Hydromorphone

Hydromorphone được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Giảm đau trung bình đến nặng ở người bệnh cần dùng thuốc giảm đau nhóm opioid, khi các lựa chọn thay thế không dung nạp hoặc không đủ hiệu quả.
• Kiểm soát đau liên tục 24/24 giờ đối với dạng phóng thích kéo dài, dành cho bệnh nhân đã dung nạp opioid, không dùng theo kiểu "khi cần".
• Hỗ trợ giảm đau sau phẫu thuật.
• Giảm đau trong bệnh lý ung thư và chăm sóc giảm nhẹ.
• Một số trường hợp được dùng như thuốc hỗ trợ gây mê hoặc giảm ho dai dẳng, tuy đây không phải chỉ định phổ biến và cần cân nhắc kỹ theo từng bệnh nhân.

Về liều dùng, các nguồn tham khảo (thông tin kê toa được Drugs.com đăng tải, tài liệu chuyên môn từ DrugBank) có mức độ chi tiết khác nhau nhưng nhìn chung thống nhất về khoảng liều cơ bản cho người lớn ở dạng phóng thích tức thời. Bài viết ưu tiên trình bày liều theo thông tin kê toa (package insert) được Drugs.com công bố, do đây là dữ liệu sát nhất với hướng dẫn sử dụng chính thức của nhà sản xuất.

Liều cho người lớn

• Dạng dung dịch uống: khởi đầu khoảng một nửa đến hai thìa cà phê (2,5 mL đến 10 mL, tương đương 2,5-10 mg) mỗi 3-6 giờ, điều chỉnh theo đáp ứng đau.
• Dạng viên nén phóng thích tức thời: liều khởi đầu thường trong khoảng 2-4 mg mỗi 4-6 giờ, có thể tăng dần theo mức độ đau và khả năng dung nạp.
• Dạng viên phóng thích kéo dài: liều được thiết lập bằng 50% tổng liều hydromorphone tính theo 24 giờ, dùng 1 lần/ngày, chỉ áp dụng cho người đã dung nạp opioid.
• Dạng tiêm: cần đặc biệt thận trọng vì thuốc có nhiều nồng độ khác nhau (0,2-10 mg/mL); nồng độ 10 mg/mL chỉ dùng cho người đã dung nạp opioid liều cao, tuyệt đối không dùng cho người chưa từng dùng opioid.
• Người suy gan: liều khởi đầu nên giảm còn 1/4 đến 1/2 liều thông thường, tùy mức độ suy gan.

Liều cho trẻ em

Hiện chưa có đủ dữ liệu nghiên cứu để xác lập phác đồ liều chuẩn cho trẻ em từ các nguồn tham khảo chính thức nêu trên. Việc sử dụng hydromorphone ở trẻ em cần do bác sĩ chuyên khoa quyết định và theo dõi sát.

Cách dùng

Hydromorphone dạng viên nén hoặc viên nang cần được nuốt nguyên viên, tuyệt đối không nghiền, nhai, bẻ hoặc hòa tan, vì làm vỡ cấu trúc viên phóng thích kéo dài có thể khiến toàn bộ liều thuốc giải phóng cùng lúc, gây quá liều nguy hiểm. Có thể uống thuốc cùng hoặc không cùng thức ăn; nếu gây buồn nôn, người bệnh có thể uống cùng bữa ăn nhẹ. Với dạng dung dịch uống, bắt buộc dùng dụng cụ đo liều chuyên dụng đi kèm (xy-lanh hoặc cốc định lượng), không dùng thìa ăn thông thường để tránh nhầm lẫn giữa đơn vị mg và mL - sai sót này từng gây quá liều gây tử vong.

Quên liều và quá liều

Do hydromorphone thường được dùng để kiểm soát cơn đau đang diễn ra, người bệnh ít khi bỏ lỡ liều. Nếu quên liều, nên dùng ngay khi nhớ ra nếu thời điểm chưa quá gần liều kế tiếp; nếu đã gần đến liều sau, nên bỏ qua liều đã quên và tiếp tục theo lịch bình thường, tuyệt đối không dùng gấp đôi liều cùng lúc.

Quá liều hydromorphone là tình huống cấp cứu y tế, có thể gây tử vong. Dấu hiệu quá liều gồm buồn ngủ nghiêm trọng, đồng tử co nhỏ như đầu kim, thở chậm hoặc ngừng thở. Khi nghi ngờ quá liều, cần gọi cấp cứu ngay lập tức; nếu có sẵn naloxone (thuốc đối kháng opioid), người xung quanh có thể sử dụng trong khi chờ nhân viên y tế, đồng thời vẫn phải gọi cấp cứu và có thể cần hồi sức tim phổi.

Không sử dụng hydromorphone trong các trường hợp sau:

• Tiền sử dị ứng với hydromorphone hoặc bất kỳ thuốc giảm đau gây nghiện (opioid) nào khác.
• Suy hô hấp nặng hoặc bệnh hen phế quản cấp, nặng chưa được kiểm soát.
• Tắc nghẽn đường tiêu hóa đã biết hoặc nghi ngờ, bao gồm liệt ruột (paralytic ileus).
• Đang dùng hoặc mới ngừng thuốc ức chế monoamine oxidase (MAOI) trong vòng 14 ngày, do nguy cơ tương tác nghiêm trọng, đe dọa tính mạng.
• Trẻ nhỏ dưới độ tuổi được nghiên cứu an toàn (theo khuyến cáo, cần hỏi ý kiến bác sĩ nhi khoa trước khi cân nhắc dùng cho trẻ).

Thường gặp

• Buồn ngủ, mệt mỏi.
• Chóng mặt.
• Khô miệng, ngứa.
• Đỏ bừng mặt, vã mồ hôi.
• Đau đầu.
• Táo bón, buồn nôn, nôn, đau bụng.

Nghiêm trọng, cần báo bác sĩ ngay

• Ngừng thở khi ngủ, thở chậm có khoảng ngừng dài, môi tím tái, khó đánh thức.
• Nhịp tim chậm, mạch yếu, ngất xỉu.
• Lú lẫn, cảm giác hưng phấn hoặc buồn bã cực độ bất thường.
• Suy nhược nặng, đau tăng lên bất thường hoặc tăng nhạy cảm với đau.
• Dấu hiệu suy thượng thận (cortisol thấp): buồn nôn, nôn, chán ăn, chóng mặt, mệt mỏi tăng dần.
• Hội chứng serotonin: kích động, ảo giác, sốt, vã mồ hôi, run rẩy, nhịp tim nhanh, cứng cơ, mất phối hợp vận động, tiêu chảy.
• Phản ứng dị ứng nặng: nổi mề đay, khó thở, sưng mặt, môi, lưỡi hoặc họng.

• Phụ nữ mang thai: hydromorphone có thể ảnh hưởng đến thai nhi; nếu dùng kéo dài trong thai kỳ, trẻ sinh ra có nguy cơ gặp hội chứng cai opioid sơ sinh, có thể đe dọa tính mạng nếu không được nhận diện và điều trị kịp thời.
• Phụ nữ cho con bú: hydromorphone bài tiết qua sữa mẹ và có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng trẻ bú mẹ; cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi quyết định cho con bú trong thời gian dùng thuốc.
• Người suy gan: cần giảm liều khởi đầu, thường còn 1/4 đến 1/2 liều thông thường tùy mức độ suy gan.
• Người suy thận: cần thận trọng, theo dõi sát do nguy cơ tích lũy chất chuyển hóa.
• Người cao tuổi, người suy nhược hoặc suy dinh dưỡng: có nguy cơ gặp tác dụng phụ nghiêm trọng cao hơn, cần khởi đầu liều thấp và tăng liều thận trọng.
• Người có tiền sử nghiện rượu, nghiện chất, rối loạn tâm thần, chấn thương đầu, u não, động kinh, ngưng thở khi ngủ, bệnh túi mật, tụy hoặc tuyến giáp, dị ứng sulfite: cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ trước khi dùng.
• Không tự ý ngừng thuốc đột ngột sau thời gian dùng kéo dài vì có thể gây hội chứng cai (kích động, lú lẫn, cảm giác tê rần hoặc như điện giật).
• Tránh lái xe hoặc vận hành máy móc cho đến khi biết rõ phản ứng của cơ thể với thuốc, do nguy cơ buồn ngủ, chóng mặt.
• Hydromorphone có khả năng ảnh hưởng đến khả năng sinh sản nếu dùng kéo dài ở cả nam và nữ.

Danh sách trên chưa đầy đủ toàn bộ tương tác có thể xảy ra; người bệnh cần thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ tất cả thuốc kê đơn, không kê đơn, vitamin và thảo dược đang sử dụng trước khi bắt đầu dùng hydromorphone.

Hydromorphone cần được bảo quản ở nhiệt độ phòng, tránh ẩm, tránh ánh sáng trực tiếp và nhiệt độ cao. Thuốc cần được cất giữ ở nơi trẻ em và người không liên quan không thể tiếp cận, do chỉ một liều dùng sai cách cũng có thể gây tử vong. Không giữ lại thuốc thừa; nên hỏi dược sĩ về chương trình thu hồi thuốc hoặc xử lý thuốc thừa đúng cách.

Tại Việt Nam, hydromorphone là hoạt chất gây nghiện thuộc danh mục kiểm soát đặc biệt, chủ yếu được cấp phát trong bệnh viện theo đơn kiểm soát nghiêm ngặt, không phổ biến tại các nhà thuốc bán lẻ nên khó có mức giá tham khảo công khai, thống nhất trên thị trường trong nước. Tại Hoa Kỳ, giá tham khảo cho 30 viên hydromorphone 2 mg vào khoảng 14-25 USD, viên 4 mg 120 viên khoảng 28-49 USD tùy nhà thuốc và chương trình giảm giá.

Hydromorphone mạnh hơn morphin bao nhiêu lần?

Theo tài liệu dược lý, hydromorphone có hiệu lực giảm đau mạnh hơn morphin trên cùng khối lượng miligam: đường uống mạnh gấp khoảng 5 lần, đường tĩnh mạch mạnh gấp khoảng 8,5 lần so với morphin. Vì vậy việc chuyển đổi liều giữa hai thuốc này cần thực hiện thận trọng, thường bắt đầu ở mức liều thấp hơn ước tính để tránh quá liều.

Có thể uống rượu khi đang dùng hydromorphone không?

Không. Rượu bia làm tăng đáng kể tác dụng ức chế thần kinh trung ương của hydromorphone, có thể dẫn đến suy hô hấp nghiêm trọng, hôn mê hoặc tử vong. Người đang điều trị bằng hydromorphone cần tránh hoàn toàn đồ uống có cồn.

Dùng hydromorphone lâu ngày có gây nghiện không?

Có. Hydromorphone là opioid có khả năng gây nghiện, lạm dụng cao, được xếp vào danh mục chất kiểm soát đặc biệt. Ngay cả khi dùng đúng liều theo chỉ định, việc sử dụng kéo dài vẫn có nguy cơ dẫn đến lệ thuộc thuốc. Vì vậy bác sĩ thường chỉ định hydromorphone ở liều thấp nhất có hiệu quả, trong thời gian ngắn nhất phù hợp với mục tiêu điều trị, và theo dõi sát dấu hiệu lạm dụng.

Nếu lỡ nghiền hoặc bẻ viên hydromorphone phóng thích kéo dài thì có nguy hiểm không?

Có, rất nguy hiểm. Viên phóng thích kéo dài được thiết kế để giải phóng thuốc từ từ trong nhiều giờ; nếu bị nghiền, nhai hoặc bẻ vỡ, toàn bộ liều thuốc có thể được hấp thu cùng lúc, gây quá liều nghiêm trọng, có thể tử vong. Luôn nuốt nguyên viên với nước.