1. Quả trấp là quả gì?

Trong một số tài liệu cổ như Hòa Hán dược khảo, quả trấp còn có các tên gọi khác gồm đổng đình, niêm thích, phá hông chùy hoặc chùy hông phích lịch. Về mặt khoa học, quả trấp là trái non của cây trấp, có tên khoa học là Citrus hystrix DC., thuộc họ Cam (Rutaceae).

Về hình thái, quả trấp có kích thước vừa phải, vỏ ngoài thường sẫm màu khi chín, bên trong chứa phần thịt và hạt. Khi còn non, quả có vị chát hoặc hơi đắng. Khi chín, vị có thể dịu hơn nhưng vẫn mang đặc trưng riêng. Chính đặc điểm mùi vị này khiến quả trấp ít khi được sử dụng như một loại trái cây ăn thông thường mà chủ yếu được dùng theo mục đích hỗ trợ sức khỏe hoặc trong các bài thuốc dân gian.

Quả trấp có kích thước vừa phải, vỏ sẫm màu khi chín, vị chát hoặc hơi đắng đặc trưng.

2. Thành phần dinh dưỡng và hoạt chất trong quả trấp

Để hiểu vì sao quả trấp được cho là có lợi cho sức khỏe, cần nhìn nhận loại quả này dưới góc độ thành phần dinh dưỡng và các hoạt chất sinh học. Trong quả trấp có chứa nhiều nhóm chất khác nhau, trong đó nổi bật là chất xơ, một số vitamin, khoáng chất và các hợp chất có hoạt tính sinh học:

• Chất xơ: Trong quả trấp có chứa một lượng chất xơ nhất định, góp phần hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa. Chất xơ giúp tăng nhu động ruột, thúc đẩy quá trình tiêu hóa thức ăn và hỗ trợ đào thải các chất cặn bã ra khỏi cơ thể, từ đó góp phần phòng ngừa tình trạng táo bón và giúp đường ruột hoạt động ổn định hơn.
• Các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên: Quả trấp được ghi nhận chứa một số hợp chất chống oxy hóa, có khả năng trung hòa các gốc tự do – yếu tố liên quan đến quá trình lão hóa tế bào và sự hình thành của nhiều bệnh lý mạn tính. Nhờ đó, việc sử dụng quả trấp đúng cách có thể góp phần hỗ trợ bảo vệ tế bào và duy trì sức khỏe tổng thể.
• Một số hợp chất thực vật có tác dụng sinh học: Trong quả trấp còn có các hợp chất thực vật thường được nhắc đến trong các tài liệu về thảo dược và y học cổ truyền. Như tinh dầu, hesperidin, neohesperidin, pectin. Những chất này được cho là có hoạt tính sinh học nhất định, góp phần tạo nên các tác dụng hỗ trợ sức khỏe của quả trấp. Tuy nhiên, hàm lượng và hiệu quả của các hợp chất này có thể thay đổi tùy theo điều kiện sinh trưởng, độ chín của quả cũng như phương pháp sơ chế và chế biến, do đó cần sử dụng một cách thận trọng và hợp lý.

Quả trấp không chỉ là một loại quả dân dã mà còn là nguồn cung cấp một số dưỡng chất và hoạt chất có lợi nếu được dùng đúng cách.

3. Công dụng của quả trấp

Dựa trên kinh nghiệm dân gian, quả trấp được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau trong đời sống hằng ngày và chăm sóc sức khỏe ở nhiều quốc gia như:

• Chăm sóc tóc và da đầu: Ở nhiều nước như Malaysia, Myanmar, Philippines, Thái Lan và Việt Nam, quả trấp tươi hoặc dịch quả được dùng để gội đầu, giúp làm sạch tóc, hỗ trợ giảm gàu và tạo mùi hương tự nhiên. Quả thường được cắt đôi, chà trực tiếp lên da đầu hoặc nấu cùng các nguyên liệu khác để thay thế xà phòng.
• Vệ sinh cơ thể và làm hương liệu: Quả trấp được dùng để tắm rửa, làm sạch da. Vỏ quả và tinh dầu trấp tại một số quốc gia như Philippines còn được sử dụng làm hương liệu hoặc nước hoa nhờ mùi thơm đặc trưng, hơi dịu nhưng có vị cay, đắng nhẹ.
• Sử dụng trong ẩm thực với lượng nhỏ: Dịch quả trấp có vị rất chua, được dùng pha vào nước chấm để tạo hương vị, tuy nhiên chỉ sử dụng với số lượng ít do khó tiêu. Ở nhiều nơi, quả trấp còn được ăn tươi hoặc chế biến thành mứt theo tập quán địa phương.
• Hỗ trợ sức khỏe theo dân gian: Vỏ quả và lá trấp được sắc nước uống trong dân gian để hỗ trợ khi bị cảm cúm, đầy bụng hoặc nôn mửa, hỗ trợ rối loạn tiêu hóa nhẹ.

Lưu ý: Các công dụng trên chủ yếu dựa trên kinh nghiệm dân gian và ghi chép truyền thống, chưa đủ bằng chứng khoa học để khẳng định hiệu quả điều trị.

Người dân nhiều nơi dùng quả trấp để làm sạch tóc, giảm gàu

4. Cách sử dụng quả trấp phổ biến hiện nay

Tùy vào mục đích sử dụng, quả trấp có thể được chế biến và sử dụng theo nhiều cách khác nhau. Một số người sử dụng quả trấp ở dạng tươi, trong khi nhiều trường hợp khác lại lựa chọn phơi khô hoặc chế biến thành nước uống.

Việc sử dụng quả trấp tươi thường chỉ áp dụng khi quả đã được sơ chế kỹ, đảm bảo vệ sinh và dùng với lượng nhỏ. Trong khi đó, phơi khô là cách phổ biến hơn, giúp bảo quản lâu dài và thuận tiện cho việc sắc nước hoặc chế biến.

Trong y học dân gian, quả trấp thường được phơi khô, sắc nước để hỗ trợ chăm sóc sức khỏe

Ngoài ra, theo kinh nghiệm dân gian, quả trấp còn được kết hợp với một số nguyên liệu khác để tạo thành các bài thuốc hỗ trợ. Chẳng hạn, quả trấp phơi khô có thể được sắc nước uống đơn thuần hoặc phối hợp cùng các vị thảo dược quen thuộc như cam thảo, atiso hoặc một số loại lá thanh nhiệt nhằm hỗ trợ tiêu hóa. Trong một số trường hợp, trấp cũng được ngâm rượu để sử dụng với liều lượng nhỏ.

Tuy nhiên, các cách sử dụng này chủ yếu mang tính kinh nghiệm dân gian, chưa có đủ bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả điều trị. Vì vậy, người dùng cũng cần chú ý hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng, tuân thủ liều lượng, theo dõi phản ứng của cơ thể và không sử dụng kéo dài hoặc thay thế cho các phương pháp điều trị y tế chính thống.

5. Những ai không nên hoặc cần thận trọng khi dùng quả trấp?

Không phải ai cũng phù hợp để sử dụng quả trấp. Một số đối tượng sau cần đặc biệt thận trọng hoặc nên tránh dùng loại quả này để đảm bảo an toàn cho sức khỏe gồm:

• Người có cơ địa dị ứng với các loại thảo dược hoặc quả lạ nên cẩn trọng, bởi quả trấp có thể gây phản ứng không mong muốn. 
• Phụ nữ mang thai và cho con bú cũng không nên tự ý sử dụng quả trấp do chưa có đủ dữ liệu khoa học về độ an toàn.
• Trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người đang mắc các bệnh mạn tính, đang sử dụng thuốc điều trị. Những đối tượng này cũng cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng quả trấp. Việc kết hợp thảo dược với thuốc điều trị có thể gây tương tác không mong muốn.

Không phải ai cũng phù hợp sử dụng quả trấp, đặc biệt là phụ nữ mang thai và người có bệnh lý nền.

6. Tác dụng phụ và những rủi ro có thể gặp khi dùng quả trấp

Dù được xem là thảo dược tự nhiên, quả trấp vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ nếu sử dụng không đúng cách hoặc không phù hợp với thể trạng. Việc dùng quả trấp với liều lượng quá nhiều hoặc kéo dài trong thời gian dài có thể dẫn đến rối loạn tiêu hóa, gây đau bụng, đầy hơi hoặc cảm giác khó chịu ở đường ruột. Một số người có cơ địa nhạy cảm còn có thể gặp các biểu hiện kích ứng hoặc phản ứng không mong muốn sau khi dùng.

Ngoài ra, bạn cần nhận diện đúng loại quả này trước khi sử dụng. Nguy cơ nhầm lẫn quả trấp với các loại quả khác có hình dạng tương tự trong tự nhiên cũng là một rủi ro đáng lưu ý. Việc sử dụng nhầm các loại quả không rõ nguồn gốc, chưa được kiểm chứng về độ an toàn có thể dẫn đến ngộ độc hoặc gây ra những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt khi dùng với mục đích chữa bệnh.

7. Có nên dùng quả trấp để chữa bệnh không?

Đây là thắc mắc rất phổ biến của nhiều người khi tìm hiểu về quả trấp và các loại thảo dược dân gian. Từ góc độ y khoa, cần khẳng định rằng quả trấp không phải là thuốc điều trị bệnh và không có khả năng thay thế các phương pháp điều trị chính thống đã được kiểm chứng về hiệu quả và độ an toàn.

Việc sử dụng quả trấp, nếu có, chỉ nên được xem là biện pháp hỗ trợ nhằm góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể, hoặc hỗ trợ giảm nhẹ một số triệu chứng nhẹ. Người sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc dùng đúng cách, đúng liều lượng và phù hợp với thể trạng. Trong trường hợp có bệnh lý, triệu chứng kéo dài hoặc tiến triển nặng, người bệnh cần ưu tiên thăm khám và điều trị theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Việc trì hoãn điều trị y tế để tự ý sử dụng thảo dược có thể làm chậm quá trình chẩn đoán và điều trị, từ đó ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả chăm sóc sức khỏe lâu dài. Do đó, người dân nên cân nhắc thận trọng và tham vấn ý kiến chuyên môn trước khi sử dụng quả trấp với mục đích liên quan đến sức khỏe.

Thăm khám tại cơ sở y tế uy tín giúp được tư vấn chính xác khi sử dụng thảo dược.

Hy vọng qua bài viết, bạn đã nắm được những thông tin cơ bản và cần thiết về quả trấp. Khi được sử dụng đúng cách, đúng đối tượng và với liều lượng phù hợp, quả trấp có thể góp phần hỗ trợ tiêu hóa, nâng cao sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên, việc sử dụng quả trấp cần được thực hiện một cách thận trọng, đúng đối tượng và liều lượng phù hợp để đảm bảo an toàn.

Nếu có nhu cầu tư vấn về dinh dưỡng, thảo dược hoặc sức khỏe tổng quát, bạn đọc nên chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín như MEDLATEC để được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn sử dụng phù hợp. Quý khách có thể liên hệ hotline 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được tư vấn chi tiết hơn.