Các bài tập hỗ trợ phục hồi đứt bán phần dây chằng chéo trước

1. Tổng quan về đứt dây chằng chéo trước

Dây chằng chéo trước (ACL) nằm bên trong khớp gối, cùng với dây chằng chéo sau tạo thành cấu trúc hình chữ X. Hai dây chằng có vai trò giữ vững khớp và kiểm soát chuyển động của xương chày so với xương đùi. Khi một phần ACL bị rách, phần sợi còn nguyên vẹn vẫn duy trì một phần chức năng nhưng khả năng ổn định khớp có thể giảm.

Chấn thương thường gặp ở người chơi bóng đá, bóng rổ và các môn thể thao có động tác xoay, chuyển hướng hoặc bật nhảy. Phần lớn trường hợp xảy ra khi giảm tốc đột ngột, chuyển hướng nhanh, tiếp đất với trọng lượng dồn vào một chân hoặc mất kiểm soát khi vận động. Lực tác động trực tiếp vào đầu gối cũng có thể gây tổn thương. 

Đứt bán phần dây chằng chéo trước thường xảy ra khi đầu gối chịu lực xoắn hoặc chuyển hướng đột ngột

Sau chấn thương, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng:

• Đau và sưng đầu gối;
• Bầm tím quanh vùng tổn thương;
• Khó đứng, đi lại hoặc chịu trọng lượng cơ thể;
• Cảm giác khớp gối lỏng, kém ổn định;
• Hạn chế vận động khớp.

Trường hợp đứt dây chằng bán phần, cảm giác lỏng gối có thể không rõ trong sinh hoạt hàng ngày mà chỉ bộc lộ rõ khi xoay người, đổi hướng nhanh hoặc chơi thể thao. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan chỉ vì đi lại vẫn bình thường. Nếu chấn thương không được xử lý phù hợp, tình trạng mất ổn định kéo dài có thể làm tăng áp lực lên các cấu trúc khác của khớp gối. Người bệnh có nguy cơ đau kéo dài, yếu hoặc teo cơ đùi, hạn chế vận động và tăng nguy cơ tổn thương sụn chêm, sụn khớp.

Người bệnh cần đi khám sớm nếu có một trong các dấu hiệu: 

- Gối sưng to nhanh kèm đau dữ dội, biến dạng rõ ở gối. 

- Tê hoặc mất cảm giác cẳng chân, bàn chân.

- Gối bị kẹt cứng không duỗi thẳng được (nghi ngờ tổn thương phối hợp sụn chêm hoặc cấu trúc khác trong khớp).

2. Điều trị đứt bán phần dây chằng chéo trước như thế nào?

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ tổn thương dây chằng và khả năng ảnh hưởng đến chức năng khớp gối. Với trường hợp tổn thương nhẹ, khớp vẫn ổn định và không gây hạn chế nhiều trong sinh hoạt, bác sĩ có thể ưu tiên điều trị bảo tồn kết hợp nghỉ ngơi và phục hồi chức năng.

Trong giai đoạn này, người bệnh cần hạn chế các hoạt động gây đau hoặc tạo áp lực lớn lên đầu gối. Khi tình trạng ổn định, có thể thực hiện các hoạt động thể chất nhẹ theo hướng dẫn để duy trì khả năng vận động và sức mạnh cơ quanh khớp. Bác sĩ cũng có thể chỉ định thêm nẹp gối chức năng để hỗ trợ kiểm soát vận động khớp và giảm nguy cơ tái chấn thương trong giai đoạn này.

Với trường hợp tổn thương nghiêm trọng hơn, khớp gối mất vững hoặc nhu cầu vận động cao, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật tái tạo dây chằng. Trước khi phẫu thuật, người bệnh cần được thăm khám lâm sàng và đánh giá hình ảnh cộng hưởng từ để xác định vị trí, mức độ tổn thương cũng như phần dây chằng còn nguyên vẹn.

Chụp cộng hưởng từ giúp bác sĩ đánh giá tình trạng dây chằng chéo trước khi lựa chọn phương pháp điều trị

Phẫu thuật cần được thực hiện bởi bác sĩ có chuyên môn về chấn thương chỉnh hình. Với đứt bán phần, việc xác định chính xác phần dây chằng bị tổn thương có ý nghĩa quan trọng, giúp bác sĩ cân nhắc bảo tồn phần dây chằng còn nguyên và tái tạo phần tổn thương khi cần thiết.

Sau phẫu thuật hoặc điều trị bảo tồn, phục hồi chức năng là bước quan trọng để lấy lại tầm vận động, sức mạnh cơ và khả năng kiểm soát khớp gối. Các bài tập cần được xây dựng theo từng giai đoạn, tránh tự ý tập các động tác gây quá tải cho dây chằng.

3. Các bài tập hỗ trợ phục hồi đứt bán phần dây chằng chéo trước

Các bài tập không thay thế phương pháp điều trị chính mà đóng vai trò hỗ trợ phục hồi chức năng. Người bệnh nên tập theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu, đặc biệt trong giai đoạn đầu sau chấn thương.

3.1. Bài tập duỗi gối

Người bệnh nằm trên giường, kê khăn hoặc chăn cuộn dưới đùi và bắp chân của chân bị thương để chân được nâng nhẹ. Sau đó, đưa đầu gối về tư thế duỗi thẳng, giữ trong vài giây rồi thả lỏng. Bài tập giúp duy trì khả năng duỗi gối và hạn chế cứng khớp.

3.2. Bài tập cơ tứ đầu

Với bài tập cơ tứ đầu, bệnh nhân nằm duỗi thẳng chân, kê khăn cuộn dưới gót chân. Sau đó, hãy gồng cơ tứ đầu để làm vững đầu gối, rồi từ từ nâng chân lên khỏi mặt giường khoảng 20 - 30 cm. Có thể thực hiện khoảng 8 - 10 lần theo khả năng và hướng dẫn của chuyên viên. Bài tập giúp duy trì sức mạnh cơ đùi, hạn chế yếu và teo cơ do giảm vận động.

3.3. Bài tập căng gối

Người bệnh nằm và đặt hai chân dựa vào tường, sau đó từ từ co chân bị thương đến khi cảm thấy khớp gối căng nhẹ. Giữ tư thế khoảng 30 giây rồi trở về vị trí ban đầu. Có thể lặp lại 2 - 4 lần. Không nên cố gắng gập gối quá mức hoặc tiếp tục tập khi xuất hiện đau tăng.

Các bài tập vận động khớp gối cần được thực hiện từ từ, phù hợp với từng giai đoạn phục hồi

3.4. Bài tập cơ sau đùi

Khi bước vào giai đoạn phục hồi phù hợp, người bệnh nằm duỗi thẳng chân, ấn gót chân xuống mặt giường và gồng nhẹ cơ phía sau đùi. Giữ khoảng 10 giây rồi thả lỏng. Bài tập giúp duy trì sức mạnh nhóm cơ sau đùi và hỗ trợ khả năng kiểm soát khớp gối.

3.5. Bài tập nhón hai chân

Khi đã có thể đi lại tương đối ổn định, người bệnh đứng thẳng và dùng một tay vịn vào ghế chắc chắn để giữ thăng bằng rồi từ từ nhón hai chân lên, giữ trong vài giây rồi hạ xuống. Có thể lặp lại khoảng 8 - 10 lần. Nếu đầu gối còn sưng, đau hoặc chưa chịu được trọng lượng cơ thể, không nên tự thực hiện bài tập này.

Đứt bán phần dây chằng chéo trước cần được đánh giá dựa trên mức độ tổn thương và độ ổn định của khớp gối để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Bên cạnh điều trị bảo tồn hoặc phẫu thuật khi có chỉ định, phục hồi chức năng với các bài tập phù hợp sẽ hỗ trợ khớp gối phục hồi tốt hơn. Người bệnh nên thực hiện các bài tập theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu để tránh làm tổn thương dây chằng nặng hơn. 

Mọi nhu cầu thăm khám và tư vấn các vấn đề sức khỏe Cơ xương khớp, bạn đọc vui lòng liên hệ tới Hệ thống Y tế MEDLATEC qua Tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ kịp thời.