Nốt tay chân miệng: Cách nhận biết, chăm sóc và khi nào cần đi khám

1. Nốt tay chân miệng là gì?

Đây là những tổn thương trên da và niêm mạc miệng xuất hiện khi mắc bệnh tay chân miệng. Tay chân miệng là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do nhóm virus đường ruột gây ra. Tác nhân thường gặp là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Bệnh phổ biến ở trẻ dưới 5 tuổi. Trẻ lớn và người lớn vẫn có thể mắc, nhưng triệu chứng thường nhẹ hoặc không rõ ràng.

Trẻ thường bắt đầu có triệu chứng khoảng 3 - 6 ngày sau khi nhiễm virus. Các triệu chứng ban đầu gồm sốt, đau họng, mệt mỏi và biếng ăn. Khoảng 1 - 2 ngày sau, vết loét trong miệng và nốt ban ngoài da bắt đầu xuất hiện. Dịch trong mụn nước có chứa virus, nên tổn thương da cũng là một đường lây bệnh cho người xung quanh.

Trẻ mắc tay chân miệng thường nổi các nốt ban đỏ hoặc mụn nước nhỏ ở tại một số bộ phận trên cơ thể

2. Đặc điểm nhận biết nốt ban tay chân miệng

2.1. Hình dạng và diễn tiến của các nốt

Ở giai đoạn đầu, các nốt thường là chấm đỏ phẳng hoặc hơi gồ lên mặt da. Sau đó, nhiều nốt chuyển thành mụn nước (còn gọi là phỏng nước) nhỏ, hình bầu dục, màu xám nhạt hoặc đỏ xám. Xung quanh nốt thường có quầng đỏ, đường kính nốt khoảng 2 - 10 mm. Trên da sẫm màu, nốt có thể khó thấy hơn và có màu trắng hoặc xám thay vì đỏ.

Không phải trẻ nào cũng có đủ các biểu hiện. Có trẻ chỉ bị loét miệng mà không nổi ban. Có trẻ lại chỉ có vài nốt ở lòng bàn tay, bàn chân. Nốt tay chân miệng thường tự khô và lành sau khoảng 7 - 10 ngày. Nếu không bị cào gãi hoặc bội nhiễm, các nốt hiếm khi để lại sẹo.

2.2. Vị trí thường xuất hiện

Tổn thương trong miệng thường xuất hiện sớm, ở mặt trong má, lợi, lưỡi và vòm họng. Ban đầu đây là các phỏng nước nhỏ. Các phỏng nước này nhanh vỡ và tạo thành vết loét nông khoảng 2 - 3 mm, gây đau rát. Vì vậy, trẻ có thể chảy nhiều nước dãi, bỏ bú hoặc từ chối ăn uống.

Ngoài da, nốt ban tập trung chủ yếu ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, ngón tay và ngón chân. Một số trẻ nổi thêm ở mông, đầu gối, khuỷu tay hoặc vùng quanh hậu môn, bộ phận sinh dục.

Một số chủng virus như Coxsackievirus A6 có thể gây ban không điển hình. Khi đó, ban có thể lan rộng lên mặt, quanh miệng, tay chân và thân mình, đôi khi trông giống thủy đậu. Ở trẻ bị viêm da cơ địa (chàm), vùng da chàm có thể nổi nhiều mụn nước hơn các vùng da khác.

2.3. Nốt có ngứa, có đau không?

Phần lớn các nốt ngoài da không ngứa hoặc chỉ ngứa nhẹ. Tuy vậy, một số trẻ thấy đau khi ấn vào nốt. Nếu nốt nằm ở lòng bàn chân, trẻ có thể đau khi đi lại. Vết loét trong miệng thường gây đau rõ hơn, nhất là khi trẻ ăn đồ nóng, chua hoặc mặn.

Vết loét trong miệng có thể khiến trẻ đau rát, chảy nhiều nước dãi và biếng ăn. 

3. Phân biệt nốt ban tay chân miệng với thủy đậu và bệnh khác

Thủy đậu là bệnh dễ bị nhầm nhất với tay chân miệng. Bạn có thể dựa vào một số điểm khác biệt sau:

Tay chân miệng cũng có thể bị nhầm với viêm họng mụn nước (herpangina). Bệnh này do cùng nhóm virus gây ra. Viêm họng mụn nước thường gây sốt cao đột ngột, vết loét chủ yếu nằm ở phía sau miệng và họng, và trẻ thường không nổi ban ở tay chân.

Việc tự phân biệt bằng mắt chỉ mang tính tham khảo, nhất là với các trường hợp ban không điển hình. Bác sĩ thường chẩn đoán dựa trên việc thăm khám tổn thương, tuổi của trẻ và các triệu chứng đi kèm. Khi cần, bác sĩ có thể lấy máu, phân, dịch bóng nước, phết họng, dịch não tủy để xét nghiệm.

4. Nổi nhiều nốt có phải bệnh nặng?

4.1. Mức độ bệnh không phụ thuộc vào số lượng nốt

Theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế, bệnh tay chân miệng được chia thành 4 độ. Độ 1 là trường hợp chỉ có loét miệng và/hoặc tổn thương da. Từ độ 2 trở lên, mức độ bệnh được xác định dựa trên các dấu hiệu thần kinh, tim mạch, hô hấp và các biến chứng đi kèm.

Vì vậy, trẻ nổi nhiều nốt nhưng vẫn tỉnh táo và ăn uống được vẫn có thể thuộc thể nhẹ. Ngược lại, trẻ chỉ có vài nốt nhưng sốt cao, li bì hoặc hay giật mình thì cần được bác sĩ đánh giá sớm.

4.2. Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay

Bạn nên đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Sốt: sốt cao từ 39°C trở lên, sốt kéo dài trên 2 ngày hoặc khó hạ bằng thuốc.
• Giật mình chới với: trẻ giật mình từng cơn ngắn 1 - 2 giây ở tay chân. Dấu hiệu này hay xuất hiện khi trẻ bắt đầu ngủ hoặc được đặt nằm ngửa.
• Thay đổi hành vi, tri giác: trẻ lừ đừ, li bì, quấy khóc, bứt rứt hoặc khó ngủ.
• Dấu hiệu thần kinh khác: run tay chân, ngồi không vững, đi loạng choạng hoặc co giật.
• Nôn và mất nước: trẻ nôn nhiều, bỏ ăn uống, môi khô hoặc tiểu ít.
• Dấu hiệu tuần hoàn, hô hấp: thở nhanh, khó thở, da nổi vân tím, vã mồ hôi, tay chân lạnh.

Nếu các nốt sưng đỏ, đau tăng lên hoặc chảy mủ, trẻ cũng nên được thăm khám. Đây có thể là dấu hiệu nốt đã bị bội nhiễm vi khuẩn.

5. Chăm sóc vùng da nổi ban và vết loét miệng tại nhà

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh tay chân miệng. Nốt tay chân miệng thường tự lành khi cơ thể hồi phục. Việc chăm sóc chủ yếu nhằm giữ da sạch, giảm khó chịu cho trẻ và hạn chế nguy cơ bội nhiễm. Cụ thể, cha mẹ có thể lưu ý những điểm sau:

• Không chọc vỡ mụn nước: vết hở trên da dễ bị vi khuẩn xâm nhập. Dịch chảy ra từ mụn nước cũng có thể làm virus lây sang người khác.
• Tắm rửa hằng ngày: trẻ không cần kiêng nước. Bạn nên tắm cho trẻ bằng nước ấm, thao tác nhẹ nhàng và lau khô bằng khăn mềm. Không nên tắm lá hoặc đắp lá chưa rõ nguồn gốc lên vùng da tổn thương.
• Cắt ngắn móng tay cho trẻ: việc này giúp hạn chế trẻ cào gãi làm trầy xước các nốt.
• Không bôi thuốc tràn lan: thuốc sát khuẩn chỉ nên dùng cho nốt đã vỡ, theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Kháng sinh không có tác dụng với virus gây bệnh.
• Hỗ trợ ăn uống: bạn nên cho trẻ ăn thức ăn mềm, để nguội, chia thành nhiều bữa nhỏ và uống đủ nước. Nên tránh các món cay, chua hoặc mặn vì chúng làm vết loét miệng đau hơn.
• Hạ sốt đúng cách: chỉ dùng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ, phù hợp với cân nặng của trẻ.

Cha mẹ nên cắt ngắn móng tay trẻ để tránh con cào gãi làm vỡ các nốt phỏng nước. 

Để hạn chế lây bệnh, người chăm sóc nên rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã và trước khi chế biến thức ăn. Đồ chơi và bề mặt trẻ hay tiếp xúc cũng cần được lau rửa thường xuyên. Virus có thể tiếp tục được thải qua phân trong nhiều tuần sau khi trẻ hết triệu chứng. Vì vậy, gia đình nên duy trì thói quen vệ sinh này ngay cả khi trẻ đã khỏe lại. Thời điểm cho trẻ đi học lại nên theo hướng dẫn của bác sĩ và nhà trường.

6. Da và móng có thể thay đổi sau khi khỏi bệnh

Sau khi nốt tay chân miệng khô, vùng da tổn thương có thể thâm nhẹ và mờ dần theo thời gian. Một số trẻ bị bong da ở lòng bàn tay, bàn chân sau vài tuần. Đây thường không phải dấu hiệu đáng lo ngại.

Ít gặp hơn, móng tay hoặc móng chân của trẻ có thể xuất hiện rãnh ngang, tách ra hoặc bong hẳn. Hiện tượng này thường xảy ra khoảng 1 - 2 tháng sau khi khỏi bệnh và được gọi là bong móng sau nhiễm virus. Tình trạng này hay gặp hơn khi bệnh do Coxsackievirus A6 gây ra. Móng mới thường mọc lại bình thường. Tuy nhiên, bạn nên cho trẻ đi khám nếu vùng quanh móng sưng đỏ, chảy dịch hoặc đau nhiều.

Trẻ có thể bị bong móng tay, chân sau khi bị chân tay miệng 1 - 2 tháng

Nhận biết đúng nốt tay chân miệng giúp cha mẹ bình tĩnh hơn khi trẻ nổi ban. Cha mẹ cũng sẽ ít bỏ sót những dấu hiệu cần can thiệp sớm. Trong quá trình trẻ bệnh, bạn nên theo dõi sát tình trạng toàn thân như nhiệt độ, tinh thần, giấc ngủ và khả năng ăn uống của trẻ. Những dấu hiệu này quan trọng hơn số lượng nốt trên da.

Nếu trẻ có biểu hiện bất thường hoặc cha mẹ chưa chắc chắn về các nốt ban, bạn có thể đưa trẻ đến các địa chỉ uy tín như MEDLATEC để được bác sĩ thăm khám, đánh giá mức độ bệnh và chỉ định xét nghiệm khi cần thiết. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.