1. Hội chứng suy hô hấp cấp ARDS là gì?

Hội chứng suy hô hấp cấp ARDS (Acute Respiratory Distress Syndrome) là một hội chứng hô hấp nghiêm trọng, đặc trưng bởi tình trạng tổn thương lan tỏa của phổi, khiến phế nang chứa đầy dịch viêm và làm suy giảm nghiêm trọng khả năng trao đổi khí. Đây là dạng phù phổi không do tim hoặc quá tải dịch, không liên quan trực tiếp với các bệnh lý tim mạch.

ARDS thường khởi phát nhanh, trong vòng vài giờ đến vài ngày sau khi xuất hiện yếu tố khởi phát như nhiễm trùng nặng, chấn thương hoặc các bệnh lý toàn thân. Người bệnh bị thiếu oxy máu nghiêm trọng, ngay cả khi đã được thở oxy thông thường, và thường cần điều trị tại khoa hồi sức tích cực.

Tình trạng này có thể dẫn đến suy hô hấp cấp và suy đa cơ quan nếu không được chẩn đoán và can thiệp kịp thời, do đó ARDS được xem là một trong những nguyên nhân gây tử vong cao ở bệnh nhân nặng.

Hội chứng ARDS là bệnh lý tổn thương phổi nghiêm trọng 

2. Nguyên nhân gây hội chứng suy hô hấp cấp ARDS

ARDS không phải là một bệnh lý đơn lẻ, mà là hậu quả của nhiều tình trạng bệnh nghiêm trọng khác nhau. Các yếu tố này gây phản ứng viêm mạnh, làm tổn thương màng phế nang - mao mạch, dẫn đến rò rỉ dịch vào phế nang và suy giảm trao đổi oxy. Các nguyên nhân gây ARDS được chia thành hai nhóm chính:

Nguyên nhân trực tiếp từ phổi 

Những tác nhân gây tổn thương trực tiếp tại phổi có thể kích hoạt hội chứng suy hô hấp cấp ARDS, do làm tổn thương màng phế nang - mao mạch và gây phản ứng viêm lan tỏa. Các nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Viêm phổi nặng do vi khuẩn, virus hoặc nấm.
• Hít phải dịch dạ dày, thức ăn hoặc dị vật vào đường thở.
• Đuối nước gây tổn thương nhu mô phổi.
• Hít phải khói độc, khí hóa chất hoặc các chất kích thích mạnh đường hô hấp.

Những nguyên nhân này làm phế nang nhanh chóng chứa đầy dịch viêm, khiến quá trình trao đổi khí bị suy giảm nghiêm trọng và dẫn đến thiếu oxy máu cấp tính.

Nguyên nhân gián tiếp ngoài phổi

Ngoài các tác nhân gây tổn thương trực tiếp tại phổi, hội chứng suy hô hấp cấp ARDS còn có thể xuất hiện do những tình trạng bệnh lý toàn thân gây phản ứng viêm mạnh, ảnh hưởng gián tiếp đến phổi. Các nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Nhiễm trùng huyết là nguyên nhân thường gặp nhất của ARDS.
• Chấn thương nặng hoặc đa chấn thương.
• Viêm tụy cấp.
• Truyền máu số lượng lớn.
• Bỏng nặng hoặc tình trạng sốc kéo dài.

Những yếu tố này làm rối loạn tính thấm của màng phế nang - mao mạch, khiến dịch và protein thoát vào phế nang, từ đó làm suy giảm nghiêm trọng chức năng hô hấp và dẫn đến ARDS.

3. Triệu chứng của hội chứng ARDS

Triệu chứng của hội chứng suy hô hấp cấp ARDS thường xuất hiện sớm và tiến triển nhanh, mức độ nặng dần theo thời gian. Các biểu hiện chủ yếu liên quan đến tình trạng thiếu oxy máu và suy giảm chức năng hô hấp. Cụ thể: 

Triệu chứng khởi phát 

Ở giai đoạn đầu, người bệnh ARDS thường xuất hiện các biểu hiện hô hấp không đặc hiệu nhưng tiến triển nhanh, bao gồm:

• Khó thở tăng dần, cảm giác hụt hơi, thở không đủ sâu.
• Thở nhanh, nhịp thở tăng so với bình thường.
• Mệt mỏi, lo lắng, bứt rứt do tình trạng thiếu oxy.

Các triệu chứng này có thể xuất hiện trong vòng vài giờ đến vài ngày sau khi người bệnh gặp phải các yếu tố khởi phát như nhiễm trùng nặng, chấn thương hoặc bệnh lý toàn thân, và thường có xu hướng nặng dần nếu không được can thiệp kịp thời.

Người bệnh ARDS thường bị khó thở, cảm giác hụt hơi

Triệu chứng nặng 

Khi hội chứng ARDS tiến triển, các triệu chứng trở nên rõ rệt và nghiêm trọng hơn, phản ánh tình trạng thiếu oxy máu nặng và suy hô hấp cấp. Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện sau:

• Thở gấp, thở nhanh rõ rệt, kèm co kéo các cơ hô hấp.
• Tím môi, tím đầu ngón tay hoặc đầu ngón chân do thiếu oxy.
• Nhịp tim nhanh, huyết áp có thể giảm.
• Lú lẫn, giảm tỉnh táo hoặc rối loạn ý thức khi tình trạng thiếu oxy kéo dài.

Ở giai đoạn này, các triệu chứng thường không cải thiện dù đã được thở oxy thông thường, người bệnh cần được cấp cứu và điều trị tích cực tại cơ sở y tế có chuyên khoa hồi sức.

4. Hội chứng suy hô hấp cấp ARDS có nguy hiểm không?

Hội chứng ARDS là tình trạng rất nguy hiểm, có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Nguyên nhân là do phổi bị tổn thương lan tỏa, khiến khả năng trao đổi oxy suy giảm nghiêm trọng và không đáp ứng với các biện pháp hỗ trợ hô hấp thông thường.

Nếu không được can thiệp sớm, ARDS có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng như:

• Suy hô hấp cấp nặng, người bệnh cần hỗ trợ thở máy.
• Thiếu oxy máu kéo dài, ảnh hưởng đến não và các cơ quan quan trọng.
• Suy đa cơ quan như tim, thận, gan.
• Tổn thương phổi lâu dài, làm giảm chức năng hô hấp sau điều trị.
• Nguy cơ tử vong cao, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc có bệnh lý nền.

5. Cách phòng ngừa hội chứng suy hô hấp cấp ARDS

Hội chứng ARDS thường là hậu quả của các bệnh lý nặng, vì vậy hiện chưa có biện pháp phòng ngừa hoàn toàn. Tuy nhiên, việc chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ và chăm sóc sức khỏe đúng cách có thể giúp giảm đáng kể khả năng xảy ra tình trạng này.

Các biện pháp phòng ngừa hiệu quả bao gồm:

• Điều trị sớm và đúng các bệnh nhiễm trùng, đặc biệt là viêm phổi và nhiễm trùng huyết.
• Theo dõi sát người bệnh nặng, nhất là những trường hợp chấn thương, bỏng nặng hoặc đang điều trị hồi sức.
• Thực hiện chăm sóc hô hấp đúng cách theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Tuân thủ chỉ định y khoa trong truyền dịch, truyền máu nhằm hạn chế biến chứng.
• Phòng tránh hít phải dị vật, khói độc và hóa chất gây tổn thương phổi.
• Không hút thuốc lá, hạn chế tiếp xúc với môi trường ô nhiễm.

Không hút thuốc lá giúp bảo vệ phổi và giảm nguy cơ hội chứng suy hô hấp cấp ARDS

6. Khi nào cần đưa người bệnh đi khám hoặc cấp cứu?

Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt hoặc cấp cứu ngay khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Khó thở đột ngột hoặc khó thở tăng nhanh, không cải thiện khi nghỉ ngơi.
• Thở gấp, thở mệt, co kéo cơ hô hấp.
• Tím môi, tím đầu ngón tay hoặc da tái nhợt do thiếu oxy.
• Người bệnh mệt nhiều, lơ mơ, rối loạn ý thức.
• Nhịp tim nhanh bất thường, huyết áp tụt.
• Có tiền sử nhiễm trùng nặng, chấn thương, bỏng hoặc bệnh lý nền nghiêm trọng kèm theo các biểu hiện hô hấp bất thường.

Hội chứng suy hô hấp cấp ARDS là một tình trạng tổn thương phổi nghiêm trọng, khởi phát nhanh và có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng cũng như các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp người bệnh và người nhà chủ động nhận biết sớm, từ đó giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm. Khi xuất hiện các dấu hiệu khó thở bất thường, người bệnh cần được thăm khám tại cơ sở y tế để được chẩn đoán và can thiệp đúng cách, góp phần cải thiện tiên lượng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Nếu bạn hoặc người thân xuất hiện các triệu chứng khó thở bất thường, nghi ngờ liên quan đến hội chứng ARDS, hãy liên hệ Tổng đài MEDLATEC 1900 56 56 56 để được tư vấn y tế kịp thời và hỗ trợ thăm khám nhanh chóng.