1. Thuốc cản quang là gì?

Thuốc cản quang là một dạng hợp chất đặc biệt được ứng dụng trong chẩn đoán hình ảnh như chụp X-quang, chụp cộng hưởng từ MRI hoặc siêu âm. Tác dụng chính của thuốc cản quang khi đưa vào cơ thể là giúp tăng độ tương phản của hình ảnh. Nhờ vậy, bác sĩ có thể quan sát rõ hơn các mạch máu, cơ quan cũng như các tổn thương bất thường trong cơ thể. 

Không nhiều người hiểu chính xác thuốc cản quang là gì

Hiện nay, thuốc cản quang có thể được đưa vào cơ thể bằng nhiều cách. Chẳng hạn như uống, tiêm dưới da hoặc tiêm thẳng vào mạch máu. 

2. Cơ chế hoạt động của thuốc cản quang

Khi cần đánh giá kỹ hơn về tình trạng tổn thương hoặc kiểm tra chi tiết mạch máu, bác sĩ thường chỉ định thuốc cản quang. Các loại thuốc này thường chứa iod, giúp tăng độ rõ nét của hình ảnh CT. 

Nhờ việc tạo độ tương phản cao với phần mô xung quanh, chất phản quang sẽ giúp bác sĩ phát hiện những tổn thương bất thường trong cơ thể. Từ đó đưa ra chẩn đoán chính xác hơn. 

3. Phân loại thuốc cản quang theo thành phần 

Dựa vào thành phần, thuốc cản quang ứng dụng trong chẩn đoán hình ảnh thường chia thành hai nhóm chính. Cụ thể: 

3.1. Nhóm thuốc chứa iod

Các loại thuốc cản quang chứa thành phần iod giúp tăng độ rõ nét của hình ảnh. Thuốc cản quang chứa iod có thể tan trong nước hoặc không. 

• Thuốc chứa iod tan được trong nước: Dễ dàng hòa tan trong nước và hấp thụ nhanh vào máu. Những loại thuốc này chủ yếu được dùng theo đường tiêm, hỗ trợ thể hiện rõ vùng tổn thương, không gây ứ tắc tại khu vực hẹp. Ngoài ra, thuốc cản quang tan trong nước còn tương đối an toàn với người bị hẹp thực quản. 
• Thuốc chứa iod không tan được trong nước: Hiện không còn là lựa chọn ưu tiên bởi thường gây tác dụng phụ. Tuy nhiên trong một số trường hợp cần chụp X-quang dạ dày-ruột, bác sĩ có thể chỉ định loại thuốc cản quang này. 

Thuốc cản quang chứa thành phần iod chủ yếu được dùng theo đường tiêm 

3.2. Nhóm thuốc không chứa iod

Để hạn chế tác dụng phụ liên quan đến iod, các nhà khoa học đã nghiên cứu cho ra đời nhóm thuốc cản quang không chứa iod. Dưới đây là hai nhóm phổ biến ứng dụng trong chụp cộng hưởng từ và siêu âm:

• Gadolinium ứng dụng trong chụp cộng hưởng từ: Thuốc cản quang chứa đất hiếm Gadolinium có thể giúp làm rõ hình ảnh mạch máu cùng nhiều cơ quan khác khi chụp cộng hưởng từ. Mặc dù vậy, Gadolinium vẫn có nguy cơ tích tụ trong cơ thể và gây ra tác dụng phụ, nhất là người bị suy giảm chức năng thận. 
• Chất tương phản siêu âm: Thường chứa các bong bóng khí siêu nhỏ. Sau khi được tiêm vào cơ thể, những bong bóng này sẽ tạo độ tương phản mạnh trên hình siêu âm, cho phép bác sĩ quan sát rõ cấu trúc mô cũng như mạch máu. 

4. Yếu tố cần cân nhắc trước khi chỉ định để người bệnh dùng thuốc cản quang 

Trước khi chỉ định thuốc cản quang cho người bệnh, bác sĩ thường cân nhắc đến nhiều yếu tố như: 

• Tiền sử dị ứng của người bệnh: Trước khi được tiêm thuốc cản quang, bác sĩ sẽ khai thác kỹ tiền sử dị ứng. Nếu từng bị sốc phản vệ, hoại tử da, bệnh nhân cần thông báo kịp thời cho bác sĩ. 
• Chức năng thận: Thận chính là cơ quan sẽ đảm nhiệm chức năng đào thải thuốc phản quang ra khỏi cơ thể. Những người suy giảm chức năng thận thường khó đào thải thuốc và dễ gặp tác dụng phụ hơn. 
• Bệnh tim mạch: Người đang mắc bệnh tim mạch (rối loạn nhịp tim, đau thắt ngực), từng phẫu thuật tim cần được kiểm tra kỹ trước khi cho dùng thuốc cản quang. Bởi một số loại thuốc có thể tác động đến huyết áp, nhịp tim, gia tăng biến chứng tim mạch. 
• Tình trạng mang thai hoặc đang cho con bú: Thuốc cản quang không phải lúc nào cũng ảnh hưởng đến thai nhi và trẻ sơ sinh. Tuy vậy, thuốc chỉ nên được chỉ định trong trường hợp thực sự cần thiết. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ sẽ trì hoãn việc dùng thuốc đến khi chị em sinh nở xong hoặc cai sữa cho con.

Phụ nữ mang thai thường được trì hoãn sử dụng chất cản quang

5. Thuốc cản quang có độc không?

Mặc dù được đánh giá là an toàn nhưng thuốc cản quang có nguy cơ gây tác dụng phụ và tiềm ẩn rủi ro nhất định. Sau khi dùng thuốc, cơ thể có thể phải đối mặt với một số phản ứng từ nhẹ đến nặng như:

• Buồn nôn: Thuốc cản quang thường ảnh hưởng đến dạ dày, gây cảm giác buồn nôn. 
• Chóng mặt: Sau khi dùng thuốc, người bệnh đôi khi sẽ cảm thấy khó giữ thăng bằng, chóng mặt mỗi khi thay đổi tư thế. 
• Nổi mề đay: Trên da xuất hiện nhiều đốm đỏ, kèm theo triệu chứng ngứa ngáy.
• Suy thận cấp: Sử dụng thuốc cản quang là một trong những yếu tố gia tăng nguy cơ suy thận cấp, nhất là ở người đang mắc bệnh lý về thận, chức năng thận suy giảm. 
• Phản ứng với thành phần trong thuốc: Trong một số ít trường hợp, thành phần trong thuốc cản quang dễ gây phát ban, nổi mề đay, khó thở. 
• Phản ứng phản vệ: Sốc phản vệ, tụt huyết áp là những triệu chứng cho thấy cơ thể đang phản ứng phản vệ với thuốc cản quang.
• Phơi nhiễm phóng xạ: Một vài loại thuốc cản quang có khả năng gây phơi nhiễm phóng xạ. Tình trạng phơi nhiễm này thường diễn ra khi chụp CT hoặc chụp X-quang. 
• Ảnh hưởng đến thai nhi: Phụ nữ mang thai là đối tượng cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng thuốc cản quang. Trong phần lớn trường hợp, thai phụ sẽ được trì hoãn việc dùng thuốc đến khi đã sinh xong hoặc cai sữa cho con. 

Buồn nôn là một trong những tác dụng phụ thường gặp khi dùng chất cản quang 

Trường hợp cơ thể có biểu hiện phát ban, khó thở hoặc sốc phản vệ, bệnh nhân thường được chỉ định dùng thuốc chống dị ứng. Lúc này, mọi người không nên tự ý xử lý nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn. 

6. Lưu ý trước và sau khi dùng thuốc cản quang 

Dù không phải lúc nào cũng gây tác dụng phụ nhưng mọi người vẫn cần thận trọng trước và sau khi sử dụng thuốc cản quang. Cụ thể: 

• Làm các xét nghiệm cần thiết trước khi dùng thuốc: Bệnh nhân cần được làm xét nghiệm đầy đủ để đánh giá chức năng gan, thận và tình hình sức khỏe tổng quát. 
• Thông báo chi tiết tiền sử bệnh lý (nếu có): Nếu đang bị dị ứng với bất kỳ loại thuốc nào, bạn cần thông báo cho bác sĩ. Việc thông báo kịp thời sẽ giúp bác sĩ lựa chọn loại thuốc hoặc điều chỉnh liều lượng phù hợp. 
• Thận trọng theo dõi biểu hiện sau khi dùng thuốc: Sau khi uống hoặc tiêm thuốc cản quang, bệnh nhân cần theo dõi biểu hiện của cơ thể. Nếu có biểu hiện bất thường, bạn cần thông báo ngay cho nhân viên y tế. 

Bệnh nhân có thể phải làm một số xét nghiệm trước khi tiêm thuốc cản quang 

Như vậy, thuốc cản quang giúp làm rõ nét mạch máu và các cơ quan trong cơ thể. Nhờ đó, bác sĩ sẽ dễ dàng phát hiện những tổn thương bất thường. Dù được đánh giá là an toàn nhưng chất phản quang vẫn tiềm ẩn rủi ro nhất định. Để phòng ngừa tác dụng phụ, bệnh nhân cần làm một số xét nghiệm cần thiết, tuân thủ chỉ dẫn của bác sĩ. 

Hy vọng qua bài viết, bạn đọc đã hiểu rõ thuốc cản quang là gì. Nếu có nhu cầu đặt lịch kiểm tra sức khỏe, thực hiện các chẩn đoán hình ảnh cần thiết, bạn có thể liên hệ với Hệ thống Y tế MEDLATEC theo tổng đài 1900 56 56 56 để được tư vấn và được hỗ trợ 24/7.