Xét nghiệm giải trình tự gen thế hệ mới giúp nhìn rộng hơn những thay đổi trong gen 

Vừa qua, tại hội nghị Di truyền Y học và Hệ gen toàn quốc do Hội Di truyền Y học Việt Nam và Bệnh viện Đại học Phenikaa, Đại học Phenikaa tổ chức, Hệ thống Y tế MEDLATEC có 4 công trình nghiên cứu được báo cáo. Đây đều là những nghiên cứu do đội ngũ chuyên môn của MEDLATEC thực hiện, thể hiện sự đầu tư cho nghiên cứu khoa học và đóng góp dữ liệu thực tiễn trong lĩnh vực Di truyền Y học. 

Một trong những công trình được báo cáo tại hội nghị là nghiên cứu “Đặc điểm biến thể gen ung thư di truyền bằng kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới (NGS)” của nhóm tác giả PGS.TS Nguyễn Thái Sơn, PGS.TS Hoàng Thị Ngọc Lan, ThS.BSNT Nguyễn Bá Sơn, ThS.BSNT Phạm Minh Đức, CN. Nguyễn Phương Chi.  

ThS.BSNT Phạm Minh Đức báo cáo công trình nghiên cứu tại hội nghị 

Tại hội nghị, thay mặt nhóm nghiên cứu, ThS.BSNT Phạm Minh Đức cho hay, nghiên cứu dựa trên khảo sát 547 người bằng kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới (NGS) với panel gồm 133 gen, bao phủ 30 loại ung thư và u di truyền. 

Kết quả ghi nhận, 39/547 người có ít nhất một biến thể gen gây bệnh hoặc có khả năng gây bệnh (P/LP), tương đương 7,1%. Nói một cách dễ hình dung, trong nhóm nghiên cứu này, cứ khoảng 14 người được xét nghiệm thì có 1 người phát hiện ít nhất một biến thể gây bệnh hoặc có khả năng gây bệnh. 

Tổng cộng, nhóm nghiên cứu phát hiện 40 biến thể P/LP trên 21 gen khác nhau. Con số này cho thấy, nguy cơ ung thư di truyền không tập trung ở một gen duy nhất mà có thể liên quan đến nhiều gen khác nhau. 

Ung thư di truyền không chỉ là câu chuyện của BRCA1/2 

Khi nhắc đến ung thư di truyền, BRCA1 và BRCA2 là hai gen được nhiều người biết đến, đặc biệt trong mối liên quan với một số trường hợp ung thư vú và ung thư buồng trứng. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu của MEDLATEC cho thấy nếu chỉ nhìn vào hai gen này thì chưa thể thấy hết bức tranh. 

Trong 40 biến thể gây bệnh hoặc có khả năng gây bệnh được phát hiện, chỉ 5 biến thể thuộc BRCA1/2, trong khi 35 biến thể nằm ngoài BRCA1/2, chiếm 87,5%. Các gen được phát hiện biến thể còn có BARD1, ATM, PALB2, RAD50, RAD51D, RECQL4, DIS3L2... 

Kết quả nghiên cứu của MEDLATEC phát hiện nhiều biến thể gây ung thư di truyền  

Đặc biệt, 7/40 biến thể, tương đương 17,5%, nằm ở hai gen RECQL4 và DIS3L2. Đây là những gen ít được nhắc đến hơn so với BRCA1/2 khi nói về ung thư di truyền. Việc phát hiện các biến thể ở những gen này cho thấy nếu chỉ tập trung vào một số gen quen thuộc, có thể chưa phản ánh đầy đủ, phổ biến thể liên quan nguy cơ ung thư. Đó cũng là lý do nghiên cứu sử dụng panel 133 gen, thay vì chỉ khảo sát một hoặc hai gen.  

Hiểu đúng về nguy cơ mắc ung thư di truyền qua xét nghiệm gen 

Tiền sử gia đình có người mắc ung thư là một thông tin quan trọng khi bác sĩ đánh giá nguy cơ ung thư di truyền. Tuy nhiên, kết quả của nhóm nghiên cứu đã chỉ ra rằng, không ghi nhận tiền sử gia đình không đồng nghĩa hoàn toàn loại trừ khả năng phát hiện biến thể gây bệnh hoặc có khả năng gây bệnh. 

ThS.BSNT Phạm Minh Đức cho biết, trong 547 người được nghiên cứu, có 125 người có yếu tố nguy cơ cao (bản thân hoặc họ hàng bậc 1 mắc ung thư, polyp đại tràng, u túi mật...), 422 người không ghi nhận yếu tố nguy cơ cao. Đáng chú ý, trong nhóm không ghi nhận yếu tố nguy cơ vẫn có 29 người phát hiện biến thể P/LP. Điều này có thể xảy ra khi thông tin về sức khỏe của người thân không đầy đủ, gia đình có ít thành viên, người thân chưa được chẩn đoán hoặc chưa từng thực hiện xét nghiệm di truyền. 

Vì vậy, tiền sử gia đình vẫn là một căn cứ quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất để đánh giá nguy cơ. Với những trường hợp mắc ung thư khi còn trẻ, mắc nhiều ung thư nguyên phát, gia đình có nhiều người mắc các loại ung thư liên quan hoặc bệnh cảnh có thể liên quan đến nhiều gen, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm đa gen để có thêm cơ sở đánh giá. 

Ngược lại, nghiên cứu cũng chỉ ra, một người mang biến thể gây bệnh hoặc có khả năng gây bệnh không đồng nghĩa chắc chắn người đó sẽ mắc ung thư. Kết quả xét nghiệm cần được chuyên gia Di truyền và bác sĩ đặt trong bối cảnh cụ thể để đánh giá nguy cơ và xác định hướng quản lý phù hợp. 

Nói cách khác, giá trị của xét nghiệm không chỉ nằm ở câu hỏi “có biến thể hay không?”, mà quan trọng hơn là “biến thể đó có ý nghĩa gì và người mang biến thể cần làm gì tiếp theo?”. 

Giải trình tự gen thế hệ mới mở rộng khả năng nhận diện nguy cơ ung thư di truyền 

Tổng kết lại báo cáo, ThS.BSNT Phạm Minh Đức cho biết, công trình nghiên cứu từ 547 trường hợp được khảo sát của MEDLATEC ghi nhận 39 người có ít nhất một biến thể gây bệnh hoặc có khả năng gây bệnh, tương đương 7,1%; 40 biến thể được phát hiện trên 21 gen. Đáng chú ý, 35/40 biến thể, tương đương 87,5%, nằm ngoài BRCA1/2; đồng thời 29 người thuộc nhóm không ghi nhận yếu tố nguy cơ vẫn phát hiện biến thể P/LP.  

Những kết quả này cho thấy nguy cơ ung thư di truyền là một bức tranh rộng, với nhiều gen và nhiều dạng biến thể khác nhau. Việc sử dụng kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới để khảo sát đồng thời nhiều gen có thể mở rộng khả năng nhận diện các biến thể có ý nghĩa, cung cấp thêm dữ liệu phục vụ tư vấn di truyền, theo dõi nguy cơ và quản lý sức khỏe phù hợp. 

ThS.BSNT Phạm Minh Đức (thứ 4 từ trái qua) nhận giấy chứng nhận tham gia từ Ban tổ chức 

Qua công trình được báo cáo tại Hội nghị Di truyền Y học và Hệ gen toàn quốc, nhóm nghiên cứu của MEDLATEC góp thêm dữ liệu thực tiễn về đặc điểm các biến thể gen ung thư di truyền, đồng thời cho thấy giá trị của việc ứng dụng công nghệ giải trình tự thế hệ mới trong nghiên cứu và thực hành Di truyền Y học. 

Quan trọng hơn, kết quả nghiên cứu đưa đến một thông điệp dễ hiểu: khi có chỉ định phù hợp, nhìn rộng hơn trên nhiều gen có thể giúp nhận diện đầy đủ hơn những biến thể liên quan nguy cơ ung thư, từ đó có thêm cơ sở để chủ động theo dõi và quản lý sức khỏe.