Bifidobacterium

Bifidobacterium được sử dụng trong các trường hợp sau:

• Hỗ trợ điều trị tiêu chảy nhiễm trùng và tiêu chảy không đặc hiệu.
• Khôi phục lại hệ vi khuẩn có lợi trong đường ruột sau khi bị tiêu diệt do tiêu chảy, hóa trị liệu, dùng kháng sinh kéo dài hoặc các nguyên nhân khác.
• Dùng như một thực phẩm bổ sung dinh dưỡng (dietary supplement) hằng ngày.
• Hỗ trợ trong viêm loét đại tràng và tình trạng viêm sau phẫu thuật viêm loét đại tràng (pouchitis).
• Hỗ trợ phòng ngừa viêm ruột hoại tử ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non.
• Góp phần cải thiện các triệu chứng rối loạn tiêu hóa như đầy hơi, chướng bụng, táo bón và hội chứng ruột kích thích.

Cần lưu ý rằng không phải tất cả các công dụng trên đều đã được các cơ quan quản lý dược phẩm phê duyệt chính thức; nhiều chỉ định vẫn đang trong quá trình nghiên cứu và nên được sử dụng dưới sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Liều dùng cho người lớn

Với chế phẩm Bifidobacterium infantis dạng viên nang uống hàm lượng 4 mg, liều dùng thông thường cho người lớn là 1 viên nang uống mỗi ngày, dùng như một sản phẩm bổ sung dinh dưỡng.

Ngoài dạng bào chế trên, Bifidobacterium trong nhiều chế phẩm men vi sinh khác được định lượng theo đơn vị khuẩn lạc (CFU) thay vì miligam. Mức liều được ghi nhận dao động khá rộng, từ khoảng 1 tỷ đến 10 tỷ CFU mỗi ngày tùy sản phẩm và mục đích sử dụng, ví dụ hỗ trợ tiêu hóa, hỗ trợ hội chứng ruột kích thích hay cải thiện tình trạng tâm lý liên quan đến trục ruột - não. Vì đây là hoạt chất sinh học được bào chế dưới nhiều dạng và hàm lượng khác nhau, liều dùng thực tế cần tuân theo hướng dẫn ghi trên nhãn của từng sản phẩm cụ thể hoặc theo chỉ định của bác sĩ.

Liều dùng cho trẻ em

Hiện chưa có phác đồ liều chuẩn hóa riêng cho trẻ em đối với Bifidobacterium dạng đơn chất. Trên thực tế, liều dùng ở trẻ em thường được nhà sản xuất quy định riêng cho từng chế phẩm men vi sinh cụ thể (tính theo CFU/ngày), do đó phụ huynh nên tuân thủ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm hoặc theo chỉ định của bác sĩ nhi khoa.

Cách dùng

Bifidobacterium được dùng theo đường uống. Với dạng viên nang, có thể uống cùng một cốc nước lọc vào một thời điểm cố định trong ngày để tạo thói quen sử dụng đều đặn. Thông tin chi tiết về việc nên uống trước hay sau ăn, có thể bẻ hoặc mở viên nang hay không hiện chưa được nêu cụ thể trong các nguồn tham khảo được phép sử dụng cho bài viết này; người dùng nên đọc kỹ hướng dẫn sử dụng đi kèm sản phẩm hoặc hỏi ý kiến dược sĩ trước khi dùng.

Quên liều và quá liều

Hiện chưa có hướng xử trí chi tiết khi quên liều hoặc quá liều đối với Bifidobacterium. Về nguyên tắc chung với các chế phẩm bổ sung dùng đường uống, nếu quên một liều, người dùng có thể uống ngay khi nhớ ra, nhưng không dùng gấp đôi liều để bù cho liều đã quên. Nếu nghi ngờ dùng quá liều hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau khi sử dụng, nên liên hệ ngay với bác sĩ hoặc cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn kịp thời.

• Người có tiền sử dị ứng hoặc mẫn cảm với Bifidobacterium hoặc với bất kỳ thành phần nào có trong chế phẩm chứa Bifidobacterium.
• Không tự ý sử dụng thay thế cho thuốc điều trị đã được bác sĩ kê đơn khi chưa có sự đồng ý của bác sĩ.
• Cần thận trọng ở người có hệ miễn dịch suy giảm nghiêm trọng (xem thêm mục Lưu ý khi dùng), vì đây là nhóm có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn khi bổ sung men vi sinh chứa Bifidobacterium.

Đây là mục có mức độ rủi ro cao nên người dùng, đặc biệt là người có bệnh lý nền hoặc đang dùng nhiều loại thuốc khác, cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng Bifidobacterium, thay vì tự ý phán đoán mức độ an toàn của bản thân.

Thường gặp

• Đầy hơi, chướng bụng nhẹ, đặc biệt khi mới bắt đầu bổ sung men vi sinh chứa Bifidobacterium.
• Một số phản ứng tiêu hóa nhẹ khác có thể xảy ra và thường tự hết khi cơ thể thích nghi.

Hiếm gặp nhưng nghiêm trọng

• Phản ứng dị ứng: nổi mề đay, khó thở, sưng mặt, môi, lưỡi hoặc họng — cần được cấp cứu y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu này.
• Nhiễm khuẩn huyết (bacteremia) hoặc nhiễm trùng huyết (sepsis) do vi khuẩn Bifidobacterium: y văn đã ghi nhận một số ca bệnh hiếm gặp, chủ yếu xảy ra ở trẻ sơ sinh cực nhẹ cân, bệnh nhân ung thư đang giảm bạch cầu hạt hoặc người bị suy giảm miễn dịch nặng, được cho là liên quan đến hiện tượng vi khuẩn di chuyển qua thành ruột bị tổn thương vào máu.

Đây không phải là danh sách đầy đủ tất cả tác dụng phụ có thể xảy ra; nếu gặp bất kỳ biểu hiện bất thường nào sau khi dùng Bifidobacterium, người dùng nên thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ để được đánh giá.

• Phụ nữ có thai và cho con bú: hiện chưa có đầy đủ dữ liệu về độ an toàn của Bifidobacterium trong thai kỳ và khi cho con bú; phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú chỉ nên sử dụng khi có chỉ định hoặc tư vấn của bác sĩ.
• Người có hệ miễn dịch suy giảm (bệnh nhân ung thư đang hóa trị, người ghép tạng, người dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài...): cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng, do đây là nhóm được ghi nhận có nguy cơ nhiễm khuẩn huyết cao hơn khi bổ sung men vi sinh chứa Bifidobacterium.
• Trẻ sinh non, trẻ sơ sinh cực nhẹ cân: chỉ nên bổ sung Bifidobacterium dưới sự giám sát chặt chẽ của nhân viên y tế, vì nhóm đối tượng này cũng được xem là có nguy cơ cao hơn khi xảy ra biến chứng nhiễm trùng liên quan đến probiotic.
• Người có bệnh lý đường ruột nặng hoặc vừa trải qua phẫu thuật đường tiêu hóa: nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng vì niêm mạc ruột bị tổn thương có thể làm tăng nguy cơ vi khuẩn di chuyển vào máu.
• Người có bệnh lý gan, thận: hiện các nguồn tham khảo được phép sử dụng chưa ghi nhận dữ liệu cụ thể về việc cần điều chỉnh liều ở nhóm đối tượng này.
• Luôn thông báo cho bác sĩ về tất cả các loại thuốc, thực phẩm chức năng hoặc thảo dược đang sử dụng trước khi bổ sung thêm Bifidobacterium.

Không ghi nhận tương tác đáng kể giữa Bifidobacterium với rượu, bia hay đồ uống có cồn. Tuy nhiên, do rượu bia có thể gây kích ứng niêm mạc đường tiêu hóa, người dùng nên hạn chế sử dụng đồng thời để tránh ảnh hưởng đến hiệu quả cân bằng hệ vi sinh đường ruột mà Bifidobacterium mang lại. Danh sách trên chưa đầy đủ tất cả các tương tác có thể xảy ra; người dùng nên thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về mọi loại thuốc đang sử dụng.

Bảo quản

Các chế phẩm chứa Bifidobacterium trên thị trường thường được khuyến cáo bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, nhiệt độ không quá 30°C, tránh ánh sáng trực tiếp và để xa tầm tay trẻ em. Với các dạng bào chế dạng giọt hoặc bột pha, nên sử dụng ngay sau khi mở gói/lọ để đảm bảo lợi khuẩn còn hoạt tính tốt nhất.

Giá bán tham khảo

Giá các sản phẩm chứa Bifidobacterium trên thị trường Việt Nam khá đa dạng, tùy thương hiệu, dạng bào chế và hàm lượng CFU, dao động phổ biến trong khoảng 70.000đ đến gần 500.000đ mỗi hộp, ví dụ:

• Men vi sinh chứa Bifidobacterium breve dạng giọt cho trẻ nhỏ: khoảng 70.000 - 90.000đ/lọ.
• Men vi sinh Bifidobacterium dạng gói bột nhập khẩu Nhật Bản (30 gói): khoảng 480.000 - 490.000đ/hộp.
• Viên uống bổ sung lợi khuẩn dạng phối hợp (10 viên): khoảng 145.000 - 150.000đ/hộp.
• Men vi sinh dạng gói hỗ trợ tiêu hóa, bổ sung chất xơ (30 gói): khoảng 155.000 - 165.000đ/hộp.

Mức giá trên chỉ mang tính tham khảo tại thời điểm tổng hợp, có thể thay đổi theo từng thời điểm, nhà thuốc và chương trình khuyến mãi. Người mua nên kiểm tra giá và hạn sử dụng cụ thể tại nơi bán trước khi quyết định.

Bifidobacterium có phải là thuốc không?

Bifidobacterium chủ yếu được lưu hành dưới dạng thực phẩm bổ sung/men vi sinh (dietary supplement) hơn là thuốc kê đơn theo đúng nghĩa. Một số chế phẩm chứa Bifidobacterium được phân loại trong nhóm probiotic và bán không cần kê đơn (OTC). Vì hiệu quả điều trị của nhiều công dụng vẫn đang được nghiên cứu thêm, Bifidobacterium không nên được dùng để thay thế thuốc điều trị đã được bác sĩ chỉ định.

Dùng Bifidobacterium cùng lúc với kháng sinh có được không?

Không nên dùng Bifidobacterium cùng thời điểm với kháng sinh vì kháng sinh có thể tiêu diệt luôn cả lợi khuẩn này, làm giảm hiệu quả bổ sung. Cách xử lý thường được khuyến cáo là uống Bifidobacterium cách thời điểm dùng kháng sinh khoảng 2 giờ, để lợi khuẩn có thời gian phát huy tác dụng trước khi bị ảnh hưởng bởi kháng sinh.

Trẻ sơ sinh dùng Bifidobacterium có an toàn không?

Bifidobacterium là một trong những lợi khuẩn chiếm ưu thế tự nhiên trong đường ruột của trẻ bú mẹ và được sử dụng phổ biến ở trẻ sơ sinh, kể cả trẻ sinh non, để hỗ trợ hệ tiêu hóa còn non yếu. Tuy nhiên, với trẻ sinh non hoặc trẻ có bệnh lý nền, y văn đã ghi nhận một số trường hợp hiếm gặp nhiễm khuẩn huyết liên quan đến việc bổ sung probiotic. Vì vậy, việc sử dụng Bifidobacterium cho trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non hoặc có bệnh lý đi kèm, nên có sự theo dõi của bác sĩ nhi khoa.

Bổ sung Bifidobacterium trong bao lâu thì thấy hiệu quả?

Hiệu quả còn phụ thuộc vào mục đích sử dụng, chủng loại và hàm lượng Bifidobacterium trong từng sản phẩm. Người dùng nên tuân thủ thời gian sử dụng được khuyến cáo trên nhãn sản phẩm hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ, đồng thời không tự ý kéo dài thời gian sử dụng khi chưa có tư vấn chuyên môn.