Nitroprusside

Nitroprusside được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Nitroprusside điều trị cơn tăng huyết áp cấp cứu, tăng huyết áp nặng cần hạ áp nhanh.
• Nitroprusside điều trị suy tim cấp mất bù, giúp giảm tiền gánh và hậu gánh cho tim.
• Nitroprusside được dùng để gây hạ huyết áp có kiểm soát trong phẫu thuật, giúp giảm chảy máu trong mổ.
• Nitroprusside đôi khi được dùng ngoài chỉ định chính thức để kiểm soát huyết áp trong một số trường hợp đột quỵ thiếu máu não cấp, theo hướng dẫn chuyên khoa về Nitroprusside.

Liều Nitroprusside cho cơn tăng huyết áp cấp cứu

Liều khởi đầu Nitroprusside thường là 0,3-1,5 mcg/kg/phút truyền tĩnh mạch liên tục, sau đó tăng dần khoảng 0,5 mcg/kg/phút mỗi 5 phút đến khi đạt huyết áp mục tiêu. Liều duy trì Nitroprusside thường 0,5-8 mcg/kg/phút; liều tối đa 10 mcg/kg/phút chỉ dùng tối đa 10 phút do nguy cơ ngộ độc cyanid tăng cao.

Liều Nitroprusside cho suy tim cấp

Liều khởi đầu Nitroprusside trong suy tim cấp thường là 5-15 mcg/phút, tăng dần 10-15 mcg/phút mỗi 5-10 phút theo đáp ứng. Liều Nitroprusside duy trì có thể dao động 10-200 mcg/phút, thời gian truyền Nitroprusside thường không quá 3 ngày để hạn chế nguy cơ tích lũy thiocyanat.

Liều Nitroprusside cho trẻ em

Trẻ em dùng Nitroprusside với liều khởi đầu tương tự người lớn, khoảng 0,3-0,5 mcg/kg/phút, điều chỉnh mỗi 5 phút theo đáp ứng, liều thường dùng khoảng 3-4 mcg/kg/phút, tối đa 10 mcg/kg/phút. Liều Nitroprusside cụ thể cho trẻ cần do bác sĩ hồi sức nhi quyết định và theo dõi sát.

Điều chỉnh liều Nitroprusside theo chức năng thận

Người suy thận nặng (mức lọc cầu thận dưới 30 mL/phút/1,73m²) cần giới hạn liều Nitroprusside tối đa khoảng 3 mcg/kg/phút; người vô niệu chỉ nên dùng Nitroprusside tối đa khoảng 1 mcg/kg/phút để tránh tích lũy thiocyanat gây độc.

Cách dùng Nitroprusside

Nitroprusside chỉ được dùng bằng đường truyền tĩnh mạch liên tục qua bơm tiêm điện hoặc máy truyền dịch chuyên dụng, tuyệt đối không tiêm tĩnh mạch trực tiếp. Dung dịch Nitroprusside chỉ được pha loãng bằng dung dịch glucose 5%, không pha chung với bất kỳ thuốc nào khác trong cùng dây truyền. Dung dịch Nitroprusside sau khi pha cần được bảo vệ khỏi ánh sáng và sử dụng ngay, không dùng lại dung dịch đã pha để quá lâu. Trong suốt thời gian truyền Nitroprusside, người bệnh cần được theo dõi huyết áp liên tục bởi nhân viên y tế có kinh nghiệm.

Xử trí khi quên liều Nitroprusside

Vì Nitroprusside được truyền liên tục tại bệnh viện dưới sự giám sát chặt chẽ của nhân viên y tế, tình huống quên liều Nitroprusside gần như không xảy ra. Nếu vì lý do kỹ thuật mà việc truyền Nitroprusside bị gián đoạn, nhân viên y tế sẽ đánh giá lại huyết áp và điều chỉnh tốc độ truyền phù hợp.

Xử trí khi quá liều Nitroprusside

Quá liều Nitroprusside có thể gây ngộ độc cyanid với biểu hiện nhiễm toan chuyển hóa, nhịp tim nhanh, thở nhanh sâu, tụt huyết áp nặng, lú lẫn, co giật, thậm chí hôn mê. Khi nghi ngờ ngộ độc, cần ngừng truyền Nitroprusside ngay lập tức, xử trí bằng hydroxocobalamin hoặc phác đồ natri nitrit - natri thiosulfat theo hướng dẫn chuyên khoa, đồng thời hỗ trợ huyết áp bằng thuốc vận mạch nếu cần.

Nitroprusside chống chỉ định trong các trường hợp:

• Mẫn cảm với Nitroprusside hoặc bất kỳ thành phần nào của chế phẩm chứa Nitroprusside.
• Tăng huyết áp bù trừ do hẹp eo động mạch chủ hoặc thông động-tĩnh mạch.
• Người mắc bệnh teo thị thần kinh di truyền Leber hoặc thiếu hụt nặng enzym rhodanase.
• Suy tim cấp có giảm sức cản mạch hệ thống, ví dụ trong sốc nhiễm khuẩn, không nên dùng Nitroprusside.
• Người có tuần hoàn não không đầy đủ hoặc tình trạng nguy kịch cần phẫu thuật cấp cứu (phân loại ASA 5E) không nên dùng Nitroprusside.
• Đang dùng đồng thời thuốc ức chế phosphodiesterase-5 (như sildenafil) hoặc riociguat, do nguy cơ tụt huyết áp nghiêm trọng khi phối hợp với Nitroprusside.

Thường gặp

• Nitroprusside có thể gây buồn nôn, nôn khi truyền Nitroprusside.
• Nitroprusside có thể gây đau đầu, vã mồ hôi khi truyền Nitroprusside.
• Nitroprusside có thể gây hồi hộp, đau ngực, đau bụng, chuột rút cơ, ù tai.
• Nitroprusside có thể gây tụt huyết áp quá mức, nhịp tim nhanh hoặc chậm.

Ít gặp đến hiếm gặp, cần theo dõi sát

• Nitroprusside có thể gây ngộ độc cyanid, biểu hiện nhiễm toan chuyển hóa, giảm bão hòa oxy, nhịp tim chậm, lú lẫn, co giật khi dùng Nitroprusside.
• Nitroprusside có thể gây methemoglobin máu, biểu hiện tím tái dù cung lượng tim vẫn đủ khi dùng Nitroprusside.
• Nitroprusside có thể gây mờ mắt tạm thời khi dùng Nitroprusside.
• Dùng Nitroprusside kéo dài có thể gây suy giáp do tích lũy thiocyanat từ Nitroprusside.
• Nitroprusside liều cao có thể làm tăng áp lực nội sọ ở người có nguy cơ.

Phần lớn tác dụng phụ của Nitroprusside sẽ cải thiện khi giảm tốc độ truyền; nếu xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc cyanid, cần xử trí y tế khẩn cấp ngay lập tức.

• Nitroprusside chỉ nên dùng tại cơ sở y tế có phương tiện theo dõi huyết áp liên tục và nhân viên y tế được đào tạo về cấp cứu tim mạch, không tự ý dùng Nitroprusside.
• Tránh dùng Nitroprusside với tốc độ truyền cao hoặc kéo dài để hạn chế nguy cơ ngộ độc cyanid, đặc biệt khi vượt quá 2 mcg/kg/phút trong thời gian dài.
• Người thiếu máu hoặc giảm thể tích tuần hoàn cần được điều chỉnh trước khi dùng Nitroprusside nếu có thể, tránh dùng Nitroprusside khi chưa ổn định huyết động.
• Người suy thận, suy gan cần thận trọng và có thể cần điều chỉnh liều Nitroprusside, do nguy cơ tích lũy thiocyanat hoặc cyanid.
• Người có bệnh tuyến giáp, đặc biệt suy giáp, cần thận trọng khi dùng Nitroprusside kéo dài.
• Người có tăng áp lực nội sọ hoặc chấn thương đầu cần thận trọng khi dùng Nitroprusside, vì Nitroprusside có thể làm tăng áp lực nội sọ.
• Phụ nữ mang thai chỉ nên dùng Nitroprusside khi các thuốc khác không hiệu quả, vì Nitroprusside qua được nhau thai và có thể ảnh hưởng đến thai nhi; cần theo dõi sát khí máu và nồng độ cyanid của mẹ nếu dùng Nitroprusside.
• Phụ nữ cho con bú nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng Nitroprusside do còn ít dữ liệu về mức độ bài tiết qua sữa mẹ.
• Cần theo dõi nồng độ thiocyanat nếu truyền Nitroprusside quá 3 ngày, dùng liều trên 3 mcg/kg/phút hoặc ở người suy thận.

Nitroprusside có thể tương tác với một số thuốc, làm tăng nguy cơ tụt huyết áp hoặc các tác dụng phụ nghiêm trọng khác, cần thận trọng khi phối hợp.

Người bệnh cần rà soát đầy đủ thuốc đang dùng trước khi truyền Nitroprusside để bác sĩ đánh giá nguy cơ tương tác của Nitroprusside.

Bột hoặc dung dịch Nitroprusside cần bảo quản nơi khô ráo, tránh ánh sáng trực tiếp, ở nhiệt độ phòng theo hướng dẫn nhà sản xuất. Dung dịch Nitroprusside sau khi pha loãng cần bọc kín tránh ánh sáng và dùng ngay, không để lâu vì Nitroprusside dễ phân hủy khi tiếp xúc ánh sáng.

Nitroprusside là thuốc tiêm truyền chuyên dùng trong cấp cứu, hồi sức tại bệnh viện, không phải sản phẩm bán lẻ phổ biến tại nhà thuốc nên chưa có mức giá tham khảo công khai cho Nitroprusside tại Việt Nam. Người bệnh có thể liên hệ khoa dược bệnh viện điều trị để biết chi phí cụ thể của Nitroprusside.

Vì sao Nitroprusside có nguy cơ gây ngộ độc cyanid?

Trong cơ thể, Nitroprusside được chuyển hóa và giải phóng cyanid tại hồng cầu và mô trước khi được gan biến đổi tiếp thành thiocyanat để đào thải. Nếu dùng Nitroprusside với tốc độ truyền cao hoặc kéo dài, lượng cyanid sinh ra có thể vượt quá khả năng chuyển hóa của cơ thể, dẫn đến tích lũy và gây ngộ độc, đây là lý do Nitroprusside luôn cần theo dõi sát trong quá trình sử dụng.

Nitroprusside có mua được tại nhà thuốc thông thường không?

Không. Nitroprusside là thuốc tiêm truyền tĩnh mạch chuyên dùng trong cấp cứu và hồi sức, chỉ được sử dụng tại bệnh viện dưới sự giám sát của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn, không phải sản phẩm được bán rộng rãi tại các nhà thuốc bán lẻ cho người dùng tự mua.

Vì sao dung dịch Nitroprusside cần được bảo vệ khỏi ánh sáng?

Nitroprusside là hợp chất kém bền với ánh sáng, khi tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng, Nitroprusside có thể bị phân hủy thành các sản phẩm có thể làm giảm hiệu quả hoặc tăng nguy cơ tác dụng phụ. Vì vậy dung dịch Nitroprusside sau khi pha cần được bọc kín bằng vật liệu cản sáng và sử dụng trong thời gian ngắn.

Truyền Nitroprusside trong bao lâu thì cần ngừng?

Thời gian truyền Nitroprusside thường được giới hạn không quá 3 ngày liên tục, đặc biệt ở liều cao, để hạn chế nguy cơ tích lũy thiocyanat và cyanid gây độc. Bác sĩ sẽ đánh giá đáp ứng huyết áp thường xuyên để quyết định thời điểm giảm liều, ngừng Nitroprusside hoặc chuyển sang thuốc hạ áp đường uống phù hợp.