1. Chạy thận nhân tạo là gì và khi nào cần chạy thận?

Chạy thận nhân tạo là phương pháp điều trị thường được áp dụng với những bệnh nhân đã suy thận nghiêm trọng. Đây là phương pháp giúp người bệnh có thể kéo dài tuổi thọ và tăng chất lượng sống.

1.1. Chạy thận nhân tạo hoạt động như thế nào?

Chạy thận nhân tạo là phương pháp sử dụng máy lọc máu bên ngoài cơ thể để thay thế một phần chức năng thận. Máu của bệnh nhân được dẫn qua bộ lọc (màng lọc thẩm phân) để loại bỏ chất thải, chất độc và nước dư thừa. Sau đó, máu đã lọc sạch được đưa trở lại cơ thể. Phương pháp này giúp kiểm soát huyết áp và duy trì cân bằng các chất điện giải như kali, natri và phốt pho trong cơ thể.

Lịch chạy thận thông thường: 3 lần/tuần, mỗi lần khoảng 4 giờ. Tuy nhiên, bác sĩ có thể điều chỉnh tùy tình trạng từng bệnh nhân. 

Người suy thận giai đoạn cuối cần được chỉ định chạy thận nhân tạo

1.2. Khi nào cần chạy thận?

Dưới đây là một số trường hợp thường được bác sĩ chỉ định chạy thận nhân tạo: 

- suy thận mạn giai đoạn cuối (giai đoạn 5), mức lọc cầu thận giảm dưới 15 mL/phút/1,73 m². Tuy nhiên, quyết định bắt đầu lọc máu không chỉ dựa vào con số GFR đơn thuần mà cần đánh giá tổng thể các triệu chứng và biến chứng. Nếu không kịp thời chạy thận, chất độc tích tụ trong cơ thể có thể đe dọa tính mạng.

- Các chỉ định cấp cứu cần lọc máu ngay bao gồm:

+Tăng kali máu nặng không đáp ứng điều trị nội khoa (nguy cơ ngừng tim).

+ Quá tải dịch kháng trị, phù phổi cấp.

+Toan chuyển hóa nặng không kiểm soát được.

+Viêm màng ngoài tim do urê huyết cao.

+ Triệu chứng urê huyết nặng: buồn nôn kéo dài, lú lẫn, co giật.

- Suy thận cấp, ngộ độc hoặc quá liều một số loại thuốc có thể lọc được qua thẩm phân.

2. Những tai biến thường gặp

Phương pháp chạy thận nhân tạo thể hiện sự phát triển của y học hiện đại cùng với nhiều ưu điểm nổi bật. Tuy nhiên, đây cũng là phương pháp tiếp cận mạch máu và tiềm ẩn một số nguy cơ biến chứng như sau: 

- Hạ huyết áp trong lọc máu: Đây là biến chứng phổ biến nhất, gặp ở khoảng 20 - 30% các lần lọc máu. Nguyên nhân thường do rút dịch quá nhanh hoặc quá nhiều, dịch lọc có nhiệt độ cao, hoặc dùng thuốc hạ áp trước lọc máu. Bệnh nhân có thể thấy chóng mặt, buồn nôn, mờ mắt, vã mồ hôi. Một số trường hợp có bệnh nền tim mạch như rối loạn nhịp tim, suy tim cũng dễ bị hạ huyết áp hơn. 

- Chuột rút: Thường xảy ra khi rút dịch quá mức, hạ natri máu hoặc hạ huyết áp.

- Buồn nôn và nôn: Có thể liên quan đến hạ huyết áp, hoặc là biểu hiện sớm của hội chứng mất cân bằng thẩm phân. 

Buồn nôn là vấn đề thường gặp sau chạy thận

- Đau ngực, đau lưng: Có nhiều nguyên nhân, từ nhẹ (co cơ, phản ứng nhẹ với màng lọc) đến nghiêm trọng (thiếu máu cơ tim, tan máu, tắc mạch khí). Nếu đau ngực xuất hiện đột ngột kèm khó thở, cần báo ngay nhân viên y tế. 

- Ngứa: Ngứa ở bệnh nhân chạy thận chủ yếu do tích tụ độc tố urê, rối loạn chuyển hóa canxi-phốt pho, cường cận giáp thứ phát và khô da. Không phải chỉ do dị ứng dịch lọc. Trong một số trường hợp hiếm, ngứa cấp tính kèm khó thở, phát ban có thể là phản ứng dị ứng với màng lọc, cần báo bác sĩ ngay. 

3. Lưu ý về chế độ ăn cho người chạy thận nhân tạo

Chế độ ăn đóng vai trò rất quan trọng trong hiệu quả điều trị và chất lượng sống của người chạy thận. Nguyên tắc chung: đủ protein và năng lượng, hạn chế natri, kali, phốt pho, kiểm soát lượng nước uống. Tuy nhiên, chế độ ăn cần được cá thể hóa theo kết quả xét nghiệm và tình trạng của từng bệnh nhân.

Người bệnh cần uống thuốc đúng chỉ định và duy trì chế độ ăn theo hướng dẫn của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng. Dưới đây là những lưu ý cụ thể: 

- Khuyến cáo: Dưới 2.000 - 2.300 mg natri/ngày (tương đương khoảng 5- 6g muối ăn/ngày). Ăn quá nhiều natri khiến cơ thể giữ nước, tăng huyết áp, phù, và khiến việc rút nước trong lọc máu khó khăn hơn. Những loại thực phẩm có chứa nhiều natri mà bạn cần hạn chế là: 

• Đồ ăn chế biến sẵn: Chẳng hạn như xúc xích, thịt nguội, gà muối, thịt xông khói, gà rán,...
• Các loại mắm, nước tương, bột nêm, hạt nêm.
• Các món kho: Thịt kho, tôm rang, gà khô, cá kho,...
• Đồ uống: Chocolate nóng, nước giải khát bù muối khoáng,...
• Đồ ăn nhanh, mì ăn liền, đồ hộp, snack mặn, bánh quy mặn.

Người đang chạy thận không nên ăn xúc xích và các loại đồ ăn chế biến sẵn khác

- Hạn chế kali: Đây là điều cực kỳ quan trọng vì tăng kali máu có thể gây rối loạn nhịp tim và ngừng tim - là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở bệnh nhân lọc máu. Mức kali trong chế độ ăn cần được điều chỉnh theo kết quả xét nghiệm kali máu. Những thực phẩm giàu kali cần hạn chế khi kali máu cao:

• Trái cây: chuối, cam, bưởi, nho, kiwi, bơ, sầu riêng, mít.
• Rau: khoai tây, cà chua, bí đỏ, rau chân vịt (rau bina), nấm.
• Đồ uống: nước dừa, nước cam, nước ép cà chua, cà phê.
• Các loại đậu, hạt.
• Chocolate.

Mẹo giảm kali trong rau củ: Ngâm nước, cắt nhỏ, luộc bỏ nước trước khi nấu có thể giúp giảm hàm lượng kali.

- Hạn chế ăn những loại thực phẩm có chứa nhiều phốt pho: Đây cũng là nhóm người chạy thận nhân tạo cần hạn chế ăn. Đưa quá nhiều phốt pho vào máu có thể gây ra rối loạn chuyển hóa canxi, gây hại cho xương và thận vôi hóa mạch máu và tăng nguy cơ tim mạch. Những loại thức ăn có chứa nhiều phốt pho mà người bệnh cần tránh như: 

• Da cá, da gia cầm, hay lòng của gia súc, gia cầm và cá. 
• Sữa và sản phẩm từ sữa: Sữa nguyên kem, phô mai, kem. 
• Lòng đỏ trứng gà. Nội tạng động vật: gan, lòng, da cá, da gia cầm.
• Các loại hoa quả sấy khô. 
• Các loại hạt.
• Các loại đậu.
• Khoai tây chiên, nướng.
• Tỏi. 
• Những loại đồ uống chứa axit phosphoric (nước ngọt có ga màu sẫm).

- Tăng cường ăn những loại thực phẩm có chứa nhiều sắt: Phần lớn bệnh nhân chạy thận bị thiếu máu - nguyên nhân chính là do thận suy giảm sản xuất erythropoietin (hormone kích thích tạo hồng cầu) và mất máu qua lọc, không chỉ do thiếu sắt. Vì vậy, hầu hết bệnh nhân cần điều trị bằng thuốc kích thích tạo hồng cầu (ESA) và sắt truyền tĩnh mạch theo chỉ định bác sĩ.

Bổ sung sắt qua thức ăn chỉ là hỗ trợ, không thay thế được điều trị thuốc. Một số nguồn sắt phù hợp:

• Thịt bò nạc, ức gà.
• Rau lá xanh đậm: cải bó xôi (lưu ý hàm lượng kali), rau muống.
• Ngũ cốc tăng cường sắt.

- Ngoài ra, người bệnh cũng cần bổ sung thêm protein vào chế độ ăn. Khác với bệnh nhân suy thận chưa lọc máu (cần hạn chế đạm), người đang chạy thận cần ăn đủ protein vì mỗi lần lọc máu sẽ mất một lượng protein và axit amin qua màng lọc. Theo KDOQI 2020, nhu cầu protein cho bệnh nhân chạy thận là 1,0 - 1,2 g/kg cân nặng/ngày và năng lượng 25 - 30 kcal/kg/ngày. Ưu tiên protein chất lượng cao:

• Thịt nạc: ức gà (không ăn da), thịt bò nạc, thịt heo nạc.
• Cá: cá trắng ít xương.
• Lòng trắng trứng (hạn chế lòng đỏ vì giàu phốt pho).

Có thể nói rằng, việc bổ sung các loại thực phẩm vào chế độ ăn uống chính là cách giúp bệnh nhân cảm thấy thoải mái, khỏe mạnh hơn trong quá trình chạy thận nhân tạo. Người bệnh nên nhờ các bác sĩ chuyên khoa tư vấn về chế độ ăn hợp lý để hỗ trợ tốt nhất cho quá trình điều trị bệnh. 

Người bệnh nên đi khám sớm nếu cơ thể có biểu hiện bất thường

Trên đây là một số thông tin về chạy thận nhân tạo và những lưu ý để đạt được hiệu quả điều trị tốt nhất cũng như phòng tránh được nguy cơ tai biến. Để được tìm hiểu kỹ hơn về phương pháp này hoặc có những vấn đề bất thường về thận cần được kiểm tra, thăm khám, quý khách hàng vui lòng liên hệ đến Hệ thống Y tế MEDLATEC qua tổng đài 1900 56 56 56, các tổng đài viên sẽ hướng dẫn chi tiết hơn cho bạn.