1. Tác dụng của vắc xin OPV là gì? Vì sao cần chủng ngừa?

Để hiểu rõ về vai trò của việc chủng ngừa với vắc xin OPV, cha mẹ cần lưu tâm:

1.1. Đôi nét về bệnh bại liệt

bại liệt là bệnh truyền nhiễm cấp tính gây nên bởi virus Polio. Đây là virus lây nhiễm qua đường tiêu hóa khi tiếp xúc với thực phẩm, nước uống hoặc bàn tay nhiễm bẩn. Trẻ dưới 5 tuổi thuộc nhóm có nguy cơ lây nhiễm virus này cao hơn so với các độ tuổi khác.

Điều đáng lo ngại là phần lớn trường hợp nhiễm virus ban đầu không có triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ biểu hiện giống cảm cúm thông thường như: Sốt nhẹ, đau họng, mệt mỏi, buồn nôn,... Tuy nhiên, khi virus tấn công vào hệ thần kinh trung ương sẽ làm cho tế bào thần kinh vận động của trẻ bị tổn thương. Khi đó, trẻ có thể bị: Yếu cơ đột ngột, liệt mềm cấp tính ở tay hoặc chân, teo cơ vĩnh viễn, biến dạng chi,...

Đặc biệt, nếu virus gây tổn thương các cơ hô hấp, trẻ có thể suy hô hấp và nguy hiểm đến tính mạng.

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh bại liệt. Khi đã xảy ra liệt sẽ rất khó phục hồi hoàn toàn. 

Hình ảnh virus Polio gây bệnh bại liệt

1.2. Vắc xin OPV là gì?

Vắc xin OPV (Oral Polio Vaccine) là vắc xin phòng bệnh bại liệt dạng uống, được dùng nhỏ trực tiếp vào miệng trẻ theo liều quy định. OPV chứa virus bại liệt đã được làm suy yếu nên sau khi vào cơ thể, virus này sẽ rất hiếm khi còn khả năng gây bệnh nguy hiểm như virus lưu hành ngoài môi trường. 

Khi trẻ uống vắc xin OPV, virus giảm độc lực đi vào đường ruột, nhân lên tại đây nhưng không gây bệnh. Hệ miễn dịch sẽ nhận diện virus là “tác nhân lạ” và tạo ra kháng thể chống lại virus.

Hiểu đơn giản, OPV sẽ giúp cơ thể trẻ “luyện tập” trước để hình thành khả năng tự bảo vệ khi gặp virus bại liệt ở môi trường bên ngoài.

1.3. Tác dụng của vắc xin OPV

Vậy tác dụng của vắc xin OPV là gì? Sau khi đi vào đường ruột, OPV sẽ có tác dụng: 

• Tạo miễn dịch mạnh tại đường ruột – nơi virus bại liệt thường xâm nhập.
• Phòng bệnh bại liệt, giảm nguy cơ bị liệt vĩnh viễn.
• Giảm khả năng lây lan virus trong cộng đồng, nhờ đó góp phần tạo ra “miễn dịch cộng đồng”.

1.4. Vì sao trẻ nên được chủng ngừa với vắc xin OPV?

Bệnh bại liệt ở nước ta hiện đã được thanh toán hoàn toàn. Tuy nhiên, việc chủng ngừa với vắc xin OPV vẫn cần thiết vì:

• Virus bại liệt vẫn tồn tại ở một số quốc gia trên thế giới. Vì thế, nguy cơ lây nhiễm bệnh từ bên ngoài vẫn còn tiềm ẩn.
• Duy trì miễn dịch cộng đồng. Nếu tỷ lệ tiêm chủng giảm, bệnh có thể quay trở lại và bùng phát dịch.

Vắc xin OPV

2. Lịch tiêm chủng vắc xin OPV cụ thể theo khuyến cáo

Sau khi đã hiểu rõ tác dụng của vắc xin OPV là gì, cha mẹ nên nắm được lịch tiêm chủng để đảm bảo trẻ được bảo vệ đúng thời điểm. Theo khuyến cáo hiện hành, trẻ nên được uống vắc xin OPV vào các mốc:

• 2 tháng tuổi: Liều thứ nhất.
• 3 tháng tuổi: Liều thứ hai.
• 4 tháng tuổi: Liều thứ ba.

Ngoài vắc xin OPV đường uống, hiện nay, Việt Nam đã bổ sung thêm vắc xin IPV. Đây là vắc xin bại liệt dạng bất hoạt, được đưa vào cơ thể thông qua đường tiêm. Trẻ nên được tiêm 1 mũi IPV lúc 5 tháng tuổi, sau đó tiếp tục duy trì các mũi nhắc theo khuyến cáo. 

Nếu trẻ bỏ lỡ lịch uống OPV thì không cần uống lại mà hãy tiếp tục uống liều tiếp theo càng sớm càng tốt.

3. Vắc xin OPV khác gì so với vắc xin IPV?

Trong quá trình tìm hiểu về vắc xin OPV, không ít cha mẹ cũng sẽ gặp thông tin về vắc xin IPV. IPV (Inactivated Polio Vaccine) là vắc xin bại liệt bất hoạt, tức là virus đã bị tiêu diệt hoàn toàn và không thể nhân lên trong cơ thể. Nếu cha mẹ đang băn khoăn không biết điểm khác nhau giữa IPV và vắc xin OPV là gì thì có thể phân biệt như sau:

• Vắc xin OPV:

- Sử dụng dạng uống.

- Chứa virus sống giảm độc lực.

- Tạo miễn dịch đường ruột mạnh.

• Vắc xin IPV:

- Sử dụng dạng tiêm.

- Chứa virus bất hoạt (không còn sống).

- Tạo miễn dịch trong máu tốt nhưng miễn dịch đường ruột kém hơn so với OPV.

Hiện nay, nhiều quốc gia (trong đó có Việt Nam) kết hợp cả OPV và IPV để tăng hiệu quả phòng bệnh và tăng độ an toàn.

Vắc xin phối hợp IPV phòng ngừa nhiều bệnh lý trong đó có bại liệt

4. Một số lưu ý khi chủng ngừa với vắc xin OPV

Ngoài những thông tin nêu trên, khi cho trẻ chủng ngừa với vắc xin OPV, cha mẹ cũng nên lưu ý một số vấn đề sau:

• Trẻ nên được khám sàng lọc trước khi uống OPV để loại trừ vấn đề sức khỏe bất thường cần hoãn chủng ngừa như: Sốt, mắc bệnh cấp tính, suy giảm miễn dịch, tiền sử dị ứng hoặc phản ứng sau tiêm chủng,... 
• Trẻ không cần nhịn ăn trước khi uống vắc xin OPV. Tuy nhiên, cha mẹ không nên cho con ăn quá no ngay trước khi uống vắc xin. Sau khi trẻ được uống vắc xin, cha mẹ nên đợi một chút rồi mới cho trẻ bú hoặc ăn tiếp để hạn chế tình trạng nôn trớ làm giảm hiệu quả của liều vắc xin.
• Nếu trẻ bị nôn sau khi uống OPV, cha mẹ hãy báo ngay cho nhân viên y tế để giúp trẻ được đánh giá đúng hiệu quả chủng ngừa và quyết định có cần uống lại hay không.
• Những phản ứng có thể gặp phải sau khi uống OPV:

Sau khi uống OPV, tuy không phổ biến nhưng một số trẻ vẫn có thể xuất hiện các phản ứng nhẹ như: Sốt nhẹ, quấy khóc, khó chịu, đi ngoài phân lỏng, biếng ăn tạm thời,... Các phản ứng này thường có khả năng tự hết sau 1 - 2 ngày.

Trẻ cần được đưa tới cơ sở y tế ngay nếu có các dấu hiệu bất thường như: Sốt cao liên tục không hạ, co giật, khó thở, lừ đừ, bỏ bú hoàn toàn, nôn nhiều, tiêu chảy nặng kéo dài,... 

Mong rằng những chia sẻ trên đây đã giúp cha mẹ hiểu được tác dụng của vắc xin OPV là gì để chủ động chủng ngừa đúng lịch cho trẻ, giúp con được bảo vệ an toàn trước các nguy cơ của bệnh bại liệt. 

Nếu còn thắc mắc nào khác về vắc xin này, cha mẹ có thể liên hệ Hotline 1900 56 56 56 của Hệ thống Y tế MEDLATEC để được tư vấn cụ thể.