng kín hoặc phải dùng tã, bỉm và miếng lót thấm tiểu trong thời gian dài cũng có thể dễ bị kích ứng hoặc một số nhiễm trùng vùng sinh dục.

Với bé gái, cha mẹ nên để ý nếu con hay gãi vùng kín, than ngứa hoặc đau rát, khó chịu khi đi tiểu hoặc có vết ố trên quần lót. Nguyên nhân có thể là vệ sinh chưa đúng, lau rửa không đúng cách, xà phòng hoặc sản phẩm tắm rửa gây kích ứng. 

6. Viêm âm hộ có tự khỏi không? Có nguy hiểm không?

Câu trả lời phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Nếu viêm do kích ứng nhẹ, triệu chứng thường cải thiện sau khi ngừng tiếp xúc với sản phẩm gây kích ứng và giữ vùng kín khô thoáng. Ngược lại, viêm do nấm, vi khuẩn, trùng roi hay virus cần được xác định tác nhân và điều trị bằng thuốc phù hợp.

Về mức độ nguy hiểm, viêm âm hộ hiếm khi đe dọa tính mạng nhưng gây khó chịu kéo dài, ảnh hưởng giấc ngủ, sinh hoạt hàng ngày và đời sống tình dục. Nếu để lâu, việc gãi nhiều có thể gây trầy xước, nhiễm khuẩn thứ phát hoặc che lấp dấu hiệu của một bệnh phụ khoa khác cần được phát hiện sớm.

Lưu ý: không tự ý mua và sử dụng thuốc đặt, thuốc bôi chứa kháng sinh, kháng nấm hoặc corticoid khi chưa rõ nguyên nhân. Dùng sai thuốc, sai liều có thể khiến bệnh kéo dài, tái phát và làm việc chẩn đoán sau đó khó khăn hơn.

7. Khi nào cần đi khám?

Chị em hãy chủ động đến cơ sở y tế chuyên khoa phụ sản nếu gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Ngứa, rát hoặc đau vùng âm hộ kéo dài, tái phát hoặc không cải thiện dù đã loại bỏ các sản phẩm có khả năng gây kích ứng và chăm sóc vùng kín phù hợp.
• Xuất hiện mụn nước, vết loét nứt da, sưng đau nhiều hoặc tổn thương bất thường ở vùng âm hộ.
• Khí hư bất thường, có mùi hôi, tiểu buốt hoặc đau khi quan hệ.
• Có mảng da trắng, dày hoặc thay đổi màu da âm hộ kéo dài.
• Triệu chứng tái phát nhiều lần, đang mang thai, mắc đái tháo đường hoặc gặp ở bé gái.

Chị em nên đi khám phụ khoa khi ngứa rát kéo dài trên một tuần hoặc tái phát nhiều lần. 

8. Chẩn đoán và điều trị viêm âm hộ

Để xác định nguyên nhân, bác sĩ sẽ hỏi về triệu chứng, thời gian xuất hiện, các sản phẩm đang sử dụng và tiền sử bệnh, sau đó khám trực tiếp vùng âm hộ. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm dịch âm đạo, xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm máu, xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Khi đã có kết quả, phác đồ điều trị sẽ được xây dựng dựa trên nguyên nhân cụ thể:

• Do kích ứng, dị ứng: ngừng sản phẩm nghi ngờ, giữ vùng kín sạch và khô; bác sĩ có thể kê kem corticoid nhẹ để giảm viêm, ngứa.
• Do nấm: dùng thuốc kháng nấm dạng bôi, đặt hoặc uống theo chỉ định.
• Do vi khuẩn, trùng roi: dùng kháng sinh phù hợp với tác nhân gây bệnh.
• Do herpes: dùng thuốc kháng virus.
• Do thiếu estrogen sau mãn kinh: bác sĩ có thể cân nhắc liệu pháp estrogen tại chỗ hoặc các phương pháp phù hợp khác.

Trong thời gian điều trị, ngâm vùng kín trong nước ấm sạch (không pha xà phòng) có thể giúp dịu ngứa tạm thời. Tuy nhiên, biện pháp này chỉ hỗ trợ giảm triệu chứng, không thay thế cho việc điều trị đúng nguyên nhân.

9. Cách chăm sóc và phòng ngừa viêm âm hộ

Vì phần lớn trường hợp viêm âm hộ liên quan đến kích ứng, việc điều chỉnh thói quen chăm sóc hằng ngày đóng vai trò rất quan trọng trong phòng ngừa và hạn chế tái phát. Bạn có thể áp dụng những nguyên tắc sau:

• Vệ sinh vùng kín bằng nước sạch, nhẹ nhàng; hạn chế xà phòng, sữa tắm và không rửa quá nhiều lần mỗi ngày.
• Không thụt rửa sâu âm đạo; tránh sản phẩm có hương liệu như xịt thơm, giấy vệ sinh có mùi.
• Lau từ trước ra sau sau khi đi vệ sinh và thấm khô nhẹ nhàng.
• Mặc quần lót cotton thoáng khí, thay đồ bơi hoặc quần áo ướt mồ hôi sớm.
• Thay băng vệ sinh thường xuyên trong kỳ kinh và quan hệ tình dục an toàn.
• Kiểm soát tốt đường huyết nếu mắc đái tháo đường; hướng dẫn bé gái vệ sinh đúng cách từ sớm.

Vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước sạch và mặc quần lót cotton giúp phòng ngừa viêm âm hộ. 

Viêm âm hộ là tình trạng phổ biến ở nữ giới và phần lớn có thể cải thiện nếu được xác định đúng nguyên nhân, chăm sóc đúng cách. Khi triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc kèm dấu hiệu bất thường, chị em nên đi thăm khám.

Nếu bạn đang gặp tình trạng ngứa rát, sưng đỏ vùng kín và cần được tư vấn, có thể liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 để đặt lịch khám phụ khoa và xét nghiệm tại MEDLATEC.