1. Vì sao bệnh lý gan thường được phát hiện muộn?

Gan tham gia chuyển hóa chất dinh dưỡng, tạo mật, tổng hợp protein, yếu tố đông máu và xử lý nhiều loại thuốc, chất độc. Cơ quan này có khả năng bù trừ tốt, nên khi một phần tế bào bị tổn thương, phần còn lại vẫn duy trì được hoạt động.

Vì vậy, phần lớn các bệnh về gan mạn tính không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), khi người bệnh bắt đầu có biểu hiện rõ, gan thường đã bị tổn thương và hình thành mô sẹo. Cảm thấy khỏe mạnh chưa đồng nghĩa với việc gan hoàn toàn bình thường.

Nhiều bệnh lý gan tiến triển âm thầm và chỉ được phát hiện khi bạn đi khám sức khỏe định kỳ

2. Các bệnh về gan thường gặp hiện nay

Bệnh lý gan có nhiều nguyên nhân khác nhau. Ngoài các nhóm bệnh phổ biến dưới đây, gan còn có thể bị ảnh hưởng bởi bệnh tự miễn (viêm gan tự miễn, viêm đường mật nguyên phát) hoặc bệnh di truyền như bệnh Wilson, bệnh ứ sắt. Những bệnh này ít gặp hơn và cần xét nghiệm chuyên sâu để chẩn đoán.

2.1. Gan nhiễm mỡ

Gan nhiễm mỡ là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong tế bào gan. Dạng không liên quan đến rượu hiện được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD), trước đây gọi là NAFLD, thường gặp ở người thừa cân, đái tháo đường type 2, rối loạn mỡ máu.

Bệnh hay được phát hiện tình cờ qua siêu âm bụng. Nếu kèm tình trạng viêm kéo dài, gan có thể tiến triển thành xơ hóa, xơ gan. Giảm cân hợp lý, vận động thường xuyên và hạn chế rượu bia là nền tảng trong kiểm soát bệnh.

2.2. Viêm gan virus

Viêm gan virus có đường lây và mức độ ảnh hưởng khác nhau tùy loại virus, cụ thể như sau:

• Viêm gan A và E: thường lây qua thực phẩm, nước uống nhiễm bẩn, phần lớn diễn biến cấp tính.
• Viêm gan B: lây qua máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con. Nguy cơ chuyển thành viêm gan B mạn phụ thuộc vào tuổi lúc nhiễm: khoảng 90% ở trẻ nhiễm trong năm đầu đời, 30 - 50% ở trẻ từ 1 đến 5 tuổi và dưới 5% ở người lớn khỏe mạnh. Bệnh chưa thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng điều trị đúng giúp giảm nguy cơ xơ gan, ung thư gan.
• Viêm gan C: lây chủ yếu qua đường máu và hiện chưa có vắc xin. Thuốc kháng virus tác dụng trực tiếp có thể chữa khỏi cho hơn 95% người bệnh.

2.3. Bệnh gan do rượu

Uống rượu bia nhiều trong thời gian dài có thể gây Gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan do rượu và xơ gan. Ở giai đoạn sớm, tổn thương có thể cải thiện nếu người bệnh ngừng uống rượu.

2.4. Tổn thương gan do thuốc và thảo dược

Dùng thuốc quá liều, phối hợp nhiều sản phẩm cùng hoạt chất hoặc dùng thảo dược, thực phẩm bổ sung kéo dài có thể gây hại cho gan. Paracetamol an toàn khi dùng đúng liều, nhưng quá liều là nguyên nhân phổ biến nhất gây suy gan cấp tại Hoa Kỳ.

Với các sản phẩm được quảng cáo là "giải độc gan", "mát gan", bạn nên đọc kỹ thành phần và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng, nhất là khi đang có bệnh gan.

Bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thảo dược hoặc sản phẩm được quảng cáo là giải độc gan

2.5. Xơ gan

Xơ gan là tình trạng mô gan lành bị thay thế dần bằng mô sẹo, thường do viêm gan virus mạn, rượu bia hoặc Gan nhiễm mỡ kéo dài. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể mệt mỏi, chán ăn, vàng da, phù chân hoặc bụng to do cổ trướng (dịch tích tụ trong ổ bụng). Xơ gan hiện chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn. Tuy vậy, điều trị nguyên nhân và theo dõi sát giúp làm chậm tiến triển, hạn chế biến chứng. Ở giai đoạn rất nặng, ghép gan có thể là lựa chọn điều trị cuối cùng. 

2.6. Ung thư gan

Ung thư gan nguyên phát phần lớn xuất hiện trên nền xơ gan hoặc viêm gan B, C mạn. Triệu chứng thường mơ hồ và xuất hiện muộn, như sụt cân không rõ lý do, nhanh no, đau hạ sườn phải. Người thuộc nhóm nguy cơ cao thường được bác sĩ chỉ định theo dõi định kỳ để phát hiện bệnh sớm.

3. Dấu hiệu cảnh báo gan đang gặp vấn đề

Triệu chứng bệnh gan thường không đặc hiệu và dễ nhầm với các vấn đề sức khỏe khác. Bạn nên đi khám khi gặp các biểu hiện sau kéo dài:

• Triệu chứng toàn thân và tiêu hóa: mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn không rõ nguyên nhân.
• Thay đổi màu da, nước tiểu, phân: vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu.
• Bất thường trên da: ngứa dai dẳng, dễ bầm tím, chảy máu chân răng.
• Thay đổi vùng bụng: đau tức hạ sườn phải, bụng to dần, phù chân.

Những biểu hiện này không chỉ gặp ở các bệnh về gan, nhưng khi kéo dài thì bạn không nên tự theo dõi tại nhà. Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lú lẫn hoặc vàng da tăng nhanh là dấu hiệu cần đến cơ sở y tế ngay.

Rối loạn tiêu hóa có thể là dấu hiệu gan đang gặp vấn đề và cần được thăm khám

4. Ai có nguy cơ cao mắc bệnh gan?

Bệnh gan có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Tuy nhiên, nguy cơ cao hơn ở những nhóm sau:

• Người nhiễm hoặc chưa rõ tình trạng nhiễm virus viêm gan B, C: nhất là khi gia đình có người mắc viêm gan B, ung thư gan. Trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm viêm gan B: nguy cơ mạn hóa rất cao nếu không được tiêm vắc xin và điều trị dự phòng sau sinh. Vì vậy, phụ nữ mang thai nên được xét nghiệm HBsAg. 
• Người uống rượu bia thường xuyên: nguy cơ tăng theo lượng và thời gian sử dụng.
• Người có rối loạn chuyển hóa: thừa cân, béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu.
• Người từng tiếp xúc với máu: qua dùng chung kim tiêm, xăm hình bằng dụng cụ không vô khuẩn.

5. Các phương pháp chẩn đoán bệnh gan

Để xác định các bệnh về gan, bác sĩ thường kết hợp khám lâm sàng với một số phương pháp cận lâm sàng như:

• Xét nghiệm chức năng gan: đánh giá các chỉ số ALT, AST, GGT, bilirubin, albumin và chức năng đông máu.
• Xét nghiệm virus viêm gan: HBsAg giúp phát hiện viêm gan B, anti-HCV giúp sàng lọc viêm gan C.
• Chẩn đoán hình ảnh: siêu âm bụng, đo độ đàn hồi gan (FibroScan) để đánh giá mức độ xơ hóa; CT, MRI khi cần đánh giá chi tiết hơn.
• Xét nghiệm AFP: thường kết hợp với siêu âm để theo dõi ung thư gan ở nhóm nguy cơ.

Xét nghiệm máu giúp bác sĩ đánh giá chức năng gan và phát hiện virus viêm gan

6. Cách phòng ngừa và bảo vệ gan

Nhiều bệnh lý gan có thể phòng ngừa hoặc làm chậm tiến triển nhờ thay đổi lối sống. Một số biện pháp bạn có thể áp dụng bao gồm:

• Tiêm vắc xin viêm gan B: trẻ sơ sinh nên được tiêm mũi đầu trong 24 giờ sau sinh. Người lớn chưa có miễn dịch có thể xét nghiệm và tiêm theo tư vấn của bác sĩ.
• Hạn chế rượu bia: người đã có bệnh gan nên tránh đồ uống có cồn.
• Duy trì cân nặng hợp lý: ăn uống cân đối, giảm đồ ngọt, đồ nhiều dầu mỡ và vận động thường xuyên.
• Dùng thuốc đúng chỉ định: không tự ý dùng thuốc giảm đau quá liều, thảo dược hay thực phẩm bổ sung kéo dài.
• Phòng lây nhiễm qua đường máu: không dùng chung kim tiêm, dao cạo, bàn chải đánh răng.
• khám sức khỏe định kỳ: người mắc viêm gan B, C mạn hoặc xơ gan nên tái khám đúng lịch hẹn.

Các bệnh về gan có nhiều nguyên nhân nhưng thường tiến triển thầm lặng, vì vậy xét nghiệm chủ động có ý nghĩa quan trọng với người thuộc nhóm nguy cơ. Theo khuyến cáo của CDC Hoa Kỳ, mọi người trưởng thành nên xét nghiệm viêm gan B và viêm gan C ít nhất một lần trong đời. Khi có vàng da, ngứa kéo dài, chán ăn hoặc sụt cân không rõ lý do, bạn nên đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Nếu có dấu hiệu nghi ngờ bệnh lý về gan, bạn có thể đến chuyên khoa Tiêu hóa của Hệ thống Y tế MEDLATEC. Tại đây, bạn được bác sĩ thăm khám và chỉ định xét nghiệm chức năng gan, xét nghiệm virus viêm gan cùng chẩn đoán hình ảnh cần thiết. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.