Methoxyflurane

Theo các nguồn tham khảo, methoxyflurane được chỉ định trong những trường hợp sau:

• Giảm đau khẩn cấp cho các chấn thương từ trung bình đến nặng ở người lớn còn tỉnh táo, huyết động ổn định.
• Hỗ trợ giảm đau trong các thủ thuật y khoa ngắn, gây đau như thay băng vết thương, nắn chỉnh khớp bị trật.
• Trước đây từng được dùng làm thuốc mê toàn thân trong phẫu thuật, sản khoa và nha khoa, tuy nhiên chỉ định này hiện rất hạn chế và ít được áp dụng trên lâm sàng hiện đại.

Methoxyflurane không được khuyến cáo dùng thường quy để thay thế các thuốc giảm đau khác trong điều trị đau mạn tính hoặc đau không liên quan đến chấn thương cấp. Việc chỉ định methoxyflurane cần có sự giám sát của nhân viên y tế đã được đào tạo về cách sử dụng thiết bị hít chuyên dụng.

Liều dùng cho người lớn

Liều dùng của methoxyflurane khi sử dụng làm thuốc giảm đau dạng hít được ghi nhận thống nhất giữa các thử nghiệm lâm sàng công bố trên PubMed:

• Mỗi lọ chứa 3 ml methoxyflurane, được đổ vào thiết bị hít chuyên dụng để bệnh nhân tự hít.
• Liều khởi đầu là một lọ 3 ml; nếu cần giảm đau thêm, có thể dùng lọ thứ hai ngay sau khi lọ đầu hết tác dụng.
• Tổng liều tối đa khuyến cáo là 2 lọ (tương đương 6 ml) trong 24 giờ, và không vượt quá 15 ml trong một tuần.
• Không khuyến cáo sử dụng liên tục nhiều ngày liên tiếp mà không có khoảng cách nghỉ, nhằm hạn chế nguy cơ tích lũy và độc tính trên thận.

Liều dùng cho trẻ em

Các dữ liệu từ thử nghiệm lâm sàng cho thấy methoxyflurane dạng hít giảm đau đã được nghiên cứu ở trẻ từ 6-17 tuổi với liều tối đa tương tự người lớn là 2 lọ 3 ml. Tuy nhiên, tài liệu hướng dẫn sử dụng dành cho người bệnh (nguồn Drugs.com) lại khuyến cáo không dùng methoxyflurane cho trẻ em ngoài bối cảnh nghiên cứu lâm sàng hoặc chỉ định chuyên biệt của bác sĩ. Do đó, quyết định dùng thuốc cho trẻ em cần do bác sĩ chuyên khoa cân nhắc kỹ, không tự ý sử dụng.

Cách dùng

• Methoxyflurane chỉ dùng bằng đường hít qua thiết bị hít chuyên dụng đi kèm sản phẩm, không được dùng thiết bị khác thay thế.
• Người bệnh cần được hướng dẫn trực tiếp cách sử dụng thiết bị trước khi dùng lần đầu.
• Hiệu quả giảm đau xuất hiện nhanh, thường sau khoảng 6-10 lần hít.
• Bệnh nhân có thể tự điều chỉnh nhịp hít (liên tục hoặc ngắt quãng) để kiểm soát mức độ giảm đau phù hợp với cảm nhận của bản thân; hít ngắt quãng thường kéo dài tác dụng hơn so với hít liên tục.
• Không sử dụng nhiều hơn liều lượng và tần suất mà bác sĩ đã hướng dẫn.

Quên liều và quá liều

Do methoxyflurane được dùng theo nhu cầu (khi có cơn đau cấp) chứ không theo lịch cố định hằng ngày, khái niệm "quên liều" không áp dụng cho hoạt chất này. Nếu nghi ngờ dùng quá liều methoxyflurane, cần liên hệ ngay với trung tâm chống độc hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, đồng thời cung cấp thông tin về loại thuốc, số lượng đã dùng và thời điểm sử dụng để được xử trí kịp thời.

Đây là mục có mức độ rủi ro cao, người bệnh cần đọc kỹ và tuân thủ nghiêm ngặt. Methoxyflurane chống chỉ định hoặc cần thận trọng đặc biệt trong các trường hợp sau:

• Người có tiền sử dị ứng với methoxyflurane hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc.
• Người có bệnh lý về huyết áp, bệnh tim, bệnh hô hấp hoặc bệnh thận từ trước.
• Người đang trong tình trạng rất buồn ngủ, giảm ý thức hoặc mới bị chấn thương đầu.
• Người vừa uống nhiều rượu bia hoặc mới dùng liều lớn các thuốc an thần gây ngủ (như phenobarbital) hoặc thuốc giảm đau nhóm opioid (như oxycodone).
• Người có bản thân hoặc thành viên gia đình từng bị tăng thân nhiệt ác tính (malignant hyperthermia) sau khi gây mê.
• Người từng có vấn đề về gan sau khi dùng thuốc gây mê.
• Người đang dùng isoniazid, phenobarbital hoặc rifampicin.
• Người đang dùng các thuốc có khả năng gây độc cho thận.
• Phụ nữ đang mang thai hoặc trong quá trình chuyển dạ.
• Trẻ em: theo khuyến cáo dành cho người bệnh, không dùng methoxyflurane cho trẻ em ngoài chỉ định chuyên biệt của bác sĩ.

Cũng giống như phần chống chỉ định, đây là thông tin quan trọng người dùng cần nắm rõ.

Tác dụng phụ thường gặp

• Chóng mặt.
• Đau đầu.
• Cảm giác buồn ngủ.
• Rối loạn tiêu hóa, khó chịu ở dạ dày.

Tác dụng phụ nghiêm trọng, cần báo ngay cho bác sĩ

• Phản ứng dị ứng: phát ban, nổi mề đay, ngứa, da đỏ/sưng/phồng rộp hoặc bong tróc kèm sốt, khò khè, tức ngực hoặc cổ họng, khó thở, khó nuốt, khó nói, khàn tiếng bất thường, sưng miệng, mặt, môi, lưỡi hoặc họng.
• Dấu hiệu tổn thương thận: không đi tiểu được, thay đổi lượng nước tiểu, tiểu ra máu, tăng cân nhanh bất thường.
• Dấu hiệu tổn thương gan: nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi, chán ăn, đau hoặc khó chịu vùng bụng, nôn, phân nhạt màu, vàng da hoặc vàng mắt.
• Chóng mặt dữ dội hoặc ngất.
• Nhịp tim chậm.
• Thay đổi tâm trạng, các vấn đề về trí nhớ hoặc mất trí nhớ, khó tập trung.
• Tăng thân nhiệt ác tính: biểu hiện bằng Nhịp tim nhanh, thở nhanh, sốt, co cứng hàm - đây là phản ứng hiếm gặp nhưng có thể đe dọa tính mạng.

• Methoxyflurane có thể gây độc cho thận về lâu dài nếu dùng ở liều cao; hiếm khi cũng ghi nhận ảnh hưởng đến gan. Người bệnh cần tuân thủ đúng liều lượng và tần suất được hướng dẫn.
• Thuốc có khả năng bị lạm dụng và gây lệ thuộc, do đó cần được quản lý và sử dụng dưới sự giám sát của nhân viên y tế.
• Sau khi dùng methoxyflurane, cần tránh lái xe, vận hành máy móc hoặc thực hiện các công việc đòi hỏi sự tỉnh táo cho đến khi hết hoàn toàn tác dụng của thuốc và cảm thấy hoàn toàn tỉnh táo trở lại.
• Cần tránh sử dụng đồng thời với rượu bia hoặc các thuốc, sản phẩm tự nhiên có tác dụng an thần.
• Người từ 65 tuổi trở lên nên dùng thận trọng vì nguy cơ gặp tác dụng phụ cao hơn.
• Phụ nữ đang cho con bú cần trao đổi với bác sĩ về những rủi ro có thể có đối với trẻ trước khi dùng thuốc.
• Phụ nữ mang thai hoặc đang chuyển dạ không nên dùng methoxyflurane trừ khi có chỉ định đặc biệt của bác sĩ.
• Người có tiền sử bệnh gan, thận cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ trước khi sử dụng để được cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và nguy cơ.
• Luôn thông báo cho tất cả nhân viên y tế (bác sĩ, điều dưỡng, dược sĩ, nha sĩ) rằng bản thân đang hoặc vừa sử dụng methoxyflurane.

Đây là mục có mức độ rủi ro cao, cần được nắm chính xác. Cơ sở dữ liệu tương tác thuốc ghi nhận hàng trăm tương tác liên quan đến methoxyflurane, trong đó có nhiều tương tác ở mức độ nghiêm trọng. Dưới đây là các nhóm tương tác đáng chú ý nhất:

Ngoài các nhóm kể trên, cơ sở dữ liệu tương tác thuốc còn ghi nhận hàng chục tương tác ở mức độ trung bình và nhẹ với nhiều loại thuốc khác nhau, từ thuốc tim mạch, thuốc giảm đau thông thường đến một số vitamin và khoáng chất. Do số lượng tương tác rất lớn và có thể thay đổi tùy tình trạng sức khỏe của từng người, người bệnh cần cung cấp đầy đủ danh sách thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng cho bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng methoxyflurane để được kiểm tra tương tác cụ thể.

Methoxyflurane là thuốc kê đơn, thường được cấp phát và sử dụng trực tiếp tại cơ sở y tế dưới sự giám sát của nhân viên được đào tạo; người bệnh thông thường không tự bảo quản thuốc tại nhà. Lọ thuốc chưa sử dụng cần được bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và nguồn nhiệt, để xa tầm tay trẻ em; phần thuốc thừa và thiết bị hít đã dùng cần được nhân viên y tế xử lý theo đúng quy định về chất thải y tế, không tự ý vứt bỏ tại nhà.

Về giá bán, tại một số thị trường có lưu hành sản phẩm chứa methoxyflurane dạng hít (biệt dược Penthrox), mức giá tham khảo dao động khá lớn tùy theo chính sách bảo hiểm y tế và nhà phân phối của từng quốc gia, ví dụ khoảng 60-70 AUD/lọ theo giá tư nhân tại Úc hoặc khoảng 18-20 GBP/lọ tại Anh. Tại thị trường Việt Nam, methoxyflurane hiện chủ yếu được nhắc đến như một hoạt chất chuyên khoa dùng trong gây mê tại bệnh viện, chưa phổ biến ở kênh bán lẻ nhà thuốc với mức giá niêm yết công khai, người bệnh cần liên hệ trực tiếp cơ sở y tế hoặc nhà thuốc bệnh viện để biết chi phí cụ thể.

Methoxyflurane có phải là thuốc gây nghiện không?

Methoxyflurane không thuộc nhóm opioid, tuy nhiên tài liệu hướng dẫn sử dụng ghi nhận thuốc có khả năng bị lạm dụng và có thể gây lệ thuộc nếu dùng không đúng chỉ định. Vì vậy, methoxyflurane luôn cần được sử dụng dưới sự giám sát của nhân viên y tế, không tự ý dùng lặp lại nhiều lần khi chưa có chỉ định.

Tại sao methoxyflurane từng bị hạn chế sử dụng trong gây mê?

Ở liều cao dùng để gây mê toàn thân kéo dài, methoxyflurane được chuyển hóa tạo ra florua tự do và một số sản phẩm chuyển hóa khác có khả năng gây tổn thương ống thận, dẫn đến suy thận đa niệu. Nhiều báo cáo y văn từ thập niên 1970 đã ghi nhận các trường hợp suy thận liên quan đến liều gây mê cao của methoxyflurane, đặc biệt khi phối hợp với một số kháng sinh nhóm tetracyclin. Do đó, hoạt chất này dần được thay thế bằng các thuốc gây mê bay hơi khác an toàn hơn cho thận, và chỉ còn được dùng ở liều thấp hơn nhiều với mục đích giảm đau.

Người bị bệnh thận có dùng được methoxyflurane không?

Người có bệnh thận từ trước nằm trong nhóm cần đặc biệt thận trọng, thậm chí chống chỉ định sử dụng methoxyflurane theo khuyến cáo dành cho người bệnh, do nguy cơ tổn thương thận có thể trầm trọng hơn. Người có tiền sử bệnh thận cần thông báo rõ với bác sĩ để được đánh giá lợi ích - nguy cơ trước khi quyết định sử dụng, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc khi chưa có ý kiến chuyên môn.

Có thể uống rượu khi đang dùng methoxyflurane không?

Không nên. Rượu làm tăng tác dụng ức chế thần kinh trung ương của methoxyflurane, khiến người dùng dễ bị chóng mặt, buồn ngủ sâu, lú lẫn và giảm khả năng phối hợp vận động. Người bệnh nên tránh hoặc hạn chế tối đa rượu bia trong và sau thời gian sử dụng thuốc cho đến khi hoàn toàn tỉnh táo trở lại.