1. Trẻ có cần uống thêm kẽm không?

Kẽm là vi chất cần cho hoạt động của hàng trăm enzym trong cơ thể. Vi chất này tham gia vào quá trình tăng trưởng, miễn dịch, làm lành vết thương và cảm nhận vị giác. Dù quan trọng, lượng kẽm trẻ cần mỗi ngày chỉ tính bằng vài miligam. Nhu cầu này thường được đáp ứng qua sữa mẹ, sữa công thức và bữa ăn đa dạng.

1.1. Nhu cầu kẽm của trẻ theo từng độ tuổi

Bảng dưới đây tổng hợp lượng kẽm khuyến nghị mỗi ngày và ngưỡng tối đa trẻ nên dung nạp. Ngưỡng tối đa được tính từ tất cả các nguồn, bao gồm thức ăn và sản phẩm bổ sung.

Nguồn: NIH – Zinc Fact Sheet for Health Professionals.

Có thể thấy, khoảng cách giữa nhu cầu và ngưỡng tối đa ở trẻ nhỏ khá hẹp. Trẻ 1 - 3 tuổi chỉ cần khoảng 3 mg mỗi ngày, trong khi ngưỡng tối đa là 7 mg. Vì vậy, nếu tự ý dùng sản phẩm hàm lượng cao hoặc kết hợp nhiều sản phẩm cùng lúc, trẻ dễ nhận nhiều kẽm hơn mức cần thiết. Ngưỡng này không áp dụng khi trẻ dùng kẽm để điều trị theo chỉ định và có bác sĩ theo dõi.

Nhu cầu kẽm của trẻ thay đổi theo từng độ tuổi và thường được đáp ứng qua chế độ ăn hợp lý.

1.2. Trường hợp trẻ có thể cần bổ sung kẽm

Bổ sung kẽm thường được cân nhắc trong một số tình huống cụ thể như sau:

• Trẻ bị tiêu chảy cấp: Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ tiêu chảy cấp nên được bổ sung kẽm 10 - 20 mg / ngày tùy theo độ tuổi và tình trạng tiêu chảy trong 10 - 14 ngày. Trẻ dưới 6 tháng tuổi dùng 10 mg/ngày. Trong tiêu chảy cấp, kẽm giúp làm lành nhanh niêm mạc đường ruột bị tổn thương và cải thiện cảm giác biếng ăn ở trẻ bị tiêu chảy. Ở trẻ được nuôi dưỡng tốt, lợi ích có thể không rõ rệt bằng ở trẻ suy dinh dưỡng.
• Trẻ trên 6 tháng tuổi chỉ bú mẹ: Lượng kẽm trong sữa mẹ giảm dần theo thời gian. Đến tháng thứ 9, lượng kẽm chỉ còn khoảng một phần tư so với tháng đầu. Trẻ ở giai đoạn này cần được ăn dặm với thực phẩm giàu kẽm hoặc dùng sữa có bổ sung kẽm.
• Trẻ có nguy cơ thiếu kẽm: Nhóm này gồm trẻ suy dinh dưỡng, chậm tăng trưởng, mắc bệnh lý tiêu hóa gây kém hấp thu hoặc ăn chay hoàn toàn.

Biểu hiện thiếu kẽm ở trẻ thường không đặc hiệu. Trẻ có thể bị tiêu chảy, chậm lớn, chán ăn, rụng tóc hoặc hay nhiễm trùng. Những dấu hiệu này cũng gặp trong nhiều bệnh lý khác, nên bạn không nên tự kết luận trẻ thiếu kẽm chỉ dựa trên quan sát.

2. Các dạng kẽm thường gặp trong sản phẩm cho trẻ

Để biết loại kẽm nào tốt nhất cho trẻ, bạn nên hiểu mỗi sản phẩm chứa kẽm dưới dạng muối nào. Trong sản phẩm, kẽm được gắn với một hợp chất khác chứ không tồn tại riêng lẻ. Mỗi dạng muối có tỷ lệ kẽm nguyên tố khác nhau. Kẽm nguyên tố là phần kẽm cơ thể thực sự sử dụng.

2.1. Kẽm gluconate, kẽm sulfate và kẽm acetate

Đây là ba dạng phổ biến nhất trong thuốc và thực phẩm bổ sung. Tỷ lệ kẽm nguyên tố của từng dạng như sau: kẽm gluconate khoảng 14%, kẽm sulfate khoảng 23% và kẽm acetate khoảng 30%. Ví dụ, 70 mg kẽm gluconate chỉ cung cấp khoảng 10 mg kẽm nguyên tố.

Cả ba dạng đều đã được sử dụng trong các nghiên cứu về điều trị tiêu chảy ở trẻ em và đều cho hiệu quả. Một số trẻ có thể cảm thấy vị kim loại hoặc buồn nôn khi uống kẽm, nhất là lúc bụng đói.

2.2. Kẽm bisglycinate, kẽm citrate và "kẽm hữu cơ"

Nhiều sản phẩm trên thị trường được quảng cáo là "kẽm hữu cơ". Các sản phẩm này thường dùng dạng bisglycinate (kẽm gắn với axit amin glycine) hoặc citrate. Một số nghiên cứu, chủ yếu thực hiện ở người trưởng thành, ghi nhận kẽm glycinate và kẽm gluconate được hấp thu tốt hơn một số dạng khác như kẽm oxide. Kẽm citrate có mức hấp thu tương đương kẽm gluconate.

Bạn cũng nên biết rằng kẽm gluconate, citrate hay acetate về bản chất cũng là muối hữu cơ. Hiện chưa có đủ bằng chứng cho thấy các dạng "thế hệ mới" mang lại lợi ích lâm sàng vượt trội ở trẻ em. Những nhận định như "không gây nóng trong", "không gây táo bón" thường xuất phát từ quảng cáo và chưa được chứng minh bằng nghiên cứu đáng tin cậy.

Cha mẹ nên tìm hiểu kỹ các dạng kẽm trước khi lựa chọn sản phẩm bổ sung cho trẻ.

3. Vậy loại kẽm nào tốt nhất cho trẻ?

Không có một dạng kẽm duy nhất phù hợp với mọi trẻ. Khác biệt về hấp thu giữa các dạng muối phổ biến không lớn. Điều quan trọng hơn là trẻ có thực sự cần bổ sung hay không, dùng liều bao nhiêu và trong bao lâu.

Như vậy, loại kẽm nào tốt nhất cho trẻ nên được hiểu là loại phù hợp với độ tuổi, nhu cầu thực tế và khả năng dung nạp của từng trẻ. Việc lựa chọn nên dựa trên đánh giá của bác sĩ.

4. Tiêu chí chọn sản phẩm kẽm cho trẻ

Khi trẻ đã có chỉ định bổ sung, bạn có thể dựa vào một số tiêu chí sau để chọn sản phẩm:

• Hàm lượng kẽm nguyên tố: Bạn nên xem mỗi liều cung cấp bao nhiêu miligam kẽm nguyên tố, thay vì chỉ nhìn khối lượng muối kẽm trên bao bì. Sau đó, hãy so sánh con số này với nhu cầu và ngưỡng tối đa theo tuổi của trẻ.
• Dạng bào chế phù hợp: Trẻ nhỏ thường dễ dùng dạng nhỏ giọt hoặc siro, đồng thời dạng này giúp chia liều chính xác. Viên nhai và kẹo dẻo phù hợp hơn với trẻ lớn đã nhai nuốt tốt. Bạn nên cất sản phẩm xa tầm tay trẻ, vì trẻ dễ coi viên kẹo dẻo là bánh kẹo.
• Thành phần rõ ràng: Bạn nên ưu tiên sản phẩm có ít thành phần. Nếu trẻ đang dùng vitamin tổng hợp, sữa hoặc ngũ cốc có bổ sung kẽm, hãy cộng tổng lượng kẽm từ tất cả các nguồn này.
• Nguồn gốc minh bạch: Sản phẩm nên có nhãn đầy đủ, thông tin nhà sản xuất rõ ràng và được mua tại cơ sở uy tín.

Giá cao, hàng nhập khẩu hay nhãn "hữu cơ" không đồng nghĩa với việc sản phẩm phù hợp hơn cho con. Tương tự, biếng ăn có nhiều nguyên nhân khác nhau. Kẽm chỉ giúp cải thiện khi tình trạng biếng ăn liên quan đến thiếu kẽm.

5. Cách cho trẻ uống kẽm đúng cách

Cách dùng ảnh hưởng đến hiệu quả hấp thu và khả năng trẻ dung nạp sản phẩm. Một số điểm cha mẹ nên lưu ý khi cho trẻ uống kẽm bao gồm:

• Thời điểm uống: Nếu trẻ dễ buồn nôn, bạn có thể cho trẻ uống kẽm sau bữa ăn, theo hướng dẫn trên nhãn hoặc của bác sĩ.
• Uống cách xa sắt liều cao: Sản phẩm chứa từ 25 mg sắt trở lên có thể làm giảm hấp thu kẽm nếu dùng cùng lúc. Vì vậy, hai loại này nên được uống cách xa nhau.
• Lưu ý khi dùng kháng sinh: Kẽm có thể làm giảm hấp thu một số kháng sinh nhóm quinolone và tetracycline. Nếu trẻ được kê các thuốc này, bạn nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về khoảng cách giữa các lần uống.
• Dùng đúng liệu trình: Bạn không nên tự ý kéo dài thời gian dùng hoặc tăng liều khi chưa có chỉ định.

Về lâu dài, thực phẩm vẫn là nguồn kẽm chính của trẻ. Thịt đỏ, cá, hải sản như hàu và cua, cùng trứng và sữa là những nguồn kẽm dễ hấp thu. Đậu, hạt và ngũ cốc nguyên hạt cũng chứa kẽm. Tuy nhiên, các thực phẩm này có phytate, một hợp chất tự nhiên trong thực vật làm giảm hấp thu khoáng chất. Ngâm đậu, hạt trong nước vài giờ trước khi nấu có thể giúp cải thiện phần nào khả năng hấp thu kẽm.

Thịt đỏ, hải sản, trứng và sữa là những nguồn kẽm dễ hấp thu trong bữa ăn của trẻ.

6. Dấu hiệu trẻ dùng quá nhiều kẽm và khi nào cần đi khám

Khi dùng kẽm vượt quá nhu cầu, trẻ có thể bị buồn nôn, nôn, đau bụng, chán ăn, đau đầu hoặc chóng mặt. Nếu dùng liều cao trong nhiều tuần, kẽm có thể cản trở hấp thu đồng và ảnh hưởng đến chức năng miễn dịch. Nguy cơ này hiếm khi đến từ thức ăn. Phần lớn trường hợp liên quan đến việc dùng sản phẩm bổ sung không kiểm soát.

Bạn nên đưa trẻ đi khám trong các trường hợp sau:

• Trẻ chậm tăng cân, chậm tăng chiều cao, biếng ăn kéo dài hoặc hay ốm vặt.
• Trẻ tiêu chảy kèm dấu hiệu mất nước như khô môi, khóc không có nước mắt, tiểu ít hoặc li bì.
• Trẻ tiêu chảy kèm nôn liên tục hoặc phân có máu.
• Trẻ uống nhầm lượng lớn sản phẩm chứa kẽm, hoặc bị nôn, đau bụng nhiều sau khi uống.
• Cha mẹ muốn bổ sung kẽm lâu dài cho con, hoặc chưa rõ loại kẽm nào tốt nhất cho trẻ trong trường hợp cụ thể của con.

Khi thăm khám, bác sĩ sẽ đánh giá chế độ ăn và theo dõi biểu đồ tăng trưởng của trẻ. Khi cần, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm nồng độ kẽm trong máu. Kết quả này có thể dao động theo tình trạng nhiễm trùng và thời điểm lấy máu. Vì vậy, kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ đánh giá cùng các yếu tố khác.

Bạn nên đưa trẻ đi khám và xét nghiệm vi chất khi trẻ chậm lớn, biếng ăn kéo dài 

Như vậy, không có dạng kẽm nào vượt trội cho mọi trẻ. Kẽm gluconate, sulfate, acetate hay bisglycinate đều có thể phù hợp khi được dùng đúng liều kẽm nguyên tố và đúng chỉ định. Với phần lớn trẻ khỏe mạnh, chế độ ăn đa dạng đã đủ đáp ứng nhu cầu kẽm hằng ngày. Khi tìm hiểu loại kẽm nào tốt nhất cho trẻ, cha mẹ nên bắt đầu từ câu hỏi con có thực sự cần bổ sung hay không. Nếu trẻ chậm lớn, biếng ăn kéo dài hoặc tiêu chảy, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám trước khi tự mua sản phẩm.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại MEDLATEC, trẻ có thể được khám Nhi khoa, đánh giá tình trạng dinh dưỡng và thực hiện các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định của bác sĩ. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.