Phát hiện lồng ruột cấp tính ở bé trai 18 tháng tuổi từ dấu hiệu đau bụng, nôn trớ 

Bệnh nhi L.H.Đ. (18 tháng tuổi, Phú Thọ) được gia đình đưa đến Phòng khám Đa khoa MEDLATEC Vĩnh Phúc trong tình trạng đau bụng, quấy khóc từng cơn dữ dội. 

Theo lời kể của người mẹ, đêm trước ngày vào viện, bé bắt đầu xuất hiện những cơn đau bụng bất thường. Mỗi lần đau, bé khóc thét, ưỡn người lên, kèm theo nôn trớ liên tục, hễ ăn vào là nôn ra dịch lẫn thức ăn.  

Nghĩ con chỉ bị rối loạn tiêu hóa thông thường, mẹ bé đã tự mua men tiêu hóa cho con uống nhưng tình trạng không hề cải thiện. Trưa hôm sau, thấy con mệt mỏi và các cơn đau ngày càng dồn dập, gia đình mới vội vã đưa bé đến MEDLATEC Vĩnh Phúc thăm khám. 

Tại phòng khám, bác sĩ tiến hành thăm khám lâm sàng cho trẻ. Đáng chú ý, khi kiểm tra tại vùng bụng, bác sĩ phát hiện một khối bất thường ở vùng hạ sườn phải, dù bụng vẫn mềm và chưa có phản ứng thành bụng. 

Bác sĩ lập tức chỉ định thực hiện các thăm dò chẩn đoán hình ảnh gồm siêu âm ổ bụng và chụp X-quang ổ bụng. 

Kết quả chụp X-quang ghi nhận các quai ruột không giãn, chưa thấy mức nước hơi hay liềm khí dưới hoành. Tuy nhiên, trên hình ảnh siêu âm phát hiện rõ khối lồng ruột nằm ở vùng hạ sườn phải với đường kính ngang khoảng 29mm, kéo dài trên một đoạn 43mm. Bên trong khối lồng có hạch mạc treo kích thước 7,5x4mm, chưa thấy dịch tự do trong khối lồng cũng như trong ổ bụng.  

Hình ảnh khối lồng ruột vùng hạ sườn phải được phát hiện trên siêu âm   

Dựa trên lâm sàng và hình ảnh siêu âm chuyên sâu, các bác sĩ chẩn đoán xác định bệnh nhi bị lồng ruột trẻ em chưa có biến chứng (giờ thứ 15). Ngay sau đó, MEDLATEC Vĩnh Phúc đã tư vấn gia đình và chuyển gấp bệnh nhi lên Bệnh viện Đa khoa tỉnh để tiến hành thủ thuật tháo lồng. 

Tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh, bệnh nhi được thực hiện bơm hơi tháo lồng ngay khi tiếp nhận. Nhờ phát hiện ở giai đoạn sớm, thủ thuật diễn ra rất thuận lợi. Kiểm tra lại sau 24 giờ, khối lồng đã hoàn toàn mất, lưu thông tiêu hóa phục hồi tốt và bé được xuất viện an toàn.     

Lồng ruột ở trẻ em: Cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm nếu chẩn đoán muộn 

Lồng ruột là tình trạng một đoạn ruột lộn lại và chui vào lòng của đoạn ruột kế cận. Đây là một trong những cấp cứu ngoại khoa hay gặp nhất ở trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi (chiếm đa số), trong đó bé trai có tỷ lệ mắc cao gấp 2 lần bé gái. 

Theo các chuyên gia y tế, khoảng 90 - 95% các trường hợp lồng ruột ở trẻ em là nguyên phát (không tìm thấy nguyên nhân thực thể), thường liên quan đến sự co bóp bất thường của nhu động ruột. Chỉ có 5 - 10% là thứ phát do các bất thường bẩm sinh hay tổn thương thực thể như túi thừa Meckel, nang ruột đôi, polyp hoặc khối u ruột. Thống kê cho thấy dạng lồng ruột hồi - đại tràng là phổ biến nhất, chiếm tới 85% tổng số ca bệnh.  

Ảnh minh họa chứng lồng ruột ở trẻ nhỏ (Ảnh bác sĩ cung cấp)  

Tiến triển sinh lý bệnh của lồng ruột phụ thuộc rất lớn vào thời điểm trẻ được đưa đến cơ sở y tế: 

• Dưới 24 giờ: Thành ruột bị lồng bắt đầu bị thắt lại, gây phù nề và xuất huyết nhẹ; 
• Từ 24 - 48 giờ: Tình trạng phù nề, sung huyết và xuất huyết trở nên nghiêm trọng hơn; 
• Trên 48 giờ: Tuần hoàn bị trệ hoàn toàn, dẫn đến nhồi máu, hoại tử đoạn ruột lồng, gây thủng ruột, viêm phúc mạc, shock nhiễm trùng và có thể tử vong nếu không xử trí phẫu thuật khẩn cấp. 

Dấu hiệu điển hình của lồng ruột bao gồm: 

• Đau bụng cơn dữ dội (chiếm 90 - 100%): Trẻ đột ngột khóc thét, co chân hoặc ưỡn người. Cơn đau kéo dài 3 - 10 phút, lặp lại sau mỗi 15 - 30 phút. Giữa các cơn đau, trẻ có thể lại chơi hoặc ngủ bình thường; 
• Nôn trớ: Xuất hiện sớm sau cơn đau bụng, ban đầu nôn ra thức ăn, sau đó nôn ra dịch vàng hoặc xanh; 
• Đi ngoài phân máu (chiếm 95% ca đến muộn): Phân có lẫn nhầy máu màu đỏ tươi hoặc nâu sẫm; 
• Sờ thấy khối lồng: Khối mật độ chắc, thường nằm ở vùng hạ sườn phải. 

Vai trò "vàng" của siêu âm trong phát hiện sớm lồng ruột 

BSCKI. Mai Thanh Huyền - Chuyên khoa Chẩn đoán hình ảnh, Phòng khám Đa khoa MEDLATEC Vĩnh Phúc cho biết, trong chẩn đoán lồng ruột ở trẻ em, các triệu chứng lâm sàng giai đoạn đầu rất dễ bị nhầm lẫn với rối loạn tiêu hóa, viêm dạ dày ruột hay hội chứng lỵ. Do đó, chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quyết định, trong đó siêu âm ổ bụng được coi là phương pháp chuẩn vàng với độ nhạy và độ đặc hiệu lên tới gần 100%. 

Trên hình ảnh siêu âm, bác sĩ chuyên khoa có thể dễ dàng nhận diện các dấu hiệu đặc trưng của khối lồng:

• Dấu hiệu "hình bia bắn" hay "mặt cắt ngang": Tương ứng với mạc treo ruột chứa mỡ tăng âm ở trung tâm và các lớp thành ruột phù nề giảm âm bao quanh; 
• Dấu hiệu "bánh mì kẹp" hay "mặt cắt dọc": Thể hiện các lớp niêm mạc và cơ của đoạn ruột bị lồng nằm xen kẽ, chồng lên nhau; 
• Đánh giá biến chứng & khả năng bảo tồn: Siêu âm Doppler màu giúp đánh giá tín hiệu mạch máu tại khối lồng. Nếu còn tín hiệu mạch, không có dịch tự do phức tạp trong khối lồng hay ổ bụng, trẻ có chỉ định tháo lồng bằng hơi nhẹ nhàng mà không cần phẫu thuật. 

Siêu âm đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán lồng ruột ở trẻ nói riêng và các bệnh lý đường tiêu hóa nói chung   

Trường hợp của trẻ nhi nói trên là minh chứng rõ nét cho vai trò của việc phát hiện sớm qua siêu âm. Mặc dù bệnh nhi mới ở giờ thứ 15 của bệnh, triệu chứng chưa đầy đủ (chưa đi ngoài ra máu, X-quang chưa có bất thường), nhưng nhờ kỹ năng lâm sàng nhạy bén và năng lực chẩn đoán hình ảnh chính xác của các bác sĩ MEDLATEC Vĩnh Phúc, khối lồng đã được chỉ ra rõ ràng. Điều này giúp bé được chuyển viện điều trị tháo lồng bằng hơi kịp thời, tránh được một cuộc phẫu thuật xâm lấn nguy hiểm. 

Cha mẹ nên chủ động đưa trẻ thăm khám nếu có dấu hiệu bất thường  

Từ đây, bác sĩ Huyền đưa ra khuyến cáo tới các bậc phụ huynh, dù trẻ nhỏ chưa biết mô tả rõ cơn đau, nhưng khi thấy trẻ xuất hiện các biểu hiện bất thường như quấy khóc từng cơn dữ dội, nôn trớ, bỏ bú, kèm hoặc không kèm đi ngoài bất thường, cha mẹ tuyệt đối không tự ý cho con uống thuốc hay men tiêu hóa tại nhà. Hãy đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế uy tín có chuyên khoa Nhi và Chẩn đoán hình ảnh để được siêu âm kiểm tra, phát hiện và xử trí kịp thời các tình trạng cấp cứu bụng nguy hiểm.