1. Cứng cổ vai gáy là tình trạng gì?

Đây là cảm giác căng, mỏi hoặc đau ở vùng cổ, gáy và vai, làm hạn chế biên độ cử động của cổ. Người bệnh thường khó xoay đầu sang hai bên, khó cúi xuống hoặc ngửa ra sau. Một số người có thể đau âm ỉ ở vùng chẩm, tức phía sau đầu.

Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), đau và cứng cổ là vấn đề thường gặp và thường đỡ sau vài ngày hoặc vài tuần. Phần lớn trường hợp cứng cổ vai gáy vì vậy không nguy hiểm. Tuy nhiên, đây là một triệu chứng chứ không phải tên bệnh chẩn đoán. Nguyên nhân có thể rất đơn giản như nằm hoặc hoạt động cổ sai tư thế, nhưng cũng có thể liên quan đến bệnh lý cột sống cổ.

2. Nguyên nhân thường gặp gây cứng cổ, đau mỏi vai gáy

Cứng cổ, đau mỏi vai gáy có thể liên quan đến tư thế sinh hoạt, căng cơ, chấn thương hoặc bệnh lý cột sống cổ. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

2.1. Tư thế ngủ và duy trì một tư thế quá lâu

Gối quá cao hoặc quá thấp, nằm sấp hoặc ngủ gục trên bàn có thể khiến cổ duy trì tư thế gập, xoay trong thời gian dài, gây đau và hạn chế vận động sau khi thức dậy.

Thường xuyên cúi đầu sử dụng điện thoại hoặc làm việc với màn hình đặt thấp cũng làm tăng áp lực lên các cơ vùng cổ, vai, dễ dẫn đến mỏi và co cứng cơ hoặc những người lao động thường xuyên bê vác lệnh trục cơ thể ở tư thế cổ nghiêng lâu cũng khiến căng, mỏi cơ vùng cổ.

Bạn có thể gặp tình trạng cổ căng cứng, khó xoay đầu sau khi ngủ dậy hoặc ngồi làm việc lâu. 

2.2. Căng cơ, chấn thương vùng cổ

Cử động đột ngột, tập luyện không đúng kỹ thuật hoặc mang vác vật nặng không đúng tư thế có thể gây căng cơ và tổn thương các cấu trúc vùng cổ. Chấn thương do va chạm, ngã hoặc tai nạn giao thông có thể khiến cổ bị giật mạnh theo hướng trước - sau, còn gọi là chấn thương kiểu whiplash.

2.3. Căng thẳng kéo dài

Căng thẳng có thể làm tăng tình trạng co cơ vùng cổ, vai, dẫn đến cảm giác đau mỏi, căng tức hoặc nặng vai gáy, đặc biệt sau thời gian làm việc kéo dài.

2.4. Bệnh lý cột sống cổ

Thoái hóa cột sống cổ thường gặp hơn ở người trung niên và cao tuổi, có thể gây đau, cứng cổ và hạn chế vận động.

Trong trường hợp thoát vị đĩa đệm hoặc gai xương gây chèn ép rễ thần kinh, cơn đau có thể lan từ cổ xuống vai, cánh tay, kèm theo tê, châm chích hoặc yếu tay.

Hình ảnh thoái hóa trên phim chụp có thể xuất hiện theo tuổi và không phải trường hợp nào cũng gây triệu chứng. Vì vậy, kết quả chẩn đoán hình ảnh cần được bác sĩ đánh giá kết hợp với triệu chứng lâm sàng.

3. Cứng cổ vai gáy có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp do căng cơ sẽ thuyên giảm sau vài ngày nghỉ ngơi và chăm sóc. Dù vậy, bạn cần chú ý những biểu hiện đi kèm để không bỏ sót nguyên nhân cần điều trị.

3.1. Trường hợp nên sắp xếp đi khám

• Triệu chứng kéo dài: Đau, cứng cổ không giảm sau vài tuần hoặc nặng hơn dù đã chăm sóc tại nhà.
• Thuốc giảm đau không hiệu quả: Đã dùng thuốc giảm đau thông thường nhưng không cải thiện.
• Đau lan xuống tay: Cơn đau lan xuống một hoặc hai tay, kèm tê bì, châm chích hoặc cảm giác lạnh tay.
• Kèm đau đầu: Đau cổ đi cùng đau đầu, hoặc tái phát nhiều lần, ảnh hưởng đến giấc ngủ và công việc.

Bạn nên đi khám sớm nếu đau cổ kèm tê bì, châm chích lan xuống cánh tay. 

3.2. Dấu hiệu cần đến cơ sở y tế ngay

• Sau chấn thương: Đau cổ xuất hiện sau tai nạn, ngã hoặc va đập mạnh.
• Sốt cao kèm cứng cổ: Đặc biệt khi có đau đầu dữ dội. Đây có thể là dấu hiệu của viêm màng não, cần được cấp cứu kịp thời.
• Yếu tay chân: Tay hoặc chân yếu đi, đi lại khó khăn, mất thăng bằng.
• Đau dữ dội: Cơn đau rất nặng, xuất hiện đột ngột và không rõ lý do.

4. Bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân như thế nào?

Bác sĩ sẽ hỏi về thời điểm khởi phát, hoàn cảnh xuất hiện, tính chất cơn đau, thói quen làm việc và tiền sử chấn thương. Khi khám, bác sĩ kiểm tra tầm vận động của cổ, các điểm đau, sức cơ, cảm giác và phản xạ ở hai tay.

Nhiều trường hợp cứng cổ do căng cơ không cần chụp chiếu. Khi nghi ngờ bệnh lý cột sống hoặc có dấu hiệu thần kinh, bác sĩ có thể chỉ định thêm:

• X-quang cột sống cổ: Đánh giá cấu trúc xương, độ thẳng trục và gai xương.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Quan sát đĩa đệm, tủy sống và rễ thần kinh.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): Đánh giá chi tiết xương và ống sống khi cần.

Bác sĩ có thể chỉ định chụp MRI để đánh giá cột sống cổ khi cần. 

5. Cách giảm cứng cổ tại nhà

Với tình trạng cứng cổ vai gáy mức độ nhẹ và không kèm dấu hiệu cảnh báo, bạn có thể áp dụng một số biện pháp sau:

• Chườm lạnh hoặc chườm ấm: Có thể dùng túi chườm lạnh bọc khăn khoảng 5 phút, 3 lần mỗi ngày. Cũng có thể dùng túi chườm ấm bọc khăn khoảng 20 phút, 2 - 3 lần mỗi ngày. Không nên đặt túi chườm trực tiếp lên da.
• Duy trì vận động nhẹ: Bạn nên tiếp tục sinh hoạt thường ngày ở mức phù hợp. Có thể từ từ xoay cổ sang trái, sang phải, cúi và ngửa trong phạm vi không làm đau tăng.
• Xoa bóp nhẹ nhàng: Xoa bóp vùng cổ, vai giúp cơ thư giãn hơn. Tránh day ấn mạnh hoặc bẻ vặn cổ đột ngột.
• Dùng Thuốc giảm đau không kê đơn khi cần: Paracetamol hoặc ibuprofen có thể giúp giảm đau trong thời gian ngắn. Bạn nên đọc kỹ hướng dẫn hoặc hỏi dược sĩ, nhất là khi có bệnh dạ dày, thận, tim mạch hoặc đang dùng thuốc khác.
• Dùng gối thấp, chắc: Gối phù hợp giúp cổ được nâng đỡ tốt hơn khi ngủ.

Trong thời gian cổ còn khó xoay, bạn nên tránh lái xe hoặc đi xe máy. Lý do là việc quan sát hai bên đường sẽ bị hạn chế.

6. Phòng ngừa cứng cổ tái phát

Khi làm việc, nên đặt màn hình ở độ cao phù hợp, gần ngang tầm mắt và duy trì tư thế ngồi thẳng lưng. Sau một khoảng thời gian làm việc, nên đứng dậy, thay đổi tư thế và thực hiện một số động tác vận động nhẹ vùng cổ, vai trong vài phút. Tránh duy trì một tư thế quá lâu hoặc thường xuyên cúi đầu khi sử dụng máy tính, điện thoại.

Khi ngủ, nên lựa chọn gối có độ cao phù hợp, giúp đầu và cổ được nâng đỡ ở tư thế tự nhiên. Nệm có độ cứng vừa phải có thể giúp cơ thể duy trì tư thế thoải mái khi ngủ. Hạn chế nằm sấp và tránh thực hiện các động tác xoay, vặn cổ đột ngột khi thay đổi tư thế.

Nên lựa chọn gối có độ cao phù hợp để hỗ trợ giảm căng cơ. 

Duy trì hoạt động thể chất đều đặn giúp tăng cường sức mạnh và độ linh hoạt của các nhóm cơ vùng cổ, vai và lưng trên. Bên cạnh đó, nên hạn chế mang hoặc đeo vật nặng lệch về một bên vai. Nghỉ ngơi hợp lý và thư giãn sau thời gian làm việc kéo dài cũng góp phần giảm tình trạng căng cơ, từ đó hạn chế nguy cơ cứng cổ tái phát.

Phần lớn trường hợp cứng cổ vai gáy liên quan đến tư thế sinh hoạt, căng cơ hoặc căng thẳng. Tình trạng này thường cải thiện khi bạn chăm sóc đúng cách và điều chỉnh thói quen hằng ngày. Nếu triệu chứng kéo dài, lan xuống tay, gây tê yếu chi, hoặc đi kèm sốt, đau đầu, xuất hiện sau chấn thương, bạn nên chủ động đi khám để được xác định nguyên nhân.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại đây, người bệnh được bác sĩ chuyên khoa khám, đánh giá tình trạng cổ vai gáy và chỉ định các phương pháp chẩn đoán phù hợp khi cần. Nếu cần tư vấn hoặc đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.