Desoximetasone

Desoximetasone được chỉ định để làm giảm các biểu hiện viêm và ngứa của những bệnh da đáp ứng với corticosteroid. Cụ thể, các dạng bào chế của hoạt chất này được sử dụng cho:

• Các bệnh da viêm, ngứa đáp ứng với corticosteroid nói chung (corticosteroid-responsive dermatoses)
• Viêm da dị ứng tiếp xúc (allergic contact dermatitis)
• Chàm, viêm da cơ địa (dermatitis, eczematous)
• Vảy nến mảng (plaque psoriasis) – riêng dạng xịt 0,25% được chỉ định cho người từ 18 tuổi trở lên

Thuốc không có tác dụng điều trị nhiễm nấm hay nhiễm khuẩn da, do đó không nên tự ý dùng Desoximetasone khi chưa xác định rõ nguyên nhân gây tổn thương da. Việc sử dụng cần có chỉ định và theo dõi của bác sĩ.

Liều cho người lớn

Với các dạng kem, mỡ và gel, liều thông thường là thoa một lớp mỏng Desoximetasone lên vùng da bị tổn thương, ngày 2 lần, xoa nhẹ cho thuốc thấm vào da. Với dạng xịt 0,25%, cách dùng tương tự: xịt một lớp mỏng lên vùng da tổn thương, ngày 2 lần; thời gian điều trị bằng dạng xịt không nên kéo dài quá 4 tuần, và không xịt thuốc lên vùng da đã bị teo mỏng từ trước.

Liều cho trẻ em

Trẻ em có nguy cơ hấp thu thuốc qua da nhiều hơn người lớn do tỷ lệ diện tích da trên cân nặng lớn hơn, vì vậy việc dùng Desoximetasone cho trẻ cần hạn chế ở mức tối thiểu cần thiết để đạt hiệu quả điều trị và phải có chỉ định của bác sĩ. Nhà sản xuất khuyến cáo không dùng dạng xịt 0,25% cho người dưới 18 tuổi.

Cách dùng chi tiết

• Rửa tay sạch trước khi thoa thuốc
• Vệ sinh và lau khô vùng da cần điều trị trước khi bôi Desoximetasone
• Chỉ thoa một lớp mỏng, không thoa quá dày hoặc bôi lên diện tích da quá rộng
• Không băng kín (occlusive dressing) vùng da đã bôi thuốc trừ khi có chỉ định riêng của bác sĩ, vì băng kín làm tăng đáng kể khả năng hấp thu thuốc qua da
• Tránh để thuốc tiếp xúc với mắt, mũi, miệng; nếu dính vào các vị trí này cần rửa ngay bằng nhiều nước sạch
• Không dùng mỹ phẩm hoặc sản phẩm chăm sóc da khác lên vùng da đang điều trị
• Nên ngừng thuốc khi tổn thương da đã được kiểm soát; nếu sau khoảng 4 tuần điều trị mà không thấy cải thiện, cần liên hệ lại với bác sĩ

Quên liều và quá liều

Các tài liệu kê toa hiện có không nêu hướng dẫn xử trí cụ thể cho trường hợp quên một lần bôi thuốc; người dùng nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ nếu quên liều nhiều lần liên tiếp, thay vì tự ý bôi bù liều gấp đôi.

Về quá liều, do Desoximetasone có thể được hấp thu qua da với lượng đủ để gây tác dụng toàn thân, việc bôi quá nhiều hoặc quá thường xuyên có thể dẫn đến các biểu hiện như da mỏng đi, dễ bầm tím và ức chế chức năng tuyến thượng thận (giảm khả năng đáp ứng của cơ thể trước stress). Khi nghi ngờ dùng quá liều hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường toàn thân, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.

• Người có tiền sử quá mẫn (dị ứng) với Desoximetasone hoặc bất kỳ thành phần nào khác có trong chế phẩm
• Người có tiền sử dị ứng với các corticosteroid bôi ngoài da khác (do có thể dị ứng chéo)
• Không dùng dạng xịt 0,25% lên vùng da đã có dấu hiệu teo da (atrophy) từ trước
• Không dùng thuốc cho mục đích khác ngoài chỉ định đã được kê, không tự ý dùng cho các tổn thương da chưa được bác sĩ chẩn đoán
• Thuốc chỉ dùng ngoài da; không dùng theo đường uống, nhỏ mắt hay đặt âm đạo

Tác dụng phụ thường gặp

• Khô da, kích ứng, ngứa tại vị trí bôi thuốc (ghi nhận với tỷ lệ khoảng 1–10%)
• Cảm giác nóng rát, châm chích tại chỗ bôi

Tác dụng phụ ít gặp hơn

• Viêm nang lông, mọc lông bất thường, nổi mụn dạng trứng cá
• Giảm sắc tố da, viêm da quanh miệng, viêm da tiếp xúc dị ứng
• Da bị trợt loét, nhiễm trùng thứ phát, teo da, rạn da, hiện tượng giãn mạch nhỏ dưới da
• Da đổi màu đỏ tía, nổi vệt (striae), viêm tuyến mồ hôi (miliaria)

Tác dụng phụ hiếm gặp hoặc chưa xác định rõ tần suất

• Ức chế trục dưới đồi – tuyến yên – thượng thận (HPA), hội chứng Cushing do hấp thu toàn thân
• Tăng đường huyết, bộc lộ tình trạng đái tháo đường tiềm ẩn
• Ở trẻ em: tăng áp lực nội sọ với biểu hiện thóp phồng, đau đầu, phù gai thị hai bên
• Thay đổi thị lực, nhìn mờ, đau mắt, trong một số báo cáo hiếm có ghi nhận mất thị lực; nếu gặp các dấu hiệu về mắt, cần khám chuyên khoa mắt

Khi gặp bất kỳ dấu hiệu bất thường nào kể trên, đặc biệt là các phản ứng tại vùng bôi thuốc kéo dài, cần ngừng thuốc và tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.

Phụ nữ mang thai

Desoximetasone được xếp vào nhóm nguy cơ thai kỳ loại C. Trong các nghiên cứu trên động vật, hoạt chất này cho thấy khả năng gây quái thai và độc cho phôi khi dùng ở liều cao hơn nhiều lần liều bôi ngoài da thông thường ở người. Hiện chưa có đủ nghiên cứu đối chứng tốt trên phụ nữ mang thai, vì vậy chỉ nên dùng khi lợi ích điều trị vượt trội nguy cơ với thai nhi, tránh bôi diện rộng, liều cao hoặc kéo dài trong thai kỳ.

Phụ nữ cho con bú

Chưa rõ việc bôi corticosteroid ngoài da có dẫn đến hấp thu đủ lượng để xuất hiện trong sữa mẹ hay không. Do một số corticosteroid dùng toàn thân được biết có bài tiết qua sữa, cần thận trọng khi dùng Desoximetasone ở phụ nữ đang cho con bú, đặc biệt nếu bôi diện rộng hoặc gần vùng ngực.

Trẻ em

Trẻ em dễ bị ức chế trục HPA và hội chứng Cushing hơn người lớn do tỷ lệ diện tích da trên cân nặng cao hơn. Việc dùng thuốc lâu dài có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng và phát triển của trẻ, do đó chỉ nên dùng ở mức tối thiểu cần thiết và trong thời gian ngắn nhất có thể dưới sự giám sát y tế.

Người có bệnh gan, nhiễm trùng da đi kèm

Suy giảm chức năng gan là một yếu tố làm tăng nguy cơ ức chế trục HPA khi dùng corticosteroid bôi ngoài da. Nếu vùng da điều trị có nhiễm trùng kèm theo, cần phối hợp thuốc kháng khuẩn phù hợp; nếu nhiễm trùng không cải thiện, nên ngừng Desoximetasone cho đến khi tình trạng nhiễm trùng được kiểm soát.

Lưu ý chung khác

• Không dùng đồng thời nhiều sản phẩm có chứa corticosteroid mà không hỏi ý kiến bác sĩ, vì có thể làm tăng tổng lượng corticosteroid hấp thu vào cơ thể
• Tránh dùng tã hoặc quần lót bằng nhựa bó sát tại vùng bôi thuốc ở trẻ nhỏ, vì có thể làm tăng hấp thu thuốc tương tự như băng kín
• Không tự ý ngừng thuốc đột ngột nếu đang dùng dài ngày mà chưa hỏi ý kiến bác sĩ

Do Desoximetasone là thuốc bôi ngoài da với mức hấp thu toàn thân thấp trong điều kiện sử dụng thông thường, các tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng rõ rệt không nhiều như với corticosteroid đường toàn thân. Tuy nhiên, khi lượng thuốc được hấp thu qua da tăng lên (do bôi diện rộng, băng kín, da tổn thương...), hoạt chất này có thể biểu hiện các tương tác tương tự nhóm glucocorticoid nói chung.

Vì danh mục tương tác đầy đủ của Desoximetasone khá dài và chủ yếu mang tính lý thuyết (áp dụng khi corticosteroid được hấp thu với lượng đáng kể), người bệnh nên thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng trước khi bắt đầu điều trị với Desoximetasone, đặc biệt khi dùng diện rộng hoặc kéo dài.

Desoximetasone nên được bảo quản ở nhiệt độ phòng khoảng 25°C, có thể dao động trong khoảng 15–30°C trong quá trình vận chuyển; tránh để thuốc ở nơi ẩm, nóng hoặc có ánh nắng trực tiếp chiếu vào, và để xa tầm tay trẻ em cũng như vật nuôi trong nhà. Không dùng thuốc đã quá hạn sử dụng ghi trên bao bì.

Trên thị trường quốc tế (chủ yếu là Mỹ), giá tham khảo cho một tuýp kem Desoximetasone 0,25% loại 15g dao động khoảng 15 USD, loại 60g khoảng 26–33 USD, loại 100g khoảng 57–77 USD; dạng xịt 0,25% chai 100ml có giá tham khảo khoảng 52 USD. Desoximetasone hiện không phải là hoạt chất phổ biến tại hệ thống nhà thuốc bán lẻ ở Việt Nam, nên người bệnh cần hỏi trực tiếp nhà thuốc hoặc bác sĩ điều trị về khả năng cung ứng và giá bán cụ thể tại thời điểm mua thuốc.

Desoximetasone có dùng được cho trẻ em không?

Có thể dùng Desoximetasone cho trẻ em trong một số chỉ định, tuy nhiên trẻ em được ghi nhận dễ bị ức chế trục dưới đồi – tuyến yên – thượng thận và hội chứng Cushing hơn người lớn do tỷ lệ diện tích da trên cân nặng lớn hơn. Vì vậy, thuốc chỉ nên dùng ở mức tối thiểu cần thiết, trong thời gian ngắn nhất có thể và dưới sự chỉ định, theo dõi của bác sĩ. Dạng xịt 0,25% không được khuyến cáo dùng cho người dưới 18 tuổi.

Có thể bôi Desoximetasone lên mặt được không?

Đối với dạng xịt 0,25%, nhà sản xuất khuyến cáo tránh dùng ở vùng mặt, nách, bẹn trừ khi có chỉ định riêng của bác sĩ. Ngay cả với các dạng kem, mỡ, gel, các vùng da mỏng như mặt hoặc nếp gấp da (giữa các ngón tay...) cũng được ghi nhận là vị trí dễ xảy ra tác dụng phụ teo da, mỏng da hơn các vùng da khác. Do đó, việc bôi Desoximetasone lên mặt cần có chỉ định cụ thể và theo dõi sát của bác sĩ da liễu.

Nên dùng Desoximetasone trong bao lâu là phù hợp?

Theo khuyến cáo chung đối với các corticosteroid bôi ngoài da có hoạt lực mạnh như Desoximetasone, thời gian điều trị nên được giới hạn trong khoảng 2 tuần liên tục; sau đó cần đánh giá lại hoặc tạm ngừng để tránh ức chế trục HPA. Nếu sau khoảng 4 tuần sử dụng mà tổn thương da không cải thiện, người bệnh nên quay lại gặp bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh phác đồ thay vì tự ý kéo dài thời gian dùng thuốc.

Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú có dùng được Desoximetasone không?

Desoximetasone thuộc nhóm nguy cơ thai kỳ loại C; các nghiên cứu trên động vật cho thấy nguy cơ gây quái thai ở liều cao, trong khi dữ liệu trên người còn hạn chế. Vì vậy, thuốc chỉ nên dùng trong thai kỳ khi lợi ích điều trị được đánh giá là vượt trội so với nguy cơ, và cần tránh bôi diện rộng, liều cao, kéo dài. Với phụ nữ cho con bú, do chưa rõ liệu thuốc có được hấp thu vào sữa mẹ với lượng đáng kể hay không, nên cần thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.