1. Xét nghiệm AFP là gì? 

Xét nghiệm AFP (Alpha-fetoprotein) là phương pháp để kiểm tra nồng độ protein AFP trong máu. Đây là loại protein được sản xuất bởi gan và túi noãn hoàng của thai nhi. 

Xét nghiệm AFP góp phần đánh giá nguy cơ mắc các bệnh lý về gan

Thông qua chỉ số này, bác sĩ có thể nhận biết được một số vấn đề sức khỏe, theo dõi tình trạng các bệnh lý về gan, đánh giá rối loạn liên quan đến ung thư tinh hoàn, ung thư buồng trứng. Đối với phụ nữ đang có thai, xét nghiệm AFP có thể góp phần phát hiện những bất thường ở thai nhi, bao gồm các vấn đề về ống thần kinh hay hội chứng Down. 

2. Cách đọc kết quả xét nghiệm AFP 

Phần lớn người bệnh đều không hiểu rõ về ý nghĩa chỉ số AFP trong máu khi cầm tờ kết quả xét nghiệm trên tay. Dưới đây là hướng dẫn cụ thể dành cho về cách đọc kết quả xét nghiệm AFP dành cho người bệnh: 

- Ở người trưởng thành không mang thai, AFP bình thường thường dưới 10 - 20 ng/mL (giá trị tham chiếu cụ thể tùy theo phương pháp và phòng xét nghiệm). Một tình huống khá thường gặp là người không mang thai nhận kết quả AFP chỉ tăng nhẹ và đơn độc (các chỉ số khác bình thường). Trong phần lớn trường hợp, đây không phải dấu hiệu ung thư. AFP có thể tăng nhẹ trong nhiều tình trạng lành tính của gan như viêm gan cấp hoặc mạn, xơ gan, hay khi gan đang trong quá trình hồi phục, tái tạo tế bào; mức tăng do các nguyên nhân này thường dưới 500 ng/mL. Vì vậy, với một kết quả AFP tăng nhẹ đơn độc, người bệnh không nên hoang mang.

- Ở thai phụ, AFP không được đọc theo một con số ng/mL cố định mà được quy đổi thành bội số trung vị (MoM) sau khi hiệu chỉnh theo tuổi thai, cân nặng và một số yếu tố khác. Xét nghiệm thường thực hiện trong khoảng tuần 15 - 20 của thai kỳ. Kết quả MoM nằm trong ngưỡng bình thường của phòng xét nghiệm cho thấy nguy cơ dị tật thấp.

Nếu AFP của mẹ tăng từ khoảng 2,0 - 2,5 lần trung vị (MoM) trở lên, thai có nguy cơ dị tật ống thần kinh hở như nứt đốt sống, thai vô sọ. Ngưỡng chính xác có thể khác nhau giữa các phòng xét nghiệm và sẽ được ghi rõ trên phiếu kết quả.

Ngược lại, nếu AFP của mẹ thấp hơn mức dự kiến theo tuổi thai, đây có thể là một dấu hiệu gợi ý nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể ở thai, thường gặp nhất là hội chứng Down (tam bội thể 21) và hội chứng Edwards (tam bội thể 18). Tuy nhiên, AFP thấp đơn lẻ không đủ để kết luận: nguy cơ thực sự được tính dựa trên sự kết hợp nhiều chỉ số trong xét nghiệm sàng lọc (như Triple test hoặc Quad test) cùng với tuổi mẹ và tuổi thai. Khi kết quả sàng lọc cho thấy nguy cơ cao, bác sĩ sẽ tư vấn các bước tiếp theo như siêu âm chuyên sâu, NIPT hoặc chọc ối để chẩn đoán xác định.

Dựa vào chỉ số AFP ở mẹ bầu có thể giúp phát hiện sớm nguy cơ dị tật thai nhi

Tuy nhiên, mẹ bầu cũng cần lưu ý, một số yếu tố có thể làm ảnh hưởng đến chỉ số AFP của mẹ bầu, dẫn đến sai lệch kết quả, chẳng hạn như mang thai đôi, mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ,...

- Đối với những trường hợp nghi ngờ ung thư gan: 

Có thể nói rằng, chỉ số AFP là một trong yếu tố quan trọng, góp phần chẩn đoán các bệnh lý về gan, đặc biệt là ung thư gan. Tại Việt Nam, ngưỡng AFP có giá trị chẩn đoán ung thư gan là trên 400 ng/mL khi kết hợp với hình ảnh điển hình trên CT/MRI. Nếu AFP chỉ tăng nhẹ (chưa tới 400 ng/mL) nhưng người bệnh có viêm gan B hoặc C kèm hình ảnh điển hình, bác sĩ vẫn có thể chẩn đoán ung thư gan. Mức AFP rất cao (hàng nghìn ng/mL) thường gặp ở khối u tiến triển, nhưng nhiều ca ung thư gan giai đoạn sớm AFP chỉ tăng nhẹ hoặc thậm chí bình thường. 

Với những người bệnh có chỉ số AFP tăng nhưng không vượt quá 200 ng/mL, người bệnh thường được chỉ định thực hiện thêm xét nghiệm AFP-L3%. Nếu xét nghiệm bổ sung này cho kết quả cao hơn 10%, người bệnh sẽ có nguy cơ ung thư gan cao hơn, nhất là ở những trường hợp đã mắc bệnh gan mạn tính. 

Ngoài ra, chỉ số xét nghiệm AFP cũng rất quan trọng trong việc theo dõi những trường hợp mắc bệnh gan và đang trong quá trình điều trị. Sự thay đổi của nồng độ AFP trong máu có thể giúp bác sĩ đánh giá về hiệu quả của phác đồ điều trị bệnh và điều chỉnh phác đồ trong trường hợp cần thiết. 

3. Phải làm sao khi nồng độ AFP trong máu tăng cao?

Khi đã hiểu về cách đọc kết quả xét nghiệm AFP, bạn sẽ biết cơ bản về tình trạng của mình trước khi bác sĩ đọc và giải thích kết quả. Có thể nói rằng, đây là chỉ số quan trọng và có liên quan đến rất nhiều bệnh lý, đặc biệt là ung thư gan, viêm gan, ung thư tinh hoàn hoặc buồng trứng,... Tuy nhiên, sự thay đổi chỉ số này không phải lúc nào cũng do bệnh lý gây ra. Nếu chỉ dựa vào chỉ số này, bác sĩ cũng chưa thể kết luận chính xác về vấn đề sức khỏe mà bạn đang gặp phải.

Để đưa ra chẩn đoán cuối cùng, bác sĩ sẽ kết hợp thêm các loại xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh khác, chẳng hạn như: 

- Làm lại xét nghiệm AFP sau một khoảng thời gian (thường vài tuần) để xem chỉ số đứng yên, giảm xuống hay tăng dần - xu hướng thay đổi theo thời gian có giá trị hơn một con số đơn lẻ.

- Một số loại xét nghiệm bổ sung như AFP-L3 và des-gamma-carboxy prothrombin,... 

- Kết hợp với khám lâm sàng cùng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, chụp cắt lớp vi tính, chụp cộng hưởng từ để có thể xác định được khối u ung thư đang ở vị trí nào, kích thước ra sao,... từ đó hiểu rõ hơn về tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. 

- Sinh thiết gan: Nếu như những kết quả từ các xét nghiệm bổ sung và phương pháp chẩn đoán hình ảnh vẫn chưa đủ để các bác sĩ đưa ra những chẩn đoán rõ ràng, người bệnh có thể được chỉ định sinh thiết gan để xác định chính xác bản chất của tổn thương. 

Tùy vào tình trạng của người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm bổ sung

Có thể nói rằng, việc phát hiện theo dõi nồng độ AFP rất quan trọng trong chẩn đoán sớm và kiểm soát hiệu quả các bệnh lý về gan. Tuy nhiên, bạn cũng cần hiểu rằng, chẩn đoán bệnh và quyết định điều trị của bác sĩ không chỉ dựa vào chỉ số AFP đơn lẻ mà còn phụ thuộc vào sự kết hợp của nhiều yếu tố lâm sàng, cận lâm sàng. 

Trên đây là những hướng dẫn về cách đọc kết quả xét nghiệm AFP. Đây là chỉ số có ý nghĩa quan trọng trong việc theo dõi những bệnh lý nghiêm trọng, đặc biệt là bệnh ung thư gan. Ngoài ra đối với mẹ bầu, đây cũng là loại xét nghiệm cần thiết, góp phần hỗ trợ sàng lọc nguy cơ dị tật thai nhi. 

Thông qua việc thăm khám sức khỏe định kỳ, bạn sẽ hiểu rõ về ý nghĩa chỉ số AFP và cách duy trì chỉ số này ở mức tiêu chuẩn. Từ đó, áp dụng các biện pháp bảo vệ sức khỏe phù hợp và nâng cao chất lượng sống. 

Mọi thắc mắc về chỉ số AFP hoặc có nhu cầu đặt lịch xét nghiệm sớm tại Hệ thống Y tế MEDLATEC cũng như đặt lịch lấy mẫu xét nghiệm tận nơi, quý khách vui lòng gọi đến tổng đài 1900 56 56 56 để được tư vấn cụ thể.