Từ đau quanh tai đến liệt mặt: Dấu hiệu gợi ý hội chứng Ramsay Hunt 

Nam bệnh nhân Đ.Q.T (53 tuổi, Hưng Yên) đến Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC khám vì đau nửa đầu và đau quanh tai trái kéo dài. Trước đó khoảng 2 tuần, người bệnh xuất hiện đau vùng gáy lan lên đỉnh đầu, thái dương trái kèm cảm giác rát quanh tai và góc hàm. Chụp MRI sọ não tại cơ sở y tế địa phương chưa ghi nhận bất thường, bệnh nhân được chẩn đoán đau nửa đầu và viêm quanh răng. Vài ngày sau, mụn nước xuất hiện ở vành tai kèm chảy dịch tai trái nhưng người bệnh chưa đi khám. Bệnh nhân chỉ dùng thuốc theo đơn cũ nhưng triệu chứng không cải thiện. 

Bệnh nhân đến khám do có xuất hiện đau nửa đầu, viêm quanh răng và nổi mụn nước vành tai. Ảnh minh họa, nguồn AI

Tại MEDLATEC, ThS. Bùi Thị Thanh - Chuyên khoa Thần kinh ghi nhận vành tai trái viêm, tấy, nề đỏ; liệt dây thần kinh VII ngoại biên cùng bên, khiến bệnh nhân khó nhắm kín mắt. Khai thác bệnh sử cho thấy, người bệnh có đái tháo đường type 2, rối loạn chuyển hóa lipid và tăng men gan, tuy nhiên đã tự ngừng thuốc điều trị đái tháo đường khoảng 2 tháng. 

Theo bác sĩ Thanh, các triệu chứng diễn tiến theo từng giai đoạn: từ đau và rát quanh tai, xuất hiện mụn nước đến liệt mặt là những dấu hiệu quan trọng gợi ý hội chứng Ramsay Hunt. Vì vậy, bệnh nhân được chỉ định thăm khám Thần kinh, Tai Mũi Họng, Mắt và thực hiện các xét nghiệm cần thiết. Kết quả xét nghiệm VZV-IgM âm tính, VZV-IgG tăng cao; kết hợp diễn biến bệnh và các dấu hiệu lâm sàng, bệnh nhân được xác định hội chứng Ramsay Hunt, kèm đái tháo đường type 2, rối loạn chuyển hóa lipid và tăng men gan. 

Bệnh nhân được điều trị ngoại trú bằng acyclovir, corticoid, thuốc hỗ trợ thần kinh, giảm đau, đồng thời kiểm soát đường huyết, mỡ máu và được hướng dẫn chăm sóc mắt, tai. 

Hội chứng Ramsay Hunt là gì? 

Hội chứng Ramsay Hunt là tình trạng liệt dây thần kinh mặt ngoại biên kết hợp với đau tai và tổn thương dạng mụn nước do virus Varicella-Zoster (VZV), thường ở vùng tai, ống tai hoặc các vị trí lân cận. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào bệnh sử, triệu chứng và thăm khám lâm sàng.  

Sau khi gây bệnh thủy đậu, VZV có thể tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh. Khi tái hoạt động, virus có thể gây viêm và tổn thương dây thần kinh, trong đó thường gặp dây thần kinh VII. 

Điển hình, người bệnh có thể xuất hiện đau tai hoặc đau quanh tai, mụn nước vùng tai và liệt mặt cùng bên. Tuy nhiên, các biểu hiện này không nhất thiết xuất hiện đồng thời. Mụn nước có thể xuất hiện trước hoặc sau liệt mặt; một số trường hợp thậm chí không có tổn thương da rõ ràng, được gọi là zoster sine herpete.  

Ngoài liệt mặt, bệnh nhân có thể xuất hiện ù tai, giảm thính lực, chóng mặt, mất thăng bằng, buồn nôn khi dây thần kinh tiền đình - ốc tai bị ảnh hưởng. Một số dây thần kinh sọ khác cũng có thể bị tổn thương trong những trường hợp nặng hơn.  

Ramsay Hunt khác gì liệt Bell? 

Cả hội chứng Ramsay Hunt và liệt Bell đều có thể gây liệt dây thần kinh mặt ngoại biên, nhưng một số đặc điểm giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân: 

• Nguyên nhân: Liệt Bell thường được xem là liệt mặt ngoại biên vô căn; Ramsay Hunt liên quan đến sự tái hoạt động của VZV. 
• Đau: Liệt Bell thường không có triệu chứng đau nếu có thường đau nhẹ hoặc tức vùng sau tai; Ramsay Hunt thường gây đau tai hoặc đau quanh tai dữ dội, có thể xuất hiện trước liệt mặt. 
• Mụn nước: Liệt Bell không có tổn thương mụn nước dạng zona; Ramsay Hunt có thể xuất hiện mụn nước ở vành tai, ống tai, dái tai, vòm họng hoặc lưỡi. 
• Thính giác và tiền đình: Ramsay Hunt có thể đi kèm ù tai, giảm thính lực, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc buồn nôn. 
• Tổn thương thần kinh: Ramsay Hunt có thể ảnh hưởng thêm các dây thần kinh sọ lân cận, trong khi liệt Bell thường khu trú ở dây VII. 
• Mức độ và tiên lượng: Ramsay Hunt thường có tình trạng liệt mặt nặng hơn và nguy cơ để lại biến chứng cao hơn nếu chẩn đoán, điều trị muộn. 

VZV-IgM âm tính có loại trừ hội chứng Ramsay Hunt? 

Đây là một điểm đáng lưu ý trong trường hợp của bệnh nhân Đ.Q.T. Kết quả xét nghiệm của bệnh nhân cho thấy VZV-IgM âm tính, nhưng VZV-IgG dương tính. Tuy nhiên, kết quả VZV-IgM âm tính không đủ để loại trừ hội chứng Ramsay Hunt. 

VZV-IgM có thể chỉ dương tính ở một tỷ lệ nhất định người bệnh zona/Ramsay Hunt và có thể vẫn âm tính khi virus tái hoạt động. Vì vậy, không nên sử dụng riêng kết quả IgM để loại trừ bệnh. 

Với VZV-IgG, sự gia tăng nồng độ kháng thể theo thời gian có thể hỗ trợ đánh giá tình trạng tái hoạt động của virus. Cụ thể, mức tăng IgG từ 4 lần trở lên giữa hai lần xét nghiệm cách nhau 10–14 ngày có thể là bằng chứng hỗ trợ xác định virus đang tái hoạt động. 

Do đó, kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ đánh giá trong mối liên hệ với diễn biến bệnh và biểu hiện lâm sàng, thay vì dựa vào một chỉ số đơn lẻ. 

Xét nghiệm nào có thể hỗ trợ phát hiện VZV? 

Khi có tổn thương da phù hợp, PCR (Polymerase Chain Reaction) có thể được sử dụng để phát hiện DNA của VZV từ dịch mụn nước hoặc tổn thương da, qua đó hỗ trợ xác định sự hiện diện của virus. 

Xét nghiệm huyết thanh hỗ trợ chẩn đoán những trường hợp chưa có dấu hiệu điển hình của hội chứng Ramsay Hunt

Tuy nhiên, hội chứng Ramsay Hunt chủ yếu được chẩn đoán dựa trên khai thác kỹ diễn biến triệu chứng và thăm khám lâm sàng. Xét nghiệm PCR hoặc huyết thanh học có thể đóng vai trò hỗ trợ trong những trường hợp biểu hiện chưa điển hình hoặc cần làm rõ nguyên nhân.  

Điều này đặc biệt có ý nghĩa ở những trường hợp không có đầy đủ bộ ba triệu chứng kinh điển hoặc mụn nước xuất hiện muộn. Khi đó, bác sĩ cần đánh giá tổng thể thay vì chờ đợi một xét nghiệm đơn lẻ để đưa ra chẩn đoán. 

Bác sĩ khuyến cáo: Đau quanh tai kèm mụn nước, liệt mặt cần đi khám sớm 

Hội chứng Ramsay Hunt có thể để lại các biến chứng như đau thần kinh sau zona, giảm thính lực và tổn thương giác mạc. Theo các tài liệu ca bệnh ghi nhận tỷ lệ hồi phục khoảng 30–50% nếu không điều trị và có thể đạt 70–80% khi được điều trị sớm. 

Vì vậy, bác sĩ khuyên người bệnh không nên chủ quan khi xuất hiện đau sâu hoặc đau dữ dội trong và quanh tai, đặc biệt nếu triệu chứng tiếp tục kéo dài hoặc xuất hiện thêm tổn thương da. 

Những dấu hiệu người dân cần lưu ý gồm: 

• Đau sâu, đau dữ dội trong hoặc quanh tai, đặc biệt ở một bên; 
• Rát da, phát ban hoặc mụn nước ở vành tai, ống tai hoặc vùng miệng; 
• Méo miệng, yếu hoặc liệt mặt một bên; 
• Khó nhắm kín mắt bên tổn thương; 
• Ù tai, giảm thính lực; 
• Chóng mặt, mất thăng bằng hoặc buồn nôn. 

Người dân cần đi khám ngay nếu xuất hiện dấu hiệu méo miệng. Ảnh nguồn Gemini

Đặc biệt, đau quanh tai xuất hiện trước hoặc đồng thời với mụn nước và liệt mặt là dấu hiệu cần được thăm khám sớm. Người bệnh không nên tự theo dõi kéo dài hoặc chỉ điều trị triệu chứng tại nhà. 

Bác sĩ cũng lưu ý, trong trường hợp nghi ngờ Ramsay Hunt, không nên chỉ dựa vào kết quả VZV-IgM âm tính để loại trừ bệnh. Cần kết hợp diễn biến triệu chứng, thăm khám thần kinh, đánh giá vùng tai - mặt và các xét nghiệm phù hợp để có định hướng chẩn đoán chính xác. 

Với hơn 30 năm hình thành và phát triển, Hệ thống Y tế MEDLATEC là địa chỉ khám chữa bệnh được nhiều người dân tin tưởng. MEDLATEC quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ nhiều chuyên khoa, đồng thời sở hữu thế mạnh về xét nghiệm và hệ thống chẩn đoán cận lâm sàng hiện đại. Việc kết hợp giữa thăm khám lâm sàng, chẩn đoán chuyên khoa và xét nghiệm giúp bác sĩ có thêm cơ sở đánh giá toàn diện tình trạng người bệnh, hỗ trợ định hướng nguyên nhân, chẩn đoán và theo dõi điều trị chính xác, hiệu quả nhất cho người bệnh. 

Thông tin tìm hiểu về dịch vụ khám chữa bệnh tại Hệ thống Y tế MEDLATEC, người dân vui lòng liên hệ Tổng đài 1900 56 56 56.