Ung thư máu có lây không? Sự thật và lưu ý khi chăm sóc người bệnh

1. Ung thư máu có lây không?

Ung thư máu không lây từ người sang người. Bạn không thể mắc bệnh khi ở gần, chăm sóc hay sống chung nhà với người bệnh. Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS) khẳng định tế bào ung thư không thể xâm nhập và tồn tại trong cơ thể người khác qua tiếp xúc gần.

1.1. Ung thư máu hình thành từ đâu?

Ung thư máu là nhóm bệnh ác tính của tế bào máu và mô tạo máu, gồm bệnh bạch cầu (leukemia), u lympho (ung thư hạch) và đa u tủy xương. Bệnh xuất hiện khi ADN trong tế bào tạo máu bị biến đổi, khiến tế bào tăng sinh mất kiểm soát và lấn át tế bào máu bình thường.

Những biến đổi này nằm trong tế bào của chính người bệnh, không do vi khuẩn hay virus mang từ người này sang người khác như cúm hay lao. Nếu tế bào ung thư vô tình đi vào cơ thể người khỏe mạnh, hệ miễn dịch sẽ nhận diện chúng là tế bào lạ và loại bỏ.

Ung thư máu không lây từ người này sang người khác

1.2. Sinh hoạt hằng ngày với người bệnh không làm lây bệnh

Nhiều gia đình vẫn e ngại khi dùng chung đồ dùng hay ăn chung mâm với người bệnh. Thực tế, các hoạt động sau không làm lây Ung thư máu:

• Tiếp xúc thông thường: ôm, nắm tay, trò chuyện, ngủ chung phòng.
• Ăn uống: ăn chung mâm, dùng chung bát đũa, cốc nước.
• Hô hấp: hít chung bầu không khí, kể cả khi người bệnh ho hoặc hắt hơi.
• Hôn, quan hệ tình dục: tế bào Ung thư không truyền qua nước bọt, tinh dịch hay dịch âm đạo.

2. Những trường hợp đặc biệt dễ gây hiểu lầm

Khi tìm hiểu ung thư máu có lây không, nhiều người đọc được thông tin về truyền máu, ghép tạng hay virus gây ung thư. Đây là những tình huống cần hiểu đúng bối cảnh.

2.1. Truyền máu và ghép tạng

Truyền máu thông thường không làm lây ung thư máu. Một nghiên cứu trên hơn 350.000 người nhận máu tại Thụy Điển và Đan Mạch, công bố trên The Lancet năm 2007, không ghi nhận nguy cơ ung thư tăng ở người nhận máu từ người hiến có ung thư chưa được phát hiện.

Với ghép tạng, tế bào ung thư có thể truyền sang người nhận trong những trường hợp rất hiếm, khi tạng hiến mang tế bào ung thư chưa được phát hiện. Người hiến tạng vì vậy luôn được tầm soát kỹ trước khi ghép.

2.2. Mang thai và sinh con

Tế bào ung thư của mẹ rất hiếm khi đi qua nhau thai đến thai nhi. Phần lớn trẻ không bị ảnh hưởng, kể cả khi mẹ được chẩn đoán ung thư trong thai kỳ.

2.3. Một số virus liên quan đến ung thư máu

Một số virus lây được từ người sang người và làm tăng nguy cơ mắc vài thể ung thư máu nhất định, bao gồm:

• HTLV-1: liên quan đến bệnh bạch cầu/u lympho tế bào T ở người trưởng thành, lây qua đường máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con, chủ yếu qua sữa mẹ.
• Virus Epstein-Barr (EBV): liên quan đến u lympho Burkitt và một phần các trường hợp u lympho Hodgkin.
• HIV: làm suy giảm miễn dịch, từ đó tăng nguy cơ u lympho.

Thứ lây truyền ở đây là virus, không phải tế bào ung thư. Với HTLV-1, chỉ một tỷ lệ nhỏ người mang virus phát bệnh, thường sau nhiều thập kỷ mắc phải.

3. Ung thư máu có di truyền không?

Bên cạnh thắc mắc ung thư máu có lây không, nhiều gia đình còn lo bệnh truyền sang con cháu. Cần hiểu rằng lây nhiễm và di truyền là hai khái niệm khác nhau.

Phần lớn trường hợp ung thư máu không do di truyền mà do đột biến gen phát sinh trong quá trình sống. Tuy nhiên, một số hội chứng di truyền như hội chứng Down, hoặc tiền sử gia đình có người mắc bệnh, có thể làm tăng nguy cơ ở một số thể. Nếu gia đình có nhiều người mắc bệnh về máu, bạn có thể trao đổi với bác sĩ để được tư vấn theo dõi phù hợp.

Phần lớn các trường hợp ung thư máu không phải do di truyền mà do đột biến gen trong quá trình sống

4. Người nhà cần lưu ý gì khi chăm sóc người bệnh ung thư máu?

Khi đã rõ câu trả lời cho câu hỏi ung thư máu có lây không, gia đình có thể yên tâm ở bên người bệnh và tập trung vào việc chăm sóc an toàn. Trong quá trình chăm sóc, gia đình cần chú ý những điều sau:

4.1. Phòng nhiễm trùng cho người bệnh

Người bệnh ung thư máu thường có ít bạch cầu khỏe mạnh, nhất là trong thời gian hóa trị. Vì vậy, chính người bệnh mới là người dễ bị lây nhiễm. Để hạn chế nguy cơ này, người nhà có thể:

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi chăm sóc hoặc chuẩn bị đồ ăn cho người bệnh.
• Hạn chế tiếp xúc gần khi đang bị cảm cúm, ho, sốt; đeo khẩu trang nếu cần ở gần.
• Chế biến thức ăn chín kỹ, giữ nơi ở sạch sẽ, thông thoáng.

Nếu người bệnh sốt, rét run hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, bạn nên liên hệ bác sĩ điều trị sớm.

4.2. Lưu ý với dịch cơ thể khi người bệnh dùng hóa chất

Thuốc hóa trị có thể còn trong nước tiểu, phân, chất nôn và các dịch cơ thể khác khoảng 48 - 72 giờ sau liều cuối. Đây không phải là lây bệnh mà là nguy cơ tiếp xúc với thuốc. Trong thời gian này, người nhà nên đeo găng tay khi dọn chất thải, giặt riêng quần áo dính dịch cơ thể và rửa tay kỹ sau khi chăm sóc. Bạn có thể hỏi nhân viên y tế về lưu ý cụ thể với loại thuốc người bệnh đang dùng.

5. Khi nào nên đi khám?

Triệu chứng của ung thư máu thường không đặc hiệu và dễ nhầm với bệnh thông thường. Bạn nên đi khám nếu có một hoặc nhiều dấu hiệu sau kéo dài hoặc không rõ nguyên nhân:

• Mệt mỏi, da xanh xao, khó thở khi gắng sức nhẹ.
• Hay bị nhiễm trùng, sốt hoặc ốm lâu khỏi.
• Dễ bầm tím, chảy máu cam, chảy máu chân răng, có chấm đỏ hoặc tím dưới da.
• Sụt cân không rõ lý do, đổ mồ hôi về đêm.
• Nổi hạch ở cổ, nách, bẹn; đau xương hoặc đau khớp.

Những dấu hiệu này không đồng nghĩa với ung thư máu, vì nhiều bệnh lý khác cũng có biểu hiện tương tự. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm phù hợp để xác định nguyên nhân.

Bạn nên thăm khám, làm các xét nghiệm cần thiết nếu thường xuyên bị chảy máu cam, chảy máu chân răng, hoặc có chấm đỏ, tím dưới da

Tóm lại, câu trả lời cho thắc mắc ung thư máu có lây không là không. Bệnh xuất phát từ đột biến trong tế bào máu của chính người bệnh, không truyền qua tiếp xúc, ăn uống hay quan hệ tình dục. Người nhà có thể yên tâm đồng hành cùng người bệnh và chú ý phòng nhiễm trùng trong thời gian điều trị.

Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu bất thường, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như Hệ thống Y tế MEDLATEC. Tại MEDLATEC, người bệnh được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm máu cần thiết, hỗ trợ bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.