Cách điều trị thoái hóa khớp gối tại nhà: Hướng dẫn đúng cách từ chuyên gia

1. Thoái hóa khớp gối và khả năng điều trị tại nhà

1.1. Thoái hóa khớp gối là gì

Thoái hóa khớp gối xảy ra khi lớp sụn bao phủ đầu xương trong khớp gối bị bào mòn dần theo thời gian, khiến các đầu xương cọ xát vào nhau khi vận động. Quá trình này thường đi kèm phản ứng viêm nhẹ, giảm dịch bôi trơn khớp, gây đau, cứng khớp vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi lâu, và đôi khi có tiếng lục cục khi gập duỗi gối.

Bệnh phổ biến ở người trên 50 tuổi nhưng cũng có thể gặp ở người trẻ có tiền sử chấn thương khớp gối, thừa cân hoặc lao động nặng kéo dài.

Người bị thoái hóa khớp gối thường bị đau, cứng khớp khi vận động

1.2. Khi nào có thể áp dụng cách điều trị thoái hóa khớp gối tại nhà

Các biện pháp tại nhà phù hợp nhất với người bệnh ở giai đoạn nhẹ, cơn đau còn âm ỉ, không kèm sưng nóng đỏ rõ rệt và chưa ảnh hưởng nhiều đến khả năng đi lại. Đây là nhóm biện pháp hỗ trợ, giúp giảm triệu chứng và làm chậm tiến triển bệnh, không thay thế cho việc chẩn đoán và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp.

2. Nguyên tắc cần nắm trước khi tự điều trị tại nhà

Trước khi áp dụng bất kỳ cách điều trị Thoái hóa khớp gối tại nhà nào, bạn nên xác định mức độ đau và tình trạng khớp hiện tại của mình, tốt nhất là sau khi đã được bác sĩ thăm khám và có chẩn đoán rõ ràng. Việc tự suy đoán bệnh dựa trên triệu chứng rồi áp dụng các biện pháp mạnh có thể khiến khớp tổn thương nặng hơn.

Ngoài ra, các biện pháp tại nhà cần được duy trì đều đặn trong thời gian đủ dài mới phát huy hiệu quả. Nhiều người bỏ cuộc sau vài ngày vì chưa thấy cải thiện, trong khi các nghiên cứu về chương trình tập luyện tại nhà cho người Thoái hóa khớp gối thường ghi nhận hiệu quả rõ rệt sau vài tuần đến vài tháng kiên trì.

3. Các cách điều trị thoái hóa khớp gối tại nhà phổ biến

3.1. Duy trì cân nặng hợp lý

Khớp gối phải chịu tải trọng gấp nhiều lần trọng lượng cơ thể khi đi lại, leo cầu thang. Theo hướng dẫn của NICE (Anh), giảm cân ở người thừa cân, béo phì bị thoái hóa khớp gối giúp cải thiện đau, chức năng vận động và chất lượng cuộc sống. Mức giảm cân càng nhiều thì lợi ích càng rõ, NICE gợi ý mục tiêu giảm khoảng 10% cân nặng nếu phù hợp với thể trạng. Bạn không cần giảm cân quá nhanh, việc giảm từ từ thông qua điều chỉnh chế độ ăn và tăng vận động phù hợp đã mang lại khác biệt đáng kể cho khớp gối.

3.2. Tập luyện đúng cách cho khớp gối

Đây được xem là biện pháp nền tảng trong điều trị thoái hóa khớp gối tại nhà, được cả NHS và NICE khuyến nghị là điều trị hàng đầu bên cạnh kiểm soát cân nặng. Tập luyện giúp tăng sức mạnh cơ đùi, cơ quanh gối, từ đó giảm áp lực trực tiếp lên sụn khớp và cải thiện độ vững của khớp gối.

Một số hình thức vận động phù hợp bao gồm:

• Đi bộ nhẹ nhàng trên mặt phẳng, tránh địa hình gồ ghề hoặc dốc trong giai đoạn đau nhiều;
• Đạp xe tại chỗ với lực cản thấp, giúp vận động khớp mà không chịu trọng lượng cơ thể trực tiếp;
• Bơi lội hoặc tập dưới nước, giảm tải trọng lên khớp trong khi vẫn rèn luyện cơ;
• Bài tập tăng sức mạnh cơ tứ đầu đùi như nâng chân thẳng khi nằm, gập gối nhẹ có kiểm soát.

Nên bắt đầu với cường độ thấp, tăng dần theo khả năng chịu đựng của khớp. Nếu đau tăng rõ rệt sau khi tập hoặc kéo dài hơn vài giờ, cần giảm cường độ hoặc trao đổi với bác sĩ, kỹ thuật viên vật lý trị liệu để điều chỉnh bài tập phù hợp hơn.

Đi bộ nhẹ nhàng là một trong những hình thức vận động phù hợp cho người thoái hóa khớp gối. 

3.3. Chườm nóng, chườm lạnh giảm đau

Chườm lạnh trong khoảng 15-20 phút giúp giảm sưng, giảm đau khi khớp gối đang đau cấp tính. Sau giai đoạn đau cấp, chườm nóng bằng khăn ấm hoặc túi chườm giúp giãn cơ, giảm cứng khớp trước khi vận động. Nên lót một lớp vải mỏng giữa nguồn nhiệt và da để tránh bỏng, đặc biệt ở người lớn tuổi có da mỏng, nhạy cảm.

3.4. Điều chỉnh thói quen sinh hoạt hằng ngày

Một số thay đổi nhỏ trong sinh hoạt có thể giảm áp lực lên khớp gối đáng kể. Bạn nên hạn chế ngồi xổm, quỳ gối hoặc leo cầu thang nhiều lần trong ngày nếu không cần thiết. Khi ngồi làm việc lâu, nên đứng dậy vận động nhẹ sau mỗi 30-45 phút để tránh cứng khớp.

Việc lựa chọn giày dép cũng đáng lưu ý: giày đế bằng, có đệm êm hỗ trợ tốt hơn cho khớp gối so với giày cao gót hoặc đế quá cứng.

3.5. Dùng dụng cụ hỗ trợ khớp gối

Đai nẹp gối hoặc băng thun hỗ trợ có thể giúp giảm áp lực lên khớp trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt khi vận động nhiều hoặc di chuyển quãng đường xa. Với người thoái hóa khớp gối kèm khó khăn khi đi lại, gậy chống ở bên tay đối diện với khớp đau cũng giúp giảm tải trọng lên gối một cách hiệu quả. Việc lựa chọn loại đai, nẹp phù hợp nên có ý kiến của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng để tránh dùng sai cách gây phản tác dụng.

3.6. Thuốc giảm đau không kê đơn

Trong những đợt đau nhẹ, thuốc chống viêm không steroid (NSAID) dạng bôi ngoài da thường được ưu tiên cân nhắc trước. Vì đây là lựa chọn thuốc giảm đau tại chỗ được khuyến nghị hàng đầu cho thoái hóa khớp gối. Paracetamol trước đây được xem là lựa chọn phổ biến, nhưng theo cập nhật hướng dẫn của NICE (Anh) năm 2022, thuốc này không còn được khuyến cáo dùng thường xuyên. Do bằng chứng cho thấy hiệu quả giảm đau và cải thiện chất lượng cuộc sống khá hạn chế. Paracetamol chỉ nên cân nhắc dùng không thường xuyên, trong thời gian ngắn, khi các biện pháp khác chưa hiệu quả hoặc chưa phù hợp. Tuy nhiên, việc dùng thuốc, kể cả không kê đơn, vẫn cần tuân theo hướng dẫn sử dụng và không nên lạm dụng kéo dài. Người có bệnh lý dạ dày, gan, thận cần thận trọng hơn và nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng. Nếu cơn đau cần dùng thuốc thường xuyên, đây là dấu hiệu bạn nên đi khám để được đánh giá đầy đủ hơn thay vì tự điều chỉnh liều.

Một số thuốc giảm đau không kê đơn có thể được cân nhắc sử dụng trong đợt đau nhẹ. 

4. Những sai lầm thường gặp khi tự điều trị tại nhà

Nhiều người bị thoái hóa khớp gối có xu hướng hạn chế vận động hoàn toàn vì sợ đau, trong khi việc nghỉ ngơi quá mức lại khiến cơ quanh khớp yếu đi, khớp cứng hơn và làm chậm quá trình hồi phục. Một sai lầm khác là tự ý dùng các bài thuốc dân gian, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc hoặc một số thực phẩm chức năng như glucosamine, chondroitin không có chỉ định rõ ràng với kỳ vọng "khỏi hẳn" bệnh. Trong khi thoái hóa khớp là quá trình tổn thương sụn khó có thể phục hồi hoàn toàn, các biện pháp điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát triệu chứng và làm chậm tiến triển.

Việc tự ý tăng liều thuốc giảm đau khi thấy chưa đỡ, hoặc trì hoãn thăm khám dù triệu chứng đã nặng lên, cũng là những sai lầm phổ biến khiến bệnh khó kiểm soát hơn về sau.

5. Khi nào cần đi khám thay vì tiếp tục điều trị tại nhà

Bạn nên đến cơ sở y tế thăm khám nếu khớp gối sưng to, nóng đỏ rõ rệt, đau dữ dội không giảm sau khi nghỉ ngơi, hoặc khớp gối bị biến dạng, không thể duỗi thẳng hay chịu lực bình thường. Sốt kèm đau khớp cũng là dấu hiệu cần được đánh giá sớm để loại trừ nhiễm trùng khớp.

Ngoài ra, nếu đã áp dụng các cách điều trị thoái hóa khớp gối tại nhà trong vài tuần mà triệu chứng không cải thiện, thậm chí có xu hướng nặng hơn, bạn nên đi khám để bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương khớp qua thăm khám lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh, từ đó có hướng điều trị phù hợp hơn.

Bạn nên đi khám bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp nếu khớp gối sưng đau kéo dài hoặc không cải thiện tại nhà. 

6. Câu hỏi thường gặp

Thoái hóa khớp gối có tự khỏi được không?Thoái hóa khớp gối là quá trình tổn thương sụn khớp diễn tiến theo thời gian, không tự hồi phục hoàn toàn. Các biện pháp điều trị, kể cả tại nhà, chủ yếu giúp kiểm soát triệu chứng và làm chậm tiến triển bệnh.

Có nên xoa bóp, massage khớp gối bị thoái hóa không?Xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ quanh khớp gối có thể giúp thư giãn cơ, hỗ trợ giảm cảm giác khó chịu. Tuy nhiên, không nên tác động mạnh trực tiếp lên khớp đang sưng đau.

Tập luyện có làm khớp gối thoái hóa nhanh hơn không?Tập luyện đúng cường độ và kỹ thuật không làm khớp thoái hóa nhanh hơn, ngược lại còn giúp tăng cường sức mạnh cơ và ổn định khớp. Vận động sai tư thế hoặc quá sức mới là yếu tố cần tránh.

Nhìn chung, cách điều trị thoái hóa khớp gối tại nhà hiệu quả nhất là kết hợp đồng thời nhiều biện pháp: kiểm soát cân nặng, tập luyện đều đặn, điều chỉnh thói quen sinh hoạt và sử dụng thuốc hợp lý khi cần. Những biện pháp này cần được duy trì kiên trì và luôn đặt trong sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa để đảm bảo an toàn, đặc biệt khi triệu chứng có dấu hiệu thay đổi.

Nếu bạn đang gặp tình trạng đau khớp gối kéo dài hoặc chưa rõ mức độ thoái hóa của mình, việc thăm khám sớm sẽ giúp xác định đúng nguyên nhân và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp. Hệ thống Y tế MEDLATEC có chuyên khoa Cơ xương khớp cùng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm hỗ trợ bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng khớp gối và tư vấn hướng điều trị phù hợp cho từng người bệnh. Nếu cần tư vấn hoặc đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.