1. Năng lượng là gì trong cơ thể?

Trong cơ thể con người, năng lượng chủ yếu được tạo ra từ thực phẩm nạp vào, thông qua quá trình chuyển hóa tự nhiên. Năng lượng được đo bằng đơn vị calo (kcal) và được cung cấp từ 3 nhóm chất dinh dưỡng chính gồm:

• Carbohydrate (chất bột đường).
• Protein (chất đạm).
• Lipid (chất béo).

Ngoài ra, một số loại vitamin và khoáng chất tuy không cung cấp năng lượng trực tiếp nhưng cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa năng lượng.

3 nhóm dưỡng chất quan trọng cung cấp năng lượng cho cơ thể

2. Trong cơ thể, vai trò của năng lượng là gì?

Để hiểu rõ vai trò của năng lượng là gì, bạn cần nhìn nhận năng lượng như một “nguồn nhiên liệu sinh học” giúp duy trì mọi hoạt động sống của cơ thể. Năng lượng tham gia vào các quá trình sinh lý quan trọng, đảm nhận các vai trò chính như:

2.1. Duy trì các hoạt động sống

Cơ thể con người luôn tiêu hao năng lượng kể cả khi đang trong trạng thái nghỉ ngơi hoàn toàn. Mức tiêu hao này được gọi là chuyển hóa cơ bản, chiếm khoảng 60 - 70% tổng năng lượng tiêu thụ mỗi ngày.

Nguồn năng lượng này được sử dụng cho những hoạt động rất quen thuộc nhưng không thể dừng lại, như:

• Hoạt động co bóp của tim để đưa máu đi nuôi cơ thể.
• Hoạt động hô hấp của phổi giúp con người hít vào - thở ra.
• Hoạt động xử lý thông tin và điều khiển khả năng vận động của não bộ.

Tuy bạn có thể không cảm nhận rõ những hoạt động này, nhưng nếu thiếu năng lượng, cơ thể sẽ nhanh chóng xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi, chóng mặt, suy giảm sức khỏe,...

2.2. Hỗ trợ hoạt động thể chất

Khi cơ thể vận động, nhu cầu năng lượng tăng lên đáng kể để phục vụ hoạt động của hệ cơ - xương - khớp. Năng lượng lúc này chủ yếu được cung cấp thông qua quá trình phân giải glucose và axit béo. Thiếu năng lượng sẽ khiến cơ bị yếu, nhanh mệt và tăng nguy cơ chấn thương trong quá trình vận động.

Cơ thể được cung cấp đủ năng lượng sẽ có khả năng duy trì hoạt động thể chất tốt nhất

2.3. Phát triển và tái tạo tế bào

Ở cấp độ tế bào, năng lượng (dưới dạng ATP) là yếu tố không thể thiếu cho quá trình tổng hợp và sửa chữa mô. Khi cơ thể thiếu năng lượng, quá trình tái tạo mô sẽ bị chậm lại, vết thương lâu lành, khối lượng cơ bị suy giảm.

2.4. Cần cho hoạt động não bộ

Não bộ tiêu thụ khoảng 20% tổng năng lượng cơ thể. Nguồn cung cấp năng lượng chính cho não là glucose, có vai trò: 

• Duy trì sự tỉnh táo và khả năng tập trung.
• Xử lý thông tin và ghi nhớ.
• Điều hòa cảm xúc và hành vi.

Khi thiếu năng lượng, nhất là thiếu glucose, cơ thể sẽ xuất hiện các triệu chứng như: chóng mặt, hoa mắt, giảm khả năng tập trung, ngất xỉu,... 

2.5. Duy trì hệ miễn dịch

Hệ miễn dịch cần năng lượng để sản xuất và duy trì hoạt động của các tế bào miễn dịch như bạch cầu, đại thực bào. Năng lượng giúp hệ miễn dịch tạo ra kháng thể chống lại tác nhân gây bệnh, kích hoạt phản ứng viêm có kiểm soát và phục hồi cơ thể sau nhiễm trùng.

Thiếu năng lượng kéo dài có thể làm suy giảm miễn dịch, cơ thể dễ mắc bệnh và hồi phục chậm hơn.

2.6. Điều hòa nội tiết và chuyển hóa

Năng lượng còn duy trì cân bằng nội môi thông qua các hormone nội tiết như:

• Hormone insulin: Điều hòa đường huyết và sử dụng năng lượng.
• Hormone tuyến giáp: Kiểm soát tốc độ chuyển hóa cơ bản của cơ thể.
• Hormone cortisol: Tham gia điều hòa năng lượng trong stress.

Vì thế, khi cơ thể bị thiếu hụt hay dư thừa năng lượng đều có thể dẫn đến rối loạn nội tiết, gây tăng cân, suy nhược, rối loạn chuyển hóa,... 

3. Cách bổ sung năng lượng hiệu quả

Cơ thể thiếu năng lượng thường có các dấu hiệu: mệt mỏi kéo dài, chóng mặt, hoa mắt, khó tập trung, dễ cáu gắt,... Nếu tình trạng này kéo dài, bạn nên bổ sung năng lượng bằng cách:

3.1. Ăn uống cân bằng và đầy đủ dưỡng chất

Chế độ ăn cần đảm bảo duy trì đầy đủ 3 nhóm chất là nguồn sinh năng lượng, bao gồm:

• Carbohydrate (chất bột đường): Đây là nguồn cung cấp năng lượng nhanh chóng và chủ yếu, cần chiếm khoảng 50 - 60% so với tổng năng lượng trong khẩu phần ăn. Tuy nhiên, trong nhóm này, nên ưu tiên tinh bột hấp thu chậm như yến mạch, gạo lứt, ngũ cốc nguyên cám,...
• Protein (chất đạm): Chiếm khoảng 15 - 20% khẩu phần ăn, giúp xây dựng và tái tạo mô. Thực phẩm giàu protein nên ưu tiên bổ sung gồm: thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu.
• Lipid (chất béo): Chiếm khoảng 20 - 30% tổng khẩu phần ăn, giúp dự trữ năng lượng và hỗ trợ hấp thu vitamin tan trong dầu. Nên ưu tiên bổ sung thực phẩm chứa chất béo lành mạnh như dầu thực vật, cá béo, các loại hạt,...

Ngoài ra, rau xanh và trái cây cũng là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ, hỗ trợ quá trình chuyển hóa năng lượng diễn ra hiệu quả hơn.

Duy trì bữa ăn đủ dưỡng chất giúp phòng ngừa nguy cơ thiếu hụt năng lượng

3.2. Uống đủ nước 

Nước không trực tiếp cung cấp năng lượng nhưng đóng vai trò quan trọng trong các phản ứng chuyển hóa. Thiếu nước là một trong các nguyên nhân khiến tế bào giảm hiệu suất hoạt động và gây nên cảm giác mệt mỏi.

Người trưởng thành cần uống trung bình 1.5 - 2 lít nước/ngày, tùy vào thể trạng và cường độ vận động. Trong điều kiện thời tiết nóng hoặc khi hoạt động thể lực nhiều, nhu cầu nước có thể tăng cao hơn.

3.3. Ngủ đủ và chất lượng

Giấc ngủ là thời điểm cơ thể được hồi phục và tái tạo năng lượng. Người trưởng thành cần duy trì ngủ đủ 7 - 8 giờ/đêm. Nếu bị thiếu ngủ trong thời gian dài rất dễ dẫn đến suy giảm năng lượng, rối loạn chuyển hóa và giảm sút sức khỏe.

3.4. Duy trì hoạt động thể chất 

Hoạt động thể chất giúp cơ thể sử dụng và tái tạo năng lượng hiệu quả hơn. Vì thế, bạn nên tập luyện đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày để:

• Tăng cường tuần hoàn máu để oxy và dưỡng chất được vận chuyển đều khắp cơ thể.
• Kích thích tế bào sản sinh năng lượng.
• Cải thiện sức bền và giảm tình trạng uể oải, mệt mỏi.

3.5. Hạn chế thực phẩm gây rối loạn năng lượng

Một số loại thực phẩm có thể làm năng lượng tăng nhanh nhưng giảm đột ngột, gây mệt mỏi kéo dài. Nhóm thực phẩm này cần được hạn chế sử dụng, điển hình như: đồ ăn nhanh, thực phẩm giàu đường, đồ uống chứa cồn hoặc chất kích thích,... Tiêu thụ thường xuyên các thực phẩm này có thể gây rối loạn đường huyết và ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình chuyển hóa năng lượng.

Những chia sẻ trên đây hy vọng đã giúp bạn hiểu rõ trong cơ thể, vai trò của năng lượng là gì và biết cách bổ sung năng lượng hiệu quả để tránh bị suy giảm sức khỏe và khả năng vận động.

Nếu thường xuyên cảm thấy mệt mỏi hoặc thiếu năng lượng nhưng chưa rõ nguyên nhân, quý khách hàng có thể liên hệ đặt lịch khám cùng bác sĩ chuyên khoa của Hệ thống Y tế MEDLATEC qua Hotline 1900 56 56 56.