Methimazole

Methimazole được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Điều trị triệu chứng nhiễm độc giáp, bao gồm cả bệnh Graves - Basedow
• Điều trị trước khi phẫu thuật tuyến giáp ở bệnh nhân cường giáp, nhằm phòng ngừa cơn nhiễm độc giáp có thể xảy ra khi phẫu thuật
• Điều trị hỗ trợ trước và trong khi thực hiện liệu pháp iod phóng xạ (131I), giúp ổn định nồng độ hormone trước khi liệu pháp này phát huy tác dụng
• Kiểm soát cơn nhiễm độc giáp cấp trước khi dùng muối iod (dù propylthiouracil thường được ưu tiên hơn trong tình huống này)
• Hỗ trợ điều trị dài hạn để duy trì chức năng tuyến giáp ở những bệnh nhân không phù hợp phẫu thuật hoặc điều trị iod phóng xạ

Trong thực hành lâm sàng, methimazole thường được phối hợp cùng thuốc chẹn beta giao cảm (như propranolol) khi bệnh nhân có các triệu chứng tim mạch như nhịp tim nhanh, hồi hộp.

Liều dùng cho người lớn

Liều khởi đầu của methimazole được điều chỉnh theo mức độ nặng của cường giáp:

• Cường giáp nhẹ: khoảng 15 mg/ngày, chia làm 3 liều bằng nhau, cách nhau 8 giờ
• Cường giáp mức độ vừa: khoảng 30-40 mg/ngày
• Cường giáp nặng: liều có thể cao hơn theo chỉ định của bác sĩ

Sau khi đạt trạng thái bình giáp (thường sau 6 tuần điều trị), liều duy trì thường được giảm còn khoảng 5-15 mg/ngày, tùy đáp ứng của từng người bệnh, để tránh gây suy giáp do dùng liều quá cao kéo dài.

Liều dùng cho trẻ em

Liều khởi đầu ở trẻ em thường được tính theo cân nặng, khoảng 0,4 mg/kg/ngày, chia làm 3 liều bằng nhau, dùng cách nhau khoảng 8 giờ. Liều duy trì thường bằng một nửa liều khởi đầu.

Đường dùng và cách dùng

Methimazole được dùng bằng đường uống. Thuốc có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn, tuy nhiên nếu dùng chung với thức ăn thì mức độ hấp thu có thể không ổn định giữa các lần dùng, nên tốt nhất người bệnh nên duy trì thói quen uống thuốc vào cùng thời điểm trong ngày (cùng lúc no hoặc cùng lúc đói) để đảm bảo hiệu quả điều trị ổn định. Viên thuốc nên uống với một ly nước đầy; không có khuyến cáo phổ biến về việc bẻ hay nghiền viên, người bệnh nên hỏi dược sĩ nếu gặp khó khăn khi nuốt nguyên viên.

Quên liều

Nếu quên uống một liều, người bệnh nên uống ngay khi nhớ ra nếu thời gian chưa quá xa so với giờ uống thường lệ. Nếu đã gần đến thời điểm của liều kế tiếp, nên bỏ qua liều đã quên và tiếp tục theo lịch dùng thuốc bình thường, không uống gấp đôi liều để bù.

Quá liều và xử trí

Các triệu chứng quá liều được ghi nhận bao gồm buồn nôn, nôn, đau vùng thượng vị, nhức đầu, sốt, đau khớp, ngứa, phù và giảm các dòng tế bào máu. Tình trạng thiếu máu bất sản hoặc mất bạch cầu hạt có thể xuất hiện trong khoảng thời gian từ vài giờ đến vài ngày sau quá liều.

Khi nghi ngờ quá liều, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Xử trí chủ yếu mang tính hỗ trợ: theo dõi và duy trì các dấu hiệu sinh tồn, khí máu, điện giải huyết thanh và chức năng tủy xương; có thể dùng than hoạt để giảm hấp thu thuốc còn lại trong đường tiêu hóa.

Methimazole chống chỉ định trong các trường hợp sau:

• Người có tiền sử mẫn cảm với methimazole, thiamazol hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc
• Người bị suy gan nặng
• Phụ nữ đang cho con bú, do thuốc phân bố vào sữa mẹ với nồng độ gần tương đương huyết tương
• Người đang mắc các bệnh lý huyết học nghiêm trọng như suy tủy xương, mất bạch cầu hạt
• Không sử dụng để điều trị nhiễm độc giáp gây ra do dùng quá liều hormone tuyến giáp từ bên ngoài

Đây là mục có mức độ rủi ro cao, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng methimazole khi có bất kỳ tiền sử bệnh lý nào kể trên mà chưa hỏi ý kiến bác sĩ.

Thường gặp

• Nổi mề đay, phát ban da, ngứa (đây là phản ứng thường gặp nhất, có thể cải thiện khi dùng thuốc kháng histamin hoặc khi ngừng thuốc)
• Buồn nôn
• Mất vị giác
• Rụng tóc bất thường
• Đau khớp

Ít gặp hoặc hiếm gặp

• Ức chế tủy xương, biểu hiện bằng mất bạch cầu hạt, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu hoặc thiếu máu bất sản; nguy cơ này thường xuất hiện cao nhất trong vài tháng đầu điều trị
• Sốt do thuốc
• Hội chứng giống lupus
• Viêm gan, có thể kèm vàng da kéo dài nhiều tuần sau khi ngừng thuốc
• Viêm quanh động mạch, giảm prothrombin huyết dẫn đến tăng nguy cơ chảy máu
• Viêm mạch dương tính với kháng thể kháng bào tương bạch cầu đa nhân trung tính (ANCA), có thể kèm suy thận cấp, viêm khớp, loét da, ban xuất huyết (hiếm gặp)
• Viêm tụy cấp (đã có báo cáo trường hợp riêng lẻ)

Người bệnh cần thông báo ngay cho bác sĩ nếu xuất hiện các dấu hiệu như sốt, đau họng kéo dài, lở loét miệng, vàng da, nước tiểu sẫm màu, bầm tím bất thường hoặc mệt mỏi không rõ nguyên nhân trong quá trình dùng thuốc.

• Phụ nữ có thai: không khuyến cáo sử dụng methimazole trong ba tháng đầu thai kỳ do liên quan đến báo cáo về dị tật bẩm sinh ở thai nhi. Trong trường hợp cần thiết ở giai đoạn sau của thai kỳ, bác sĩ sẽ cân nhắc liều thấp nhất có hiệu quả, tránh gây suy giáp cho cả mẹ và thai nhi
• Phụ nữ cho con bú: chống chỉ định, vì hoạt chất này được bài tiết vào sữa mẹ với nồng độ đáng kể
• Người suy gan: cần thận trọng, chống chỉ định khi suy gan nặng do nguy cơ độc tính trên gan
• Người suy thận: hiện chưa có khuyến cáo hiệu chỉnh liều đặc biệt, tuy nhiên cần theo dõi sát
• Người cao tuổi: nguy cơ gặp tác dụng phụ trên tủy xương có thể cao hơn, cần theo dõi công thức máu định kỳ
• Trước khi bắt đầu điều trị, nên làm xét nghiệm công thức máu nền; trong quá trình điều trị cần theo dõi định kỳ chức năng gan, công thức máu, nồng độ TSH và T4
• Không tự ý ngừng thuốc đột ngột mà không có ý kiến bác sĩ, vì có thể khiến bệnh tái phát hoặc chuyển biến nặng hơn

Đây là mục có mức độ rủi ro cao, người bệnh nên thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tất cả thuốc, thực phẩm chức năng đang sử dụng trước khi bắt đầu điều trị bằng methimazole.

Methimazole dạng viên nén nên được bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, nhiệt độ không vượt quá 30 độ C, tránh ánh sáng trực tiếp và để xa tầm tay trẻ em. Sau khi mở hộp, nên đậy kín bao bì để tránh ẩm.

Tại thị trường Việt Nam, một số biệt dược chứa methimazole (thiamazol) có giá tham khảo như sau (giá có thể thay đổi theo thời điểm và nhà thuốc):

• Tazilex 5mg (Davipharm), hộp 10 vỉ x 10 viên: khoảng 130.000 VNĐ/hộp
• Glockner-10 (Davipharm, methimazole 10mg), hộp 10 vỉ x 10 viên: khoảng 195.000-200.000 VNĐ/hộp

Giá trên chỉ mang tính tham khảo, người bệnh nên liên hệ trực tiếp nhà thuốc để biết giá chính xác tại thời điểm mua và luôn mua thuốc có nguồn gốc rõ ràng, được bác sĩ kê đơn.

Methimazole cần bao lâu để có tác dụng?

Vì hoạt chất này không phá hủy hormone tuyến giáp đã hình thành sẵn mà chỉ ức chế quá trình tổng hợp hormone mới, nên tác dụng lâm sàng thường không xuất hiện ngay. Cần khoảng vài tuần, thường là 4-6 tuần, để nồng độ hormone tuyến giáp trong máu giảm về mức bình thường. Trong thời gian này, bác sĩ có thể phối hợp thêm thuốc chẹn beta để kiểm soát các triệu chứng như tim đập nhanh, hồi hộp.

Có thể tự ý ngừng dùng methimazole khi thấy triệu chứng đã đỡ không?

Không nên. Việc ngừng thuốc đột ngột khi chưa có chỉ định của bác sĩ có thể khiến tình trạng cường giáp tái phát hoặc trở nặng, thậm chí dẫn đến cơn nhiễm độc giáp cấp nguy hiểm. Quá trình điều trị và giảm liều methimazole cần được thực hiện từ từ, dựa trên kết quả xét nghiệm chức năng tuyến giáp định kỳ, dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa nội tiết.

Dấu hiệu nào cần ngừng thuốc và đi khám ngay khi đang dùng methimazole?

Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện sốt cao, đau họng kéo dài, lở loét miệng - đây có thể là dấu hiệu của tình trạng mất bạch cầu hạt, một tác dụng phụ hiếm gặp nhưng nghiêm trọng. Ngoài ra, các dấu hiệu như vàng da, nước tiểu sẫm màu, đau bụng dữ dội, bầm tím hoặc chảy máu bất thường cũng là những cảnh báo cần được thăm khám kịp thời, không nên tự ý xử trí tại nhà.

Phụ nữ mang thai có dùng được methimazole không?

Methimazole không được khuyến cáo trong ba tháng đầu thai kỳ do liên quan đến nguy cơ dị tật bẩm sinh ở thai nhi. Trong giai đoạn này, bác sĩ thường cân nhắc chuyển sang propylthiouracil. Từ tam cá nguyệt thứ hai trở đi, methimazole có thể được sử dụng trở lại nếu cần, với liều thấp nhất có hiệu quả, do propylthiouracil có nguy cơ gây độc gan cao hơn khi dùng kéo dài. Quyết định này cần được bác sĩ chuyên khoa cân nhắc kỹ giữa lợi ích và nguy cơ cho từng thai phụ.