Ho liên tục không dứt phải làm sao và cách xử trí hiệu quả

1. Tình trạng ho liên tục không dứt cảnh báo bệnh lý nguy hiểm nào?

Ho là phản xạ bảo vệ đường hô hấp nhằm tống xuất dị vật, đờm dãi hoặc vi sinh vật gây hại ra khỏi cơ thể. Thông thường, ho được chia thành: ho cấp tính (dưới 3 tuần), ho bán cấp (3-8 tuần) và ho mạn tính (trên 8 tuần). Ho bán cấp phần lớn là hậu quả sau nhiễm trùng hô hấp và có thể tự thuyên giảm, nhưng nếu ho kéo dài quá 8 tuần không dứt, niêm mạc hô hấp nhiều khả năng đã bị kích thích hoặc tổn thương sâu sắc và cần được thăm khám đánh giá kỹ hơn. Dưới đây là những nguyên nhân hàng đầu gây ra hiện tượng này:

Viêm phế quản mạn tính và viêm phổi

Khi vi khuẩn hoặc virus xâm nhập sâu xuống đường hô hấp dưới, niêm mạc phế quản và phế nang bị sưng tấy, tăng tiết dịch nhầy đặc. Đờm tích tụ liên tục kích thích các thụ thể ho tại phế quản, làm xuất hiện các cơn ho rũ rượi, đau rát ngực, kèm theo sốt, khó thở hoặc khạc đờm màu xanh, vàng đục.

Ho liên tục không dứt cảnh báo bệnh lý đường hô hấp

Bệnh lý hen phế quản 

Hen phế quản gây ra sự co thắt và viêm mạn tính ở đường dẫn khí. Người bệnh thường bị ho dữ dội về đêm hoặc rạng sáng, ho khi thay đổi thời tiết, tiếp xúc với dị nguyên (bụi mịn, lông thú, phấn hoa) hoặc sau khi vận động mạnh. Tiếng ho thường đi kèm cảm giác tức ngực, thở rít và khó thở.

Hội chứng chảy dịch mũi sau

Đây là một trong những nguyên nhân rất phổ biến nhưng hay bị bỏ qua. Các bệnh lý như viêm mũi dị ứng, viêm xoang mạn tính làm tăng tiết dịch ở khoang mũi. Lượng dịch nhầy này chảy ngược xuống thành sau họng, liên tục gây ngứa và kích thích cổ họng, buộc cơ thể phải ho để đẩy dịch ra ngoài, đặc biệt nghiêm trọng khi người bệnh nằm ngửa.

Trào ngược dạ dày thực quản (GERD)

Axit dịch vị từ dạ dày trào ngược lên thực quản, tràn vào thanh quản và vòm họng gây bỏng rát, viêm tấy niêm mạc hô hấp. Tình trạng này kích thích phản xạ ho dai dẳng, xuất hiện nhiều sau khi ăn no, khi nằm nghỉ hoặc đi kèm cảm giác ợ chua, ợ nóng, đau đọng sau xương ức.

Tác dụng phụ của thuốc huyết áp

Một số nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp, điển hình là thuốc ức chế enzym chuyển (ACEi) như enalapril, captopril, lisinopril, có thể gây ra tác dụng phụ là cơn ho khan dai dẳng không kèm đờm. Tình trạng ho chỉ dứt khi bệnh nhân đổi sang nhóm thuốc khác dưới sự chỉ định của bác sĩ.

Tác dụng phụ của thuốc điều trị huyết áp cũng là một trong những nguyên nhân gây ho liên tục ở người bệnh

2. Phân loại các dạng ho phổ biến và dấu hiệu nhận biết

Lắng nghe đặc điểm của từng cơn ho giúp định hướng nguyên nhân nguyên phát khi ho liên tục không dứt một cách chính xác hơn:

Ho khan kéo dài không có đờm

Cơn ho diễn ra khô khốc, không tiết dịch nhầy, gây đau rát niêm mạc họng và cơ hoành. Dạng ho này thường xuất hiện do dị ứng không khí, khói thuốc lá, trào ngược dạ dày hoặc tác dụng phụ của thuốc tây.

Ho có đờm đặc hoặc đờm lẫn máu

Người bệnh có cảm giác vướng víu đờm dãi ở cổ họng hoặc phế quản, ho để cố tống chất tiết ra ngoài. Nếu đờm có màu xanh, vàng đục hoặc mùi hôi thường cảnh báo nhiễm trùng vi khuẩn. Trường hợp đờm lẫn vệt máu tươi là dấu hiệu nguy hiểm cảnh báo tổn thương mạch máu đường hô hấp, lao phổi hoặc giãn phế quản hoặc ung thư phổi. Đây là nhóm nguyên nhân cần được bác sĩ chuyên khoa Hô hấp thăm khám và chỉ định cận lâm sàng phù hợp (X-quang, CTscan phổi, xét nghiệm đờm) để xác định. Người bệnh không nên tự suy đoán tại nhà.

Ho bộc phát theo tràng và thở rít

Các cơn ho xuất hiện liên tiếp hàng chục tiếng ho trong một hơi thở, khiến người bệnh đỏ gay mặt mày, tím tái môi, cuối cơn ho hít vào một hơi sâu nghe thấy tiếng rít mạnh. Đây là triệu chứng điển hình của bệnh ho gà người bệnh cần được khám sớm để xác định và điều trị đúng.

3. Phác đồ xử trí và làm dịu cơn ho liên tục không dứt tại nhà

Khi cơn ho bùng phát dữ dội gây mệt mỏi, người bệnh có thể áp dụng ngay các biện pháp can thiệp y khoa ban đầu nhằm giảm kích ứng đường thở:

Vệ sinh mũi họng bằng dung dịch muối sinh lý

– Súc họng bằng nước muối ấm: Dung dịch NaCl 0,9% có tác dụng sát khuẩn nhẹ, làm sạch đờm dãi tích tụ tại vòm họng và giảm viêm sưng niêm mạc. Bạn nên súc họng từ 2 - 3 lần mỗi ngày giúp làm dịu ngứa cổ họng rõ rệt.

– Xịt rửa mũi thường quy: Nếu ho do chảy dịch mũi sau, việc xịt rửa khoang mũi bằng nước muối biển sâu sẽ dọn sạch dịch tiết vi khuẩn, ngăn không cho dịch chảy xuống vòm họng gây ho.

Xịt rửa mũi hàng ngày giúp vệ sinh đường hô hấp hỗ trợ giảm ho

Sử dụng các liệu pháp thảo dược tự nhiên

– Mật ong nguyên chất: Mật ong chứa enzyme tự nhiên có đặc tính kháng khuẩn, làm dịu niêm mạc họng bị tổn thương. Pha 1 - 2 thìa mật ong với nước ấm hoặc chanh tươi uống vào buổi sáng và tối giúp giảm tần suất cơn ho hiệu quả.

– Trà gừng ấm: Gừng có đặc tính chống viêm, giảm co thắt cơ trôi phế quản. Một ly trà gừng ấm giúp làm ấm đường thở, loãng dịch đờm và cắt cơn ho nhanh chóng.

– Chanh đào hấp đường phèn hoặc lá húng chanh: Các bài thuốc dân gian chứa tinh dầu kháng khuẩn tự nhiên hỗ trợ tiêu đờm, giảm sưng rát vòm họng rất lành tính.

Tối ưu hóa độ ẩm không khí và thói quen sinh hoạt

– Uống đủ nước ấm: Bổ sung từ 2 - 2,5 lit nước ấm mỗi ngày là chìa khóa quan trọng giúp làm loãng dịch tiết niêm mạc, giảm độ bám dính của đờm dãi trong đường hô hấp.

– Duy trì độ ẩm môi trường: Sử dụng máy phun sương tạo ẩm trong phòng ngủ, duy trì độ ẩm không khí ở mức 50 - 60% để tránh làm khô niêm mạc mũi họng, đặc biệt khi bật điều hòa hoặc vào mùa khô lạnh.

– Thay đổi tư thế ngủ: Kê cao đầu từ 15 - 20 cm khi nằm giúp hạn chế tình trạng trào ngược dạ dày và ngăn dịch nhầy từ mũi chảy xuống họng gây ngứa.

4. Những sai lầm nghiêm trọng cần tránh khi bị ho dai dẳng

Thói quen xử lý bệnh sai cách là nguyên nhân chính khiến cơn ho kéo dài dai dẳng và dễ biến chứng:

– Tự ý mua và lạm dụng thuốc kháng sinh: Kháng sinh chỉ có tác dụng diệt vi khuẩn, hoàn toàn không hiệu quả nếu ho do nhiễm virus, dị ứng hay trào ngược dạ dày. Việc tự mua kháng sinh uống gây lãng phí, dễ làm vi khuẩn kháng thuốc và gây suy giảm miễn dịch đường ruột.

– Dùng thuốc ngắt cơn ho sai chỉ định: Các loại thuốc chứa thành phần ức chế trung tâm ho như dextromethorphan hay codein tuy cắt cơn ho nhanh nhưng cần thận trọng khi dùng ở người ho có đờm. Khi phản xạ ho bị ức chế, đờm dãi có thể ứ đọng lại trong đường thở thay vì được tống xuất ra ngoài, vì vậy người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng nhóm thuốc này. 

– Dùng lại đơn thuốc cũ: Mỗi đợt bệnh có nguyên nhân khác nhau. Dùng lại đơn thuốc cũ hoặc mượn đơn thuốc của người khác có thể dẫn đến việc dùng sai thuốc, sai liều lượng, khiến bệnh dai dẳng khó chữa.

– Kiêng khem ăn uống quá mức: Nhiều người kiêng hoàn toàn tôm, cua, gà, trứng khi ho. Đây là quan niệm sai lầm làm cơ thể thiếu hụt dinh dưỡng, giảm sức đề kháng. Ngoại trừ các trường hợp dị ứng đã biết, người bệnh nên ăn uống đầy đủ dưỡng chất, chế biến dạng lỏng mềm dễ tiêu.

5. Khi nào cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa ngay lập tức?

Mặc dù ho là phản xạ tự nhiên, nhưng khi triệu chứng đi kèm các dấu hiệu bất thường dưới đây, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa Hô hấp để kiểm tra:

– Thở gấp, khó thở hoặc tức ngực dữ dội: Cảm giác thiếu không khí, lồng ngực bị co kéo khi hít thở.

– Ho ra máu: Khạc đờm có lẫn máu tươi hoặc vệt máu sẫm màu dai dẳng.

– Sốt cao liên tục: Sốt trên 38.5 độ C kéo dài quá 3 ngày không hạ.

– Cơ thể suy kiệt: Mệt mỏi kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi trộm về đêm.

– Triệu chứng kéo dài trên 3 tuần: Đã áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà nhưng tần suất cơn ho không thuyên giảm.

Tóm lại, phản xạ ho giúp bảo vệ hệ hô hấp nhưng triệu chứng ho liên tục không dứt là dấu hiệu cảnh báo nhiều tổn thương tiềm ẩn. Việc chủ động thăm khám, chẩn đoán chính xác nguyên nhân và tuân thủ phác đồ điều trị y khoa sẽ giúp bạn bảo vệ chức năng của phổi và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Quý khách hàng có nhu cầu đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa Hô hấp của Hệ thống Y tế MEDLATEC có thể liên hệ Tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ 24/7.