Xylometazolin hydroclorid

Xylometazolin hydroclorid được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Giảm tạm thời triệu chứng ngạt mũi, sung huyết mũi do viêm mũi cấp hoặc mạn tính
• Hỗ trợ điều trị triệu chứng nghẹt mũi trong viêm xoang
• Giảm chảy nước mũi, ngạt mũi do cảm lạnh, cảm cúm thông thường
• Giảm nghẹt mũi do dị ứng đường hô hấp trên (viêm mũi dị ứng, hay sốt)
• Hỗ trợ giảm đau đầu hoặc viêm tai giữa cấp có kèm sung huyết mũi
• Làm thông lỗ vòi nhĩ bị tắc ở người bệnh viêm tai
• Giảm sưng, giúp dễ quan sát niêm mạc mũi và họng trước khi phẫu thuật hoặc thực hiện thủ thuật chẩn đoán vùng tai mũi họng
• Dạng dung dịch nhỏ mắt phối hợp: giảm sung huyết kết mạc mắt

Liều dùng cho người lớn và trẻ em

Đối với dạng dung dịch nhỏ mũi hoặc xịt mũi 0,1%, người lớn và trẻ em từ 12 tuổi trở lên có thể nhỏ hoặc xịt 1-2 lần vào mỗi bên mũi, ngày 2-3 lần, không dùng liên tục quá 7 ngày. Với dạng xịt mũi, có thể xịt 1 nhát vào mỗi bên mũi, 1-3 lần mỗi ngày, cũng không vượt quá 7 ngày liên tục.

Trẻ em từ 6 đến 12 tuổi chỉ nên dùng dung dịch nồng độ thấp hơn (0,05%), nhỏ 1-2 giọt vào mỗi bên mũi, 1-2 lần mỗi ngày, và thời gian dùng liên tục không quá 5 ngày. Dung dịch xylometazolin nồng độ 0,1% không được dùng cho trẻ dưới 12 tuổi.

Với trẻ dưới 6 tuổi, xylometazolin hydroclorid chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định và theo dõi chặt chẽ của bác sĩ, áp dụng cho các trường hợp sung huyết mũi nặng trong thời gian ngắn mà không đáp ứng với các biện pháp an toàn hơn như nhỏ mũi bằng natri clorid hoặc xông hơi ẩm ấm.

Đối với dạng dung dịch nhỏ mắt phối hợp (thường kết hợp với antazolin 0,5%) dùng để giảm sung huyết kết mạc, người lớn và trẻ em trên 12 tuổi có thể nhỏ 2-3 lần mỗi ngày, tối đa trong 7 ngày.

Cách dùng

Trước khi nhỏ hoặc xịt thuốc, người dùng nên xì mũi nhẹ nhàng để làm sạch dịch nhầy. Khi nhỏ mũi, nên giữ đầu ở vị trí thẳng hoặc hơi ngửa nhẹ, đưa đầu lọ vào một bên mũi, bịt bên mũi còn lại rồi hít nhẹ trong khi nhỏ hoặc xịt thuốc; sau đó thực hiện tương tự với bên mũi đối diện. Nên tránh xì mũi ngay trong vài phút sau khi dùng thuốc để hoạt chất có thời gian phát huy tác dụng tại niêm mạc.

Xylometazolin hydroclorid chỉ dùng tại chỗ (nhỏ hoặc xịt mũi, hoặc nhỏ mắt với dạng phối hợp), tuyệt đối không uống. Mỗi lọ thuốc chỉ nên dùng riêng cho một người để tránh lây nhiễm chéo. Nếu sau khi tự dùng thuốc 3 ngày liên tục mà triệu chứng không cải thiện, người bệnh nên ngừng thuốc và đến khám bác sĩ.

Quên liều và quá liều

Nếu quên một liều, người dùng nên dùng lại càng sớm càng tốt ngay khi nhớ ra; tuy nhiên nếu đã gần đến thời điểm của liều kế tiếp thì nên bỏ qua liều đã quên, tiếp tục dùng liều tiếp theo theo đúng lịch, không dùng gấp đôi liều để bù.

Việc dùng quá liều, kéo dài hoặc quá thường xuyên có thể gây kích ứng niêm mạc mũi và các phản ứng toàn thân, đặc biệt nguy hiểm hơn ở trẻ em. Ở trẻ nhỏ, quá liều xylometazolin hydroclorid chủ yếu gây ức chế hệ thần kinh trung ương, có thể dẫn đến các dấu hiệu như tụt huyết áp, hạ nhiệt độ cơ thể, mạch nhanh, vã mồ hôi, thậm chí hôn mê. Xử trí quá liều chủ yếu là điều trị triệu chứng và hỗ trợ; trong trường hợp phản ứng nặng do hấp thu toàn thân, tiêm tĩnh mạch phentolamin có thể được xem xét. Nếu nghi ngờ uống nhầm hoặc quá liều nghiêm trọng, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.

Không sử dụng xylometazolin hydroclorid trong các trường hợp sau:

• Người có tiền sử mẫn cảm với xylometazolin hoặc các thuốc adrenergic khác
• Người bệnh có bệnh lý tim mạch, bao gồm cả tăng huyết áp
• Người mắc đái tháo đường
• Người bị glôcôm góc đóng
• Người có u tủy thượng thận
• Người bị cường giáp
• Người đang dùng thuốc ức chế monoaminoxydase (IMAO) hoặc mới ngừng IMAO trong vòng 14 ngày
• Người đang dùng các thuốc chẹn beta adrenergic
• Người đang dùng thuốc chống trầm cảm ba vòng
• Người có viêm hoặc tổn thương da vùng quanh lỗ mũi hoặc niêm mạc mũi
• Người đã phẫu thuật cắt bỏ tuyến yên qua đường xoang bướm hoặc vừa phẫu thuật mũi
• Trẻ em dưới 6 tuổi (trừ khi có chỉ định và theo dõi riêng của bác sĩ)
• Không dùng dung dịch nồng độ 0,1% cho trẻ em dưới 12 tuổi
• Không dùng đồng thời với các chế phẩm giảm nghẹt mũi khác hoặc thuốc kích thích hệ giao cảm

Thường gặp

• Cảm giác nóng, rát hoặc khô niêm mạc mũi tại vị trí tiếp xúc thuốc
• Kích ứng niêm mạc mũi, gây hắt hơi
• Sung huyết trở lại (nghẹt mũi tái phát) khi dùng thường xuyên, kéo dài, kèm biểu hiện đỏ, sưng và viêm niêm mạc mũi

Ít gặp hoặc phản ứng toàn thân

• Buồn nôn, đau đầu, chóng mặt
• Hồi hộp, đánh trống ngực
• Mạch nhanh hoặc loạn nhịp tim
• Tăng huyết áp
• Ở trẻ em: mất cân bằng giấc ngủ, khó ngủ, hiếm gặp hơn có thể xuất hiện ảo giác

Phần lớn các phản ứng nhẹ sẽ tự hết khi theo dõi và ngừng thuốc. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như tim đập nhanh, khó thở, hoặc phản ứng dị ứng nghiêm trọng, người dùng nên ngừng thuốc và liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ ngay.

• Phụ nữ mang thai: hiện chưa có đầy đủ dữ liệu về ảnh hưởng của xylometazolin hydroclorid trên thai nhi, vì vậy chỉ nên dùng khi thật cần thiết và có ý kiến của bác sĩ.
• Phụ nữ cho con bú: chưa rõ hoạt chất này có tiết qua sữa mẹ hay không, do đó cần thận trọng khi sử dụng trong giai đoạn cho con bú.
• Người bệnh tim mạch, tăng huyết áp, xơ cứng động mạch: cần thận trọng vì thuốc có thể gây tác dụng co mạch toàn thân nếu hấp thu đáng kể.
• Người bị phì đại tuyến tiền liệt: cần thận trọng do nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng tiết niệu.
• Người cường giáp, đái tháo đường: nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
• Không nên dùng thuốc liên tục quá thời gian khuyến cáo (5 ngày với dạng nhỏ mũi, 7 ngày với dạng xịt mũi) để tránh hiện tượng viêm mũi do thuốc (sung huyết trở lại, khiến nghẹt mũi nặng hơn khi ngừng dùng).
• Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 6 tuổi, chỉ nên dùng khi có chỉ định và theo dõi của bác sĩ do nguy cơ tác dụng phụ toàn thân cao hơn.
• Nếu triệu chứng nghẹt mũi không cải thiện sau vài ngày dùng thuốc, hoặc có dấu hiệu bất thường, nên ngừng thuốc và đi khám để được tư vấn hướng xử lý phù hợp.

Do danh mục tương tác trên đây không đầy đủ tất cả các khả năng có thể xảy ra, người bệnh nên thông báo với bác sĩ hoặc dược sĩ về toàn bộ các thuốc, thực phẩm chức năng đang sử dụng, bao gồm cả thuốc kê đơn và không kê đơn, trước khi dùng xylometazolin hydroclorid.

Xylometazolin hydroclorid nên được bảo quản trong lọ kín, tránh ánh sáng trực tiếp, ở nhiệt độ khoảng 15-30 độ C. Không nên đựng thuốc trong lọ nhôm vì nhôm có thể làm hỏng hoạt chất. Sau khi mở lọ, nên sử dụng trong thời gian khuyến cáo của nhà sản xuất và tránh dùng chung lọ thuốc với người khác để hạn chế nguy cơ lây nhiễm chéo.

Trên thị trường Việt Nam, các sản phẩm chứa xylometazolin hydroclorid (dạng nhỏ hoặc xịt mũi 0,05% và 0,1%) thường có giá bán tham khảo dao động khoảng 15.000-45.000 đồng cho một lọ 10ml, tùy thương hiệu, nồng độ và nhà phân phối. Mức giá này chỉ mang tính tham khảo tại thời điểm tổng hợp và có thể thay đổi theo từng nhà thuốc, khu vực hoặc thời điểm mua hàng; người dùng nên kiểm tra giá cụ thể tại nhà thuốc hoặc các kênh bán hàng chính thức trước khi mua.

Dùng xylometazolin hydroclorid liên tục trong bao lâu là an toàn?

Theo khuyến cáo, không nên dùng dạng nhỏ mũi liên tục quá 5 ngày và dạng xịt mũi quá 7 ngày. Nếu tự ý mua và sử dụng mà không có chỉ định của bác sĩ, tốt nhất chỉ nên dùng tối đa 3 ngày; nếu sau thời gian này triệu chứng không cải thiện, cần ngừng thuốc và đi khám. Dùng kéo dài hơn mức khuyến cáo có thể gây hiện tượng sung huyết trở lại, khiến nghẹt mũi nặng hơn.

Trẻ nhỏ có dùng được xylometazolin hydroclorid không?

Trẻ từ 6 đến 12 tuổi có thể dùng dạng dung dịch nồng độ 0,05% theo liều thấp hơn người lớn, không dùng dung dịch 0,1%. Với trẻ dưới 6 tuổi, hoạt chất này chỉ nên dùng khi có chỉ định cụ thể và theo dõi sát của bác sĩ, thường áp dụng cho trường hợp nghẹt mũi nặng không đáp ứng các biện pháp an toàn hơn như nước muối sinh lý hoặc xông hơi ẩm ấm.

Xylometazolin hydroclorid có dùng được cho phụ nữ mang thai hoặc cho con bú không?

Hiện chưa có đầy đủ dữ liệu khẳng định mức độ an toàn của xylometazolin hydroclorid đối với thai nhi hoặc trẻ bú mẹ. Vì vậy, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú chỉ nên dùng thuốc khi thật cần thiết và tốt nhất nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng để đảm bảo an toàn.

Vì sao dùng xylometazolin hydroclorid lâu ngày lại làm nghẹt mũi nặng hơn?

Đây là hiện tượng sung huyết trở lại (viêm mũi do thuốc). Khi dùng thuốc co mạch kéo dài, niêm mạc mũi có thể trở nên phụ thuộc vào tác dụng co mạch của thuốc; khi ngừng thuốc, mạch máu giãn trở lại mạnh hơn, gây nghẹt mũi nặng hơn trước. Đây là lý do các nguồn tham khảo đều nhấn mạnh giới hạn thời gian sử dụng liên tục.