1. Bác sĩ giải đáp: nhiễm khuẩn đường ruột có lây không?

Nhiễm khuẩn đường ruột có lây không? Câu trả lời là có. Đây là nhóm bệnh lý có khả năng lây truyền cao trong cộng đồng, đặc biệt là ở môi trường sinh hoạt tập trung như gia đình, trường học, mầm non, nhà trẻ hay các bếp ăn tập thể.

Mầm bệnh gây nhiễm khuẩn đường ruột (bao gồm các loại vi khuẩn như Salmonella, E. coli, Shigella, Campylobacter, Vibrio cholerae hay vi rút Rotavirus, Norovirus) sau khi xâm nhập vào cơ thể sẽ nhân lên nhanh chóng trong ống tiêu hóa. Tác nhân gây bệnh được đào thải ra ngoài môi trường thông qua phân hoặc chất nôn của người bệnh. Nếu không được kiểm soát vệ sinh nghiêm ngặt, mầm bệnh sẽ dễ dàng phát tán và xâm nhập vào cơ thể người khỏe mạnh khác.

Vi khuẩn Salmonella 

2. Các con đường lây nhiễm khuẩn đường ruột 

Để kiểm soát hiệu quả vấn đề nhiễm khuẩn đường ruột có lây không, người dân cần nhận diện rõ ràng các con đường truyền bệnh chủ yếu dưới đây:

Lây truyền qua đường phân của người bệnh

Đây là phương thức lây nhiễm phổ biến nhất của các bệnh lý tiêu hóa. Người bệnh sau khi đi vệ sinh không rửa tay sạch bằng xà phòng sẽ làm dính mầm bệnh lên bàn tay. Bàn tay bị nhiễm khuẩn tiếp tục chạm vào thức ăn, dụng cụ chế biến, ly uống nước hoặc tay nắm cửa. Khi người khỏe mạnh ăn phải các thực phẩm này hoặc đưa tay chứa mầm bệnh lên miệng, vi khuẩn sẽ xâm nhập vào đường ruột và gây bệnh.

Lây truyền qua thực phẩm và nguồn nước bị ô nhiễm

• Thực phẩm không đảm bảo vệ sinh: Thịt, cá, trứng, hải sản chưa được nấu chín kỹ (gỏi, tiết canh, trứng lòng đào); rau sống chưa qua xử lý rửa sạch; thức ăn ôi thiu, bảo quản không cẩn thận bị ruồi nhặng đậu vào.
• Nguồn nước bị nhiễm khuẩn: Nước giếng khoan, nước sông hồ chưa qua lọc hoặc nước máy bị rò rỉ rãnh thoát nước có thể chứa lượng lớn vi khuẩn tả (Vibrio cholerae) hoặc vi khuẩn lỵ.

Nguồn nước bị nhiễm khuẩn là con đường lây truyền bệnh đường ruột

Lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp với bề mặt

Mầm bệnh (đặc biệt là vi rút Norovirus hay Rotavirus) có khả năng tồn tại nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày trên các bề mặt vật dụng như đồ chơi trẻ em, khăn mặt, chăn ga gối, tay nắm cửa, bàn phím máy tính hay bồn cầu. Trẻ em có thói quen đưa đồ chơi hoặc tay vào miệng sẽ có nguy cơ lây nhiễm rất cao.

3. Dấu hiệu nhận biết nhiễm khuẩn đường ruột cần đi khám ngay

Tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh, thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ vài giờ đến vài ngày với các biểu hiện cảnh báo đặc trưng sau:

• Tiêu chảy cấp tính: Đi tiêu nhiều lần trong ngày (từ 3 lần/ngày trở lên), phân lỏng nát, nhiều nước, có thể lẫn chất nhầy, bọt khí hoặc có máu (tiêu chảy phân máu do lỵ amip hoặc Shigella).
• Đau quặn bụng: Các cơn đau quặn thắt từng cơn ở vùng quanh rốn hoặc bụng dưới, người bệnh thường có cảm giác muốn đi tiêu gấp.

Đau quặn bụng

• Nôn mửa và buồn nôn: Nôn nhiều làm cơ thể mất nước và điện giải nhanh chóng, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ.
• Sốt và mệt mỏi: Sốt nhẹ hoặc sốt cao trên 38.5°C kèm theo cảm giác rét run, đau đầu, uể oải, chán ăn.
• Biểu hiện mất nước cấp tính: Môi khô, mắt trũng, khát nước dữ dội, da nhăn nheo, tiểu ít hoặc nước tiểu vàng đậm. Đối với trẻ sơ sinh, trẻ quấy khóc không có nước mắt, thóp bị lõm xuống.Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế sớm khi có phân lẫn máu, nôn liên tục hoặc không uống được nước, sốt cao, có dấu hiệu mất nước hoặc tiêu chảy kéo dài. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được thăm khám sớm hơn.

4. Nhiễm khuẩn đường ruột có lây qua sữa mẹ không?

Nhiều bà mẹ băn khoăn liệu trẻ bú mẹ có bị lây bệnh từ mẹ hoặc từ các bé khác hay không. Về bản chất y học, vi khuẩn gây nhiễm khuẩn đường ruột không đi vào dòng sữa mẹ. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể lây sang trẻ qua quá trình tiếp xúc gần khi mẹ cho con bú:

• Bàn tay của người mẹ hoặc núm ti không được vệ sinh sạch sẽ trước khi cho trẻ bú.
• Sử dụng chung bình sữa, núm ti giả chưa được tiệt trùng kỹ giữa các bé.
• Người mẹ bị nhiễm khuẩn đường ruột không rửa tay xà phòng sau khi đi vệ sinh nhưng đã vắt sữa hoặc bế bồng chăm sóc con.
• Khi trẻ bị Tiêu chảy, Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo vẫn tiếp tục cho trẻ bú mẹ. 

5. Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm khuẩn đường ruột 

Chủ động áp dụng các nguyên tắc vệ sinh sinh hoạt và ăn uống chuẩn y khoa là biện  pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm:

Thực hiện nghiêm ngặt nguyên tắc ăn chín uống sôi

• Tuyệt đối không ăn thực phẩm tái sống, gỏi cá, tiết canh, nem chua hoặc thực phẩm để quá lâu ở nhiệt độ phòng.
• Đun sôi nước uống, ưu tiên sử dụng nước đóng chai hoặc nước đã qua máy lọc tiêu chuẩn.
• Rửa sạch rau củ quả nhiều lần dưới dòng nước chảy trước khi chế biến hoặc ăn trực tiếp.

Vệ sinh bàn tay đúng quy trình bằng xà phòng

• Rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 20 giây vào các thời điểm: trước khi ăn, trước khi chế biến thức ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã cho trẻ và sau khi tiếp xúc với người đang bị bệnh tiêu hóa.Dung dịch rửa tay khô có thể dùng bổ sung nhưng không thay thế việc rửa tay bằng xà phòng, đặc biệt với Norovirus.

Vệ sinh đồ dùng và môi trường sống

• Thường xuyên lau chùi, khử khuẩn tay nắm cửa, bàn ghế, đồ chơi của trẻ bằng các dung dịch sát khuẩn phù hợp. Với bề mặt dính phân hoặc chất nôn, nên lau sạch trước rồi khử khuẩn bằng dung dịch chứa chlor theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm, vì đây là loại được khuyến cáo cho Norovirus.
• Giặt riêng và luộc/tráng nước sôi quần áo, chăn ga của người đang mắc bệnh nhiễm khuẩn đường ruột.
• Dùng riêng dụng cụ ăn uống (bát, đũa, ly) đối với người bệnh cho đến khi hồi phục hoàn toàn. 
• Người vừa khỏi bệnh vẫn có thể thải mầm bệnh qua phân trong nhiều ngày (với Norovirus có thể từ 2 tuần trở lên). Vì vậy, không nên nấu ăn hoặc chăm sóc người khác ít nhất 48 giờ sau khi hết triệu chứng, và vẫn cần rửa tay kỹ. 

Tiêm chủng vắc xin phòng bệnh đầy đủ

• Cho trẻ em trong độ tuổi nhỏ uống vắc xin phòng vi rút Rotavirus theo đúng lịch khuyến cáo của Bộ Y tế để giảm nguy cơ tiêu chảy cấp nặng do Rotavirus. Liều vắc xin đầu tiên từ 6 tuần tuổi và hoàn thành trước 6 tháng tuổi. Lưu ý: Vắc xin này không phòng được các tác nhân khác như Norovirus hay vi khuẩn, nên vẫn cần duy trì các biện pháp vệ sinh.

6. Gợi ý các món ăn mềm, dễ tiêu hóa giúp phục hồi niêm mạc ruột

Trong giai đoạn phục hồi sau nhiễm khuẩn đường ruột hoặc tiêu chảy, nên ưu tiên các món ăn mềm, nấu chín kỹ, ít dầu mỡ để giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa. Một số lựa chọn phù hợp gồm:

• Cháo trắng, cháo yến mạch: Dễ tiêu hóa, cung cấp năng lượng và giúp bổ sung nước.
• Súp bí đỏ thịt gà, cháo thịt nạc băm: Cung cấp protein và vitamin cần thiết cho quá trình tái tạo tế bào niêm mạc ruột.
• Súp khoai tây, cà rốt hầm nhừ: Bổ sung kali, beta-carotene và các dưỡng chất hỗ trợ phục hồi sau tiêu chảy.
• Chuối chín, bơ nghiền: Có kết cấu mềm, cung cấp kali và một số chất xơ, giúp bổ sung dinh dưỡng trong giai đoạn hồi phục.

Nên chia thành nhiều bữa nhỏ, ăn vừa sức và điều chỉnh theo khả năng dung nạp. Nếu vẫn tiêu chảy, cần chú trọng bù nước và điện giải; chế độ ăn hỗ trợ phục hồi nhưng không thay thế việc thăm khám khi triệu chứng kéo dài hoặc nghiêm trọng.Dung dịch bù nước đường uống (oresol) là lựa chọn bù nước và điện giải phù hợp, và trẻ em có thể được bác sĩ chỉ định bổ sung kẽm. Không tự ý dùng kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Nắm vững kiến thức nhiễm khuẩn đường ruột có lây không cùng việc duy trì thói quen ăn uống vệ sinh sẽ là biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ hệ tiêu hóa của gia đình bạn luôn khỏe mạnh.

Quý khách hàng liên hệ Tổng đài MEDLATEC qua hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ và hướng dẫn đặt lịch thăm khám nhanh nhất.