Oxymetazoline

Oxymetazoline được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Giảm tạm thời triệu chứng nghẹt mũi, sổ mũi do viêm mũi cấp hoặc mạn tính, cảm lạnh thông thường, sốt mùa hè (hay còn gọi là dị ứng theo mùa) và các dị ứng đường hô hấp trên khác.
• Hỗ trợ làm giảm sưng nề niêm mạc mũi, giúp bác sĩ dễ quan sát niêm mạc mũi họng hơn trước khi tiến hành phẫu thuật hoặc thủ thuật chẩn đoán vùng tai mũi họng.
• Giúp thông thoáng lỗ vòi nhĩ bị tắc ở người bệnh viêm tai giữa hoặc có nguy cơ bị chấn thương áp lực tai (aerotitis) khi đi máy bay, lặn biển.
• Dạng nhỏ mắt được dùng để giảm sung huyết, ngứa và kích ứng kết mạc nhẹ do các nguyên nhân như phấn hoa, bụi, khói, gió, thời tiết lạnh, bơi lội hoặc đeo kính áp tròng.
• Dạng kem bôi 1% được dùng để điều trị tình trạng đỏ mặt kéo dài (ban đỏ) liên quan đến bệnh trứng cá đỏ (rosacea) ở người trưởng thành.

Liều dùng cho từng đối tượng

Đối với dạng nhỏ hoặc xịt mũi:

• Người lớn và trẻ em từ 6 tuổi trở lên: nhỏ 2-3 giọt hoặc xịt 2-3 nhát dung dịch Oxymetazoline nồng độ 0,05% vào mỗi bên mũi, ngày 2 lần, cách nhau khoảng 10-12 giờ (thường dùng vào buổi sáng và buổi tối). Không dùng quá 2 liều trong 24 giờ.
• Trẻ em 2-6 tuổi: nhỏ hoặc xịt dung dịch Oxymetazoline nồng độ thấp hơn (0,025%), cách dùng và tần suất tương tự như người lớn, nên có người lớn giám sát khi sử dụng.
• Trẻ dưới 2 tuổi: liều dùng chưa được xác định rõ ràng, chỉ sử dụng khi có chỉ định và giám sát chặt chẽ của bác sĩ.
• Người cao tuổi: không cần điều chỉnh giảm liều so với người trưởng thành.
• Thời gian điều trị không nên vượt quá 3 ngày liên tục đối với dạng nhỏ/xịt mũi tự dùng tại nhà; nhiều tài liệu khuyến cáo không nên dùng quá 3-5 ngày và tối đa không quá một tuần để tránh hiện tượng viêm mũi do thuốc.

Đối với dạng nhỏ mắt:

• Người lớn và trẻ em trên 6 tuổi: nhỏ 1 giọt dung dịch Oxymetazoline 0,025% vào kết mạc, cách nhau khoảng 6 giờ mỗi lần.
• Trẻ em dưới 6 tuổi: liều dùng cần do bác sĩ chỉ định cụ thể.
• Thời gian dùng không nên quá 3 ngày liên tục.

Đối với dạng kem bôi da 1% (điều trị ban đỏ do trứng cá đỏ):

• Người lớn: thoa một lớp mỏng, đều lên toàn bộ khuôn mặt (trán, mũi, hai bên má, cằm) một lần mỗi ngày.
• Chưa xác định được tính an toàn và hiệu quả của dạng kem bôi ở người dưới 18 tuổi nên không sử dụng cho trẻ em và thanh thiếu niên.

Cách dùng chi tiết

Với dạng nhỏ/xịt mũi, người bệnh nên hỉ mũi nhẹ nhàng trước khi dùng, giữ đầu thẳng đứng (không ngửa ra sau), đưa đầu xịt vào một bên cánh mũi rồi ấn nhẹ nhàng bên cánh mũi còn lại, sau đó hít nhẹ để thuốc lan đều trong khoang mũi. Dạng phun sương thường được ưu tiên hơn dạng nhỏ giọt vì ít bị nuốt phải, nhờ đó hạn chế hấp thu Oxymetazoline vào toàn thân; tuy nhiên với trẻ nhỏ, dạng nhỏ giọt có thể dễ thao tác hơn. Sau khi dùng, nên lau sạch đầu xịt bằng khăn giấy, không rửa bằng nước hay xà phòng, đậy kín nắp sau mỗi lần sử dụng.

Với dạng nhỏ mắt, người bệnh nhỏ thuốc vào túi kết mạc, sau đó dùng ngón tay ấn nhẹ vào góc trong của mắt (vị trí túi tuyến lệ) trong khoảng 1-2 phút để hạn chế thuốc trôi xuống họng và giảm hấp thu toàn thân. Nên tháo kính áp tròng trước khi nhỏ thuốc và tránh để đầu lọ chạm vào mắt hoặc các bề mặt khác.

Với dạng kem bôi, chỉ dùng ngoài da, tuyệt đối không uống, không bôi vào mắt hoặc niêm mạc. Tránh vùng mắt và môi, rửa tay ngay sau khi thoa kem.

Quên liều và quá liều

Nếu quên một liều Oxymetazoline, người bệnh nên dùng ngay khi nhớ ra; tuy nhiên nếu đã gần đến thời điểm dùng liều kế tiếp thì bỏ qua liều đã quên, không dùng gấp đôi liều để bù lại.

Về quá liều, do Oxymetazoline chủ yếu tác dụng tại chỗ nên một lượng nhỏ dùng quá tay thường không gây nguy hiểm nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu dùng thuốc quá thường xuyên, kéo dài, hoặc trẻ em vô tình nuốt phải dung dịch nhỏ mũi, nhỏ mắt, hoạt chất này có thể gây suy giảm chức năng thần kinh trung ương với các biểu hiện như buồn ngủ sâu, li bì, hạ thân nhiệt, nhịp tim chậm hoặc nhanh bất thường, tụt huyết áp hoặc tăng huyết áp, thở chậm, thậm chí hôn mê ở trẻ nhỏ. Đây là tình huống cấp cứu, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất hoặc liên hệ trung tâm chống độc để được xử trí và điều trị hỗ trợ kịp thời.

Không sử dụng Oxymetazoline trong các trường hợp sau:

• Người có tiền sử mẫn cảm với Oxymetazoline hoặc bất kỳ thành phần nào của chế phẩm, hoặc mẫn cảm với các thuốc có tác dụng cường giao cảm (adrenergic) khác.
• Người bị glôcôm góc đóng (tăng nhãn áp góc đóng).
• Người có vết thương hở, viêm hoặc tổn thương da vùng quanh lỗ mũi và niêm mạc mũi.
• Người mắc rối loạn chuyển hóa porphyrin.
• Người bị u tủy thượng thận (pheochromocytoma).
• Người đang dùng thuốc ức chế monoamine oxidase (IMAO/MAOI) hoặc mới ngừng nhóm thuốc này trong vòng 14 ngày, do nguy cơ tương tác nghiêm trọng gây tăng huyết áp kịch phát.
• Trẻ em dưới 6 tuổi không được tự ý dùng dạng nhỏ/xịt mũi nồng độ 0,05% và dạng nhỏ mắt 0,025%, vì thuốc dễ gây ức chế thần kinh trung ương ở nhóm tuổi này, đặc biệt là trẻ sơ sinh.
• Không phối hợp đồng thời với các thuốc chống nghẹt mũi khác cũng có tác dụng cường giao cảm để tránh cộng hưởng tác dụng phụ.
• Người từng phẫu thuật cắt bỏ tuyến yên qua đường mũi hoặc các phẫu thuật vùng não qua đường mũi/miệng khác nên tránh dùng nhóm thuốc co mạch tại chỗ này trừ khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
• Dạng kem bôi trứng cá đỏ chưa được chấp thuận sử dụng cho người dưới 18 tuổi.

Thường gặp, thoáng qua

• Cảm giác nóng rát, châm chích, kích ứng tại niêm mạc mũi hoặc mắt nơi tiếp xúc với thuốc.
• Khô mũi, khô họng, hắt hơi, tăng tiết dịch mũi.
• Sung huyết trở lại (nghẹt mũi tái phát nặng hơn) khi dùng thuốc thường xuyên hoặc kéo dài quá thời gian khuyến cáo.
• Với dạng kem bôi da: đỏ da, ngứa tại vùng bôi thuốc, cảm giác châm chích nhẹ.

Ít gặp và hiếm gặp

• Kích động, dễ bị kích thích, khó ngủ, mất ngủ - thường gặp hơn ở trẻ em.
• Các phản ứng bất lợi mang tính hệ thống tuy hiếm gặp nhưng cần lưu ý: tăng huyết áp, hồi hộp, lo lắng, buồn nôn, chóng mặt, đau đầu, đánh trống ngực hoặc ngược lại là nhịp tim chậm phản xạ.
• Với dạng kem bôi trứng cá đỏ: cảm giác tê bì, châm chích hoặc lạnh ở tay chân, da ngón tay/ngón chân tái nhợt hoặc tím, nhìn mờ hoặc thấy quầng sáng quanh nguồn sáng - đây là các dấu hiệu cần ngừng thuốc và liên hệ bác sĩ ngay.
• Phản ứng dị ứng nghiêm trọng (nổi mề đay, khó thở, sưng mặt, môi, lưỡi hoặc họng) tuy hiếm nhưng cần được xử trí cấp cứu ngay khi xuất hiện.

• Phụ nữ mang thai: tính an toàn của Oxymetazoline trên thai kỳ chưa được xác định rõ ràng, chỉ nên dùng khi thật cần thiết và có chỉ định, theo dõi của bác sĩ.
• Phụ nữ đang cho con bú: hiện chưa rõ Oxymetazoline có bài tiết vào sữa mẹ ở người hay không, do đó cần thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
• Người mắc bệnh mạch vành, đau thắt ngực hoặc tăng huyết áp cần thận trọng, vì Oxymetazoline có thể làm nặng thêm các bệnh lý tim mạch do tác dụng co mạch của thuốc.
• Người bị đái tháo đường, cường giáp, tăng nhãn áp hoặc phì đại tuyến tiền liệt cũng cần thận trọng khi dùng Oxymetazoline, một số nhà sản xuất khuyến cáo tránh dùng ở các đối tượng này nếu không có chỉ định của bác sĩ.
• Không nên dùng Oxymetazoline liên tục quá thời gian khuyến cáo (thường không quá 3-5 ngày với dạng nhỏ/xịt mũi) để tránh hiện tượng viêm mũi do thuốc và tình trạng lệ thuộc thuốc.
• Cần tránh để trẻ nhỏ tự lấy và sử dụng Oxymetazoline, đồng thời bảo quản thuốc ngoài tầm với của trẻ em do nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng nếu trẻ nuốt phải.
• Dạng kem bôi da chỉ dùng ngoài da, tránh tiếp xúc với mắt, môi và các vùng da đang bị tổn thương hoặc kích ứng.

Hiện chưa ghi nhận dữ liệu cụ thể về tương tác giữa Oxymetazoline với rượu, bia hay thực phẩm. Dù vậy, vì thuốc có thể gây tác dụng an thần hoặc ảnh hưởng thần kinh trung ương khi dùng quá liều, người bệnh nên hạn chế uống rượu bia trong thời gian sử dụng thuốc và trao đổi thêm với dược sĩ nếu đang dùng nhiều loại thuốc khác cùng lúc.

Các chế phẩm chứa Oxymetazoline (dạng nhỏ/xịt mũi, nhỏ mắt) nên được bảo quản ở nhiệt độ phòng, tránh ánh nắng trực tiếp, tránh nơi ẩm ướt và nhiệt độ cao, đậy kín nắp sau mỗi lần sử dụng để hạn chế nhiễm khuẩn và tránh xa tầm tay trẻ em. Với dạng kem bôi, nên bảo quản ở nhiệt độ phòng, tránh ẩm và nhiệt.

Trên thị trường Việt Nam, các sản phẩm nhỏ/xịt mũi phổ biến chứa Oxymetazoline như Coldi B (chai 15ml) hoặc Ospay (phối hợp Oxymetazoline, Dexamethason, Neomycin, chai 15ml) thường có giá tham khảo dao động khoảng 20.000-30.000 đồng mỗi chai tùy nhà thuốc và thời điểm. Một số sản phẩm nhập khẩu hoặc phối hợp nhiều thành phần có thể có giá cao hơn, dao động từ 35.000 đến trên 100.000 đồng mỗi chai. Người bệnh nên tham khảo giá cụ thể tại các nhà thuốc uy tín trước khi mua, vì giá có thể thay đổi theo thời gian và địa điểm bán.

Oxymetazoline có dùng được lâu dài để trị nghẹt mũi mãn tính không?

Không nên dùng Oxymetazoline liên tục trong thời gian dài. Các tài liệu dược lý đều khuyến cáo chỉ sử dụng tối đa 3-5 ngày, không quá một tuần, vì dùng kéo dài có thể gây ra hiện tượng viêm mũi do thuốc (rhinitis medicamentosa) - tình trạng niêm mạc mũi bị lệ thuộc thuốc, khiến người bệnh nghẹt mũi nặng hơn khi ngừng thuốc. Nếu triệu chứng nghẹt mũi kéo dài quá 3 ngày không cải thiện, người bệnh nên ngừng thuốc và đi khám để tìm nguyên nhân cũng như hướng điều trị phù hợp hơn, thay vì tự ý tiếp tục dùng Oxymetazoline.

Trẻ em có dùng được Oxymetazoline không?

Trẻ từ 6 tuổi trở lên có thể dùng dạng nhỏ/xịt mũi nồng độ 0,05% với liều tương tự người lớn nhưng cần có người lớn giám sát. Trẻ từ 2-6 tuổi chỉ nên dùng nồng độ thấp hơn (0,025%) và cần thận trọng. Trẻ dưới 2 tuổi chưa có liều dùng được xác định rõ ràng nên chỉ sử dụng khi có chỉ định và theo dõi sát của bác sĩ, do trẻ nhỏ dễ bị ức chế thần kinh trung ương và ngộ độc nếu dùng sai liều hoặc nuốt phải thuốc.

Lỡ nuốt phải thuốc nhỏ mũi chứa Oxymetazoline thì phải làm gì?

Nếu người lớn hoặc trẻ em vô tình nuốt phải một lượng đáng kể dung dịch Oxymetazoline, cần theo dõi sát các dấu hiệu bất thường như buồn ngủ sâu, li bì, nhịp tim hoặc huyết áp thay đổi bất thường, thở chậm. Đây có thể là dấu hiệu của tình trạng ức chế thần kinh trung ương nghiêm trọng, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ. Nên đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất hoặc liên hệ trung tâm chống độc ngay để được xử trí kịp thời, không nên tự theo dõi tại nhà nếu có biểu hiện bất thường.

Người bị cao huyết áp có dùng được Oxymetazoline không?

Người mắc bệnh tim mạch như bệnh mạch vành, đau thắt ngực hoặc tăng huyết áp cần đặc biệt thận trọng khi dùng Oxymetazoline, vì hoạt chất này có tác dụng co mạch toàn thân nếu hấp thu với lượng đáng kể, có thể làm huyết áp tăng thêm hoặc gây rối loạn nhịp tim. Người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng, đặc biệt nếu cần dùng thường xuyên hoặc phối hợp với các thuốc điều trị tăng huyết áp khác.