Tamoxifen

Tamoxifen được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Điều trị ung thư vú di căn, dương tính với thụ thể hormone, ở cả nữ giới và nam giới
• Điều trị bổ trợ ung thư vú giai đoạn sớm sau phẫu thuật (cắt bỏ khối u, nạo hạch nách, xạ trị), giúp giảm nguy cơ tái phát và giảm nguy cơ ung thư ở vú đối diện
• Giảm nguy cơ ung thư vú xâm lấn ở phụ nữ đã được chẩn đoán ung thư biểu mô ống dẫn sữa tại chỗ (DCIS) sau phẫu thuật và xạ trị
• Giảm tỷ lệ mắc ung thư vú ở phụ nữ có nguy cơ cao (dựa trên các yếu tố như tiền sử gia đình, được đánh giá qua mô hình Gail)
• Ở phụ nữ tiền mãn kinh có kinh nguyệt đều nhưng không phóng noãn, tamoxifen còn được dùng ngoài chỉ định chính thức để hỗ trợ kích thích rụng trứng

Cần lưu ý rằng tamoxifen chỉ có hiệu quả với các khối u dương tính với thụ thể hormone; hoạt chất này không mang lại lợi ích điều trị đối với ung thư vú âm tính với thụ thể hormone.

Tamoxifen được bào chế và sử dụng dưới dạng muối citrat, nhưng liều lượng luôn được tính theo tamoxifen base. Thuốc có hai dạng phổ biến: viên nén (10 mg hoặc 20 mg) và dung dịch/hỗn dịch uống (10 mg/5 mL).

Liều cho người lớn - điều trị ung thư vú di căn

• 20 - 40 mg mỗi ngày, uống một lần hoặc chia làm hai lần (sáng và tối)
• Với liều trên 20 mg/ngày, nên chia liều thành hai lần trong ngày để giảm nguy cơ tác dụng phụ
• Ở phụ nữ tiền mãn kinh, tamoxifen là một lựa chọn thay thế cho phẫu thuật cắt buồng trứng hoặc xạ trị buồng trứng

Liều cho người lớn - điều trị bổ trợ sau phẫu thuật

• 20 mg/ngày uống một lần, hoặc 10 mg uống hai lần/ngày
• Thời gian điều trị thường kéo dài 5 năm; một số hướng dẫn quốc tế cho phép kéo dài đến 10 năm tùy vào tình trạng mãn kinh và mức độ nguy cơ tái phát của người bệnh
• Liều trên 20 mg/ngày không cho thấy thêm lợi ích lâm sàng so với liều chuẩn

Liều cho DCIS và phòng ngừa ung thư vú ở người nguy cơ cao

• 20 mg/ngày, dùng trong 5 năm
• Hiện chưa có dữ liệu ủng hộ việc sử dụng vượt quá 5 năm trong nhóm chỉ định phòng ngừa này

Cách dùng

• Uống thuốc vào cùng một thời điểm mỗi ngày để duy trì nồng độ ổn định trong máu
• Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn
• Nếu dùng dạng dung dịch uống, cần đo liều bằng cốc/ống định lượng đi kèm, không dùng thìa ăn thông thường để tránh sai liều
• Nuốt nguyên viên nén, không tự ý nghiền hoặc bẻ viên trừ khi có hướng dẫn khác từ bác sĩ

Quên liều

Nếu quên một liều, người bệnh nên uống ngay khi nhớ ra. Tuy nhiên, nếu đã gần đến thời điểm của liều kế tiếp thì bỏ qua liều đã quên và uống liều tiếp theo như bình thường. Tuyệt đối không uống gấp đôi liều để bù cho liều đã quên.

Quá liều và xử trí

Các triệu chứng quá liều tamoxifen biểu hiện dưới dạng độc tính thần kinh cấp, bao gồm run, tăng phản xạ, dáng đi loạng choạng, mệt mỏi và chóng mặt. Các triệu chứng này thường xuất hiện trong vòng 3-5 ngày sau khi bắt đầu dùng liều cao và tự hết trong khoảng 2-5 ngày sau khi ngừng thuốc. Tình trạng này thường ghi nhận ở người dùng liều tấn công rất lớn, vượt xa liều điều trị thông thường. Khi nghi ngờ quá liều, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được theo dõi và xử trí kịp thời; không có thuốc giải độc đặc hiệu, việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ triệu chứng.

• Quá mẫn với tamoxifen hoặc bất kỳ thành phần nào khác của chế phẩm
• Phụ nữ đang mang thai
• Người mắc rối loạn chuyển hóa porphyrin
• Không dùng đồng thời với thuốc chống đông máu nhóm coumarin (như warfarin) do làm tăng đáng kể tác dụng chống đông và nguy cơ chảy máu
• Đối với chỉ định giảm nguy cơ ung thư vú (ở phụ nữ nguy cơ cao hoặc có DCIS): không dùng cho người có tiền sử huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc thuyên tắc phổi, hoặc người có nguy cơ cao hình thành huyết khối do bất động kéo dài
• Thận trọng đặc biệt, cân nhắc kỹ lợi ích - nguy cơ ở người có bệnh lý gan nặng, giảm bạch cầu hoặc giảm tiểu cầu nghiêm trọng, tăng lipoprotein huyết

Đây là mục có mức độ rủi ro cao, người bệnh cần tuân thủ tuyệt đối chỉ định của bác sĩ, không tự ý sử dụng tamoxifen nếu thuộc một trong các nhóm chống chỉ định nêu trên.

Thường gặp

• Cơn bốc hỏa (nóng bừng mặt)
• Tiết dịch âm đạo, chảy máu âm đạo bất thường, ngứa âm hộ
• Rối loạn kinh nguyệt hoặc mất kinh
• Buồn nôn, rối loạn tiêu hóa
• Giữ nước, thay đổi cân nặng
• Mệt mỏi quá mức, chóng mặt, thay đổi tâm trạng
• Rụng tóc, thay đổi trên da
• Đau hoặc tấy đỏ tại vị trí có khối u, đau xương tăng lên (đôi khi là dấu hiệu đáp ứng tốt với điều trị)

Ít gặp đến hiếm gặp

• Tăng canxi trong máu, đặc biệt ở người có bệnh di căn xương
• Đục thủy tinh thể, cần can thiệp phẫu thuật mắt
• Thay đổi lành tính tại tử cung: dày nội mạc tử cung, polyp, u xơ, lạc nội mạc tử cung
• Phản ứng da nghiêm trọng: ban đỏ đa dạng, hội chứng Stevens-Johnson, hoại tử biểu bì nhiễm độc, viêm mao mạch da
• Phản ứng quá mẫn dạng phù mạch
• Viêm phổi kẽ
• Ở nam giới: giảm ham muốn tình dục, rối loạn cương dương

Tác dụng phụ nghiêm trọng cần cấp cứu ngay

• Dấu hiệu đột quỵ: tê yếu đột ngột, đau đầu dữ dội, nói khó, rối loạn thị lực hoặc thăng bằng
• Dấu hiệu thuyên tắc phổi: đau ngực, ho hoặc khó thở đột ngột, ho ra máu
• Dấu hiệu huyết khối tĩnh mạch sâu: đau, sưng, nóng ở một bên chân
• Dấu hiệu tổn thương gan: Buồn nôn, đau thượng vị, vàng da, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu
• Dấu hiệu giảm tế bào máu: sốt, ớn lạnh, dễ bầm tím, chảy máu bất thường

Phụ nữ có thai

Tamoxifen chống chỉ định tuyệt đối trong thai kỳ. Đã có báo cáo về sảy thai tự phát, dị tật bẩm sinh, thai chết lưu và chảy máu âm đạo liên quan đến việc sử dụng tamoxifen khi mang thai. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cần sử dụng biện pháp tránh thai không chứa hormone (bao cao su, màng ngăn âm đạo, dụng cụ tử cung không nội tiết) trong suốt quá trình điều trị và ít nhất 2 tháng sau liều cuối cùng. Không nên dùng thuốc tránh thai nội tiết hoặc liệu pháp hormone thay thế cùng lúc với tamoxifen.

Phụ nữ cho con bú

Chưa xác định rõ tamoxifen có bài tiết qua sữa mẹ hay không, nhưng do nguy cơ tiềm ẩn với trẻ sơ sinh, khuyến cáo không cho con bú trong thời gian dùng thuốc và trong ít nhất 3 tháng sau khi ngừng điều trị. Tamoxifen cũng có thể làm giảm sản xuất sữa, đặc biệt trong giai đoạn đầu sau sinh.

Người suy gan

Tamoxifen được chuyển hóa chủ yếu qua gan, vì vậy người có bệnh lý gan cần được theo dõi chặt chẽ chức năng gan trong quá trình điều trị. Cần thận trọng và có thể cần điều chỉnh liều tùy theo mức độ suy gan.

Đối tượng khác cần thận trọng

• Người có tiền sử huyết khối tĩnh mạch hoặc các yếu tố nguy cơ hình thành cục máu đông
• Người có bệnh lý về mắt, đặc biệt là đục thủy tinh thể
• Phụ nữ tiền mãn kinh: cần loại trừ khả năng mang thai trước khi bắt đầu điều trị
• Trong suốt thời gian dùng thuốc, người bệnh cần khám phụ khoa định kỳ hằng năm, theo dõi công thức máu và chức năng gan theo chỉ định của bác sĩ

Bảo quản:

• Dạng viên nén: bảo quản ở nhiệt độ 20-25°C, trong bao bì kín, tránh ánh sáng, tránh ẩm và nhiệt độ cao; không bảo quản trong phòng tắm
• Dạng dung dịch uống: bảo quản ở nhiệt độ 20-25°C trong chai gốc để tránh ánh sáng, không để trong tủ lạnh hoặc đông đá; sau khi mở nắp, nên bỏ phần dung dịch còn dư sau 3 tháng dù chưa dùng hết
• Để xa tầm tay trẻ em, không tự ý vứt thuốc thừa vào bồn cầu hoặc rác thải sinh hoạt thông thường

Giá bán tham khảo:

Trên thị trường Việt Nam, các chế phẩm chứa tamoxifen citrat hàm lượng 20 mg (hộp 3 vỉ x 10 viên) có giá dao động phổ biến trong khoảng 200.000 - 250.000 VNĐ/hộp, tùy thương hiệu (Nolvadex-D, Tamoxifen Sandoz, Tamifine, Tamozeb...), nhà sản xuất và thời điểm mua tại từng nhà thuốc. Người bệnh nên tham khảo giá tại các nhà thuốc uy tín và chỉ mua thuốc khi có đơn của bác sĩ.

Tamoxifen có phải là thuốc nội tiết dùng suốt đời không?

Không. Thời gian dùng tamoxifen phụ thuộc vào mục đích điều trị. Với điều trị bổ trợ sau phẫu thuật ung thư vú, phác đồ phổ biến kéo dài 5 năm, một số trường hợp có thể kéo dài đến 10 năm tùy đánh giá của bác sĩ về nguy cơ tái phát và tình trạng mãn kinh của người bệnh. Với chỉ định phòng ngừa ở người nguy cơ cao hoặc sau điều trị DCIS, thời gian khuyến cáo là 5 năm và hiện chưa có dữ liệu ủng hộ dùng lâu hơn. Với ung thư vú di căn, thời gian điều trị không cố định mà phụ thuộc vào đáp ứng và khả năng dung nạp của người bệnh.

Vì sao tamoxifen vừa được xem là thuốc chống ung thư vừa có nguy cơ gây ung thư tử cung?

Đây là đặc điểm nổi bật của nhóm SERM. Tamoxifen ức chế estrogen tại mô vú (tác dụng kháng estrogen) nhưng lại có tác dụng giống estrogen nhẹ tại niêm mạc tử cung. Chính đặc tính giống estrogen này khiến nội mạc tử cung có thể bị kích thích tăng sinh kéo dài, làm tăng nguy cơ polyp, dày nội mạc tử cung và trong một số trường hợp hiếm là ung thư nội mạc tử cung. Vì vậy, phụ nữ dùng tamoxifen cần khám phụ khoa định kỳ và báo ngay cho bác sĩ nếu có chảy máu âm đạo bất thường.

Nam giới có thể dùng tamoxifen không?

Có. Mặc dù thường được biết đến như thuốc điều trị ung thư vú ở nữ giới, tamoxifen cũng được chỉ định cho nam giới mắc ung thư vú dương tính với thụ thể hormone, vì cơ thể nam giới vẫn có một lượng nhỏ estrogen và progesterone có thể thúc đẩy sự phát triển của loại ung thư này. Liều dùng và nguyên tắc theo dõi ở nam giới về cơ bản tương tự như ở nữ giới, tuy nhiên cần lưu ý thêm về các tác dụng phụ đặc trưng như giảm ham muốn tình dục hoặc rối loạn cương dương.